Search this site

نشست اخیر ترامپ با رهبران کشورهای مسلمان برای آینده غزه، تلاشی استراتژیک برای بازتعریف نقش آمریکا در بحران فلسطین به شمار می‌رود. هرچند این ابتکار با هدف مشروعیت‌بخشی به طرح واشنگتن و کاهش فشارهای بین‌المللی بر اسرائیل ارائه شده است، اما حذف حماس و تردید نسبت به مشارکت تشکیلات خودگردان، شکاف‌های سیاسی عمیق را آشکار می‌سازد. حضور ترکیه و قطر نیز نشان‌دهنده رقابت ژئوپلیتیکی بازیگران منطقه‌ای در شکل‌دهی به نظم پساجنگ غزه است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز سه‌شنبه رهبران و مقامات چندین کشور با اکثریت مسلمان را گرد هم آورد تا طرح خود برای آینده غزه پس از جنگ را در بحبوحه تداوم عملیات نظامی اسرائیل ارائه دهد. این نشست که به گفته ترامپ «مهم‌ترین جلسه» او در مجمع عمومی سازمان ملل متحد تاکنون بوده است، با حضور نمایندگان عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، مصر، اردن، ترکیه، اندونزی و پاکستان برگزار شد. در این میان، رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه، تمیم بن حمد آل ثانی امیر قطر و عبدالله دوم پادشاه اردن حضور داشتند. ترامپ پیش از آغاز جلسه در گفت‌وگو با خبرنگاران اظهار داشت: ما می‌خواهیم به جنگ غزه پایان دهیم. قصد داریم آن را پایان دهیم؛ شاید حتی همین حالا بتوانیم این کار را انجام دهیم. ما اینجا هستیم تا ببینیم آیا می‌توانیم گروگان‌ها را آزاد کنیم و به جنگ پایان دهیم یا نه. او پس از نشست نیز آن را «بسیار موفق» توصیف کرد و افزود: «همه بازیگران مهم حضور داشتند به جز اسرائیل، اما آن نیز در جلسه بعدی خواهد بود.» به گزارش الجزیره ، طرح آمریکا مبنی بر حل بحران غزە، با اطلاع بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، تهیه شده اما مستقیماً از سوی تل‌آویو تدوین نشده است. در این بارە، اسرائیل تأکید کرده است که هیچ نقشی برای حماس در آینده غزه قائل نخواهد بود و ایالات متحده نیز بر حذف و خلع سلاح این گروه پافشاری می‌کند. در عین حال، احتمال مشارکت تشکیلات خودگردان فلسطین در ساختار پساجنگ مطرح شده است؛ با این وجود اسرائیل بارها مخالفت خود را تا کنون با آن اعلام کردە است. از سوی دیگر، منابع عربی و اسرائیلی به رسانه‌ها گفته‌اند واشنگتن خواستار آن است که کشورهای مسلمان با اعزام نیرو به غزه، زمینه خروج ارتش اسرائیل را فراهم کنند. پرابوو سوبیانتو، رئیس‌جمهور اندونزی، پیش‌تر اعلام کرده بود کشورش آمادگی اعزام نیروهای حافظ صلح به غزه را دارد. این تلاش‌ها در حالی انجام می‌شود که موج تازه‌ای از به رسمیت شناختن کشور فلسطین توسط چندین دولت غربی به راه افتاده است؛ اقدامی که اسرائیل آن را «پاداش به افراط‌گرایی» توصیف کرده است. جنگ غزه که از اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد، تاکنون ده‌ها هزار کشته از خود بر جای گذاشته و بنا بر گزارش‌های سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری، به قحطی گسترده و شرایطی توصیف‌شده به‌عنوان نسل‌کشی انجامیده است. اسرائیل در واکنش به حملات حماس، که به کشته شدن حدود ۱۲۰۰ نفر در داخل اسرائیل و گروگان‌گیری بیش از ۲۵۰ نفر انجامید، حملات بی‌وقفه‌ای را علیه غزه و حتی کشورهای دیگر از جمله لبنان، سوریه, یمن، ایران و قطر انجام داده است. در همین حال، رسانه‌های آمریکایی گزارش داده‌اند که نامه‌ای از سوی حماس خطاب به ترامپ تهیه شده و اکنون در اختیار قطر قرار دارد. بر اساس این گزارش، حماس پیشنهاد آتش‌بس ۶۰ روزه با تضمین ترامپ را در ازای آزادی بخشی از گروگان‌های باقی‌مانده مطرح کرده است. قطر و حماس تاکنون در این باره اظهار نظر نکرده‌اند. ترامپ این طرح را در حالی ارائه می‌دهد که وعده داده بود در نخستین ماه‌های ریاست‌جمهوری‌اش جنگ غزه را متوقف کند، اما با گذشت هشت ماه هنوز توافق نهایی حاصل نشده است. تصاویر اخیر از قحطی و مرگ کودکان در غزه فشار افکار عمومی جهانی را بر اسرائیل و حامیانش افزایش داده و ضرورت یافتن راه‌حلی فوری را بیش از پیش برجسته کرده است.

نیروهای وابسته به دولت انتقالی سوریه با پشتیبانی ترکیه، در شرق حلب حملاتی را علیه محله‌های تحت کنترل نیروهای آسایش سازمان دادند. ترکیه با تهدید مداوم به حمله، نقش کلیدی در تشدید تنش‌ها ایفا می‌کند که به گفته تحلیلگران، می‌تواند بستر جنگ داخلی و بی‌ثباتی فراگیرتر در سوریه را فراهم آورد. متعاقب حملە نیروهای وابستە بە دولت انتقالی سوریە بە مناطقی در شرق حلب، نیروهای امنیت داخلی حلب به حملات گروه‌های مسلح وابسته به دولت انتقالی سوریه در محله‌های شیخ مقصود و اشرفیه پاسخ دادند، طبق گزارشها، سه نفر از مهاجمان زخمی و یک پهپاد سرنگون شد. نیروهای امنیتی مناطق شمال-شرق سوریە (روژآوا) موسوم بە آسایش در منطقە شیخ مقصود حلب، حملات گروه‌های وابستە بە ترکیه و دولت انتقالی سوریە را دفع کردند و خساراتی به مهاجمان وارد آوردند. همچنین تعدادی از افراد مهاجم اسیر شدند و یک پهپاد سرنگون شد. از سوی دیگر، نیروهای سوریە دموکراتیک SDF واحدهای خود را به دیرحافر، در شرق حلب، اعزام کرده و در آمادگی کامل برای حفاظت از محله‌های کردی حلب قرار دارند. همزمان با این اقدامات، گروههای وابستە بە دولت انتقالی، منازل غیرنظامیان اطراف سد تشرين را بمباران کردند. فرماندهی کل نیروهای امنیت داخلی، حلب در بیانیه‌ای تأکید کرد که پاسخ به حمله گروه‌های سرکش ادامه دارد و حفاظت از مردم و امنیت منطقه اولویت اصلی است. در واکنش بە تشدید تنشها و حملات گروههای وابستە بە دولت انتقالی سوریە و ترکیە بە مناطق خودمدیریتی، فوزا یوسف، از رهبران ارشد روژآوا، حمله این نیروها در روزهای گذشتە بە دیر حافر را که منجر به کشته شدن غیرنظامیان از جمله یک کودک شد، محکوم کرد و آن را جنایت جنگی دانست و خواستار پاسخگویی عاملان شد. یوسف هشدار داد: کسانی هستند که در پی برانگیختن یک جنگ داخلی در سوریه‌اند و همه طرف‌ها باید هوشیار باشند و در این دام نیفتند. آنچه رخ داده تنها در خدمت دستورکار دشمنان و کمین‌کنندگان علیه سوریه است. منابع میدانی نشان می‌دهند کە نیروهای SDF حدود ۳۰٪ از سوریه از جمله استانهای رقه، حسکه و قامشلی را مدیریت می‌کنند و با وجود فشار گروه‌های تحت حمایت ترکیه، مشروعیت خود را از طریق اداره محلی تقویت کرده‌اند. روز گذشتە، احمدالشرع، رئیس جمهور دولت انتقالی سوریە در واشنگتن اعلام نمودە بود کە وجود نیروهای سوریە دموکراتیک میتواند زنگ خطری برای کشورهای ترکیە و عراق بە شمار رود. ترکیە نیز تا تهدید کردە است کە در صورت عدم انحلال این نیروها، بە مناطق شمال-شرق سوریە حملە خواهد کرد.

بازار جهانی نفت پس از توافق اولیه بغداد و اربیل برای از سرگیری صادرات نفت کردستان، امروز شاهد نوسان قیمت‌ها بوده است. این توافق احتمال افزایش عرضه و در نتیجه کاهش قیمت را پیش‌بینی می‌کرد، اما تنش‌های ژئوپلیتیکی در خاومیانه و همچنین روسیه و متحدان ناتو همچنان نوسانات بازار را تحت تاثیر قرار داده و مانع از کاهش پایدار قیمت نفت شد. بازار جهانی نفت در روزهای اخیر شاهد کاهش قیمت‌ها بوده است. این روند عمدتاً در پی توافق اولیه میان دولت فدرال عراق و اقلیم کردستان برای از سرگیری صادرات نفت خام از طریق ترکیه شکل گرفته است. کارشناسان بازار نفت معتقدند که بازگشت نفت کردستان به بازار، احتمال افزایش عرضه و کاهش قیمت‌ها را تقویت می‌کند. نفت خام برنت روز دوشنبه از ۶۷ دلار در هر بشکه عبور کرد، اما روز سه‌شنبه در پی خبر توافق اولیه بین بغداد و اربیل برای از سرگیری صادرات نفت کردستان کمی کاهش یافت. با این حال، افزایش تنش‌ها در خاورمیانه و همچنین بین روسیه و متحدان ناتو دوباره قیمت نفت را افزایش داد. نفت خام سبک شیرین تگزاس نیزکه به زیر ۶۲ دلار رسید در هر بشکه کاهش یافته بود، اکنون به قیمت دیروز بازگشته است. دو مقام نفتی به رویترز اعلام کرده‌اند که دولت‌های فدرال عراق و اقلیم کردستان روز دوشنبه با شرکت‌های نفتی برای از سرگیری صادرات نفت خام به توافق رسیده‌اند. این توافق امکان از سرگیری صادرات حدود ۲۳۰ هزار بشکه در روز از کردستان عراق را فراهم می‌کند که از مارس ۲۰۲۳ به حالت تعلیق درآمده بود. مراحل فنی برای آماده‌سازی عملیات خط لوله امروز آغاز شده و انتظار می‌رود جریان نفت ظرف ۴۸ ساعت از سر گرفته شود. این توافق مشروط به تصویب کابینه عراق است. بزرگترین تولیدکننده بین‌المللی نفت فعال در کردستان، شرکت نروژی DNO است که قرارداد جدیدی را باز می‌کند، در حالی که شریک آن، Genel Energy، هنوز با شرایط پیشنهادی موافقت نکرده است. یکی از موضوعات مورد بحث بازپرداخت نزدیک به ۳۰۰ میلیون دلار بدهی معوق دولت اقلیم کردستان به شرکت‌ها برای تحویل نفت خام قبل از تعطیلی خط لوله است. طبق توافق جدید، حداقل ۲۳۰ هزار بشکه در روز به شرکت بازاریابی نفت دولتی عراق (SOMO) تحویل داده خواهد شد و ۵۰ هزار بشکه نیز برای مصرف محلی نگه داشته می‌شود. نگرانی‌ها درباره عرضه بیش از حد همچنان ادامه دارد، در حالی که چشم‌انداز تقاضا با نزدیک شدن به پایان سال نامشخص است. راه‌اندازی مجدد خط لوله اقلیم کردستان فشار نزولی بر قیمت‌ها وارد کرده و در کنار آن، توسعه سریع خودروهای برقی و مشکلات اقتصادی ناشی از تعرفه‌های آمریکا، تقاضا را نیز تحت تأثیر قرار داده است. آژانس بین‌المللی انرژی در آخرین گزارش خود اعلام کرده است که عرضه جهانی نفت در سال جاری با سرعت بیشتری افزایش یافته و مازاد عرضه ممکن است تا سال ۲۰۲۶ افزایش یابد. با این حال، ریسک‌های ژئوپلیتیکی، از جمله تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه نفت روسیه و تشدید تنش‌ها در خاورمیانه، همچنان نوسانات بازار را تحت تأثیر قرار می‌دهند. ذخایر نفت خام ایالات متحده نیز به عنوان شاخصی از وضعیت عرضه و تقاضا در بازارهای جهانی مورد توجه معامله‌گران است.

۲۶ شهریور ۱۴۰۱ مصادف با ١٦ سپتامبر ٢٠٢٢، نقطه عطفی در تاریخ سیاسی–اجتماعی کردستان و ایران قلمداد می شود. این روز کە همزمان با قتل حکومتی ژینا امینی در تهران بود، سقز ، زادگاە ژینا امینی بە نقطە خیزشی فراگیر با شعار ژن، ژیان، آزادی بدل شد. این رویداد نه صرفاً یک واکنش عاطفی، بلکه نقطه تلاقی بحران‌های انباشته ساختاری، تبعیض جنسیتی و مطالبات دموکراتیکی بود که در حافظه سیاسی جمعی تمامی ساکنان ایران جای گرفتە است. روزشمار این خیزش، امکان تحلیل دینامیک‌های مقاومت، اشکال سازمان‌یابی و پیوند میان کنش‌ها را در سطح کردستان و ایران فراهم می‌کند. در روزهای آینده نیز این روزشمار با هدف پاسداشت یاد جان‌باختگان و صیانت از حافظه سیاسی تاریخی ادامه خواهد یافت تا ابعاد گوناگون جنبش به دقت مستندسازی شود. جمعه ۱ مهر ۱۴۰۱؛ کردستان در مقاومت، سارینا در خون، و پژواک جهانی یک هفته پس از خاکسپاری ژینا امینی، خیابان‌ها همچنان پر از فریاد بود. در شنو (اشنویه) در آذربایجان غربی درگیری‌ها تا نیمه‌شب ادامه داشت و برای ساعاتی گزارش شد که شهر عملاً به دست مردم افتاده است. در مهاباد، سقز و سنندج نیز خیابان‌ها با شعار «ژن، ژیان، آزادی» پر شد و مأموران در برابر موج جمعیت گاه عقب‌نشینی کردند. کردستان همچنان قلب تپنده خیزش باقی ماند. در همین روز، خبر جان‌باختن سارینا اسماعیل‌زاده، نوجوان ۱۶ ساله اهل کرج، منتشر شد. او بر اثر ضربات باتوم بر سرش کشته شد؛ روایتی که حکومت با انکار و تحریف کوشید تغییر دهد. اما صدای او خاموش نشد: ویدیویی از شعرخوانی‌اش که پیش‌تر ضبط کرده بود، دست‌به‌دست شد و به یادماندنی شد. نام سارینا، در کنار ژینا، حدیث و نیکا، بر حافظه جمعی حک شد.پایتخت نیز آرام نبود. برای هفتمین شب متوالی، فریاد «مرگ بر دیکتاتور» از پشت‌بام‌های تهران شنیده شد. در زیر پل ستارخان، معترضان شعار دادند: «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه». در شهرری، گزارش‌هایی از تیراندازی مستقیم با سلاح جنگی (کلاشنیکف) مخابره شد. اعتراضات در مشهد، بابل، بوکان، بانه، میاندوآب و رشت نیز ادامه یافت. در بوکان حتی به خانه‌های مسکن مهر هجوم بردند و منازل شهروندان را تخریب کردند. در کنار خیابان‌ها، اینترنت همچنان به‌شدت مختل بود. این سومین روز خاموشی گسترده ارتباطات بود و در برخی مناطق حتی تماس‌های موبایلی نیز قطع شده بود. اما پژواک خیزش حالا جهانی شده بود. در تورنتو، نزدیک به پنجاه هزار نفر در راهپیمایی عظیمی شرکت کردند؛ بزرگ‌ترین تجمع ایرانیان خارج از کشور تا آن زمان. در لس‌آنجلس نیز هزاران نفر در وست‌وود گرد آمدند. در لاهه، ایرانیان مقیم هلند همراه با خانواده‌های دادخواه آبان ۹۸ گردهمایی اعتراضی برگزار کردند. رویدادهای این روز نشان دادند که صدای ژینا دیگر فقط صدای کردستان نیست، بلکه پژواکی جهانی یافته است. واکنش‌های رسمی بین‌المللی نیز نسبت بە خشونت نیروهای حکومتی افزایش یافت. آنالنا بربوک، وزیر خارجه آلمان، قتل ژینا را نقض آشکار حقوق بشر خواند و اعلام کرد که این موضوع را در شورای حقوق بشر سازمان ملل پیگیری خواهد کرد. صدراعظم آلمان نیز این قتل را وحشتناک توصیف کرد. همزمان، وزارت خزانه‌داری آمریکا مجوز ویژه‌ای برای حمایت از آزادی اینترنت در ایران صادر کرد تا دسترسی شهروندان به ابزارهای ارتباطی از زیر سانسور حکومت خارج شود. در داخل ایران نیز فرماندهان سپاه پاسداران معترضان را «اشرار فریب‌خورده» نامیدند و دستور تشدید سرکوب صادر کردند. با این حال، از خیابان‌های کردستان تا میدان‌های بزرگ تورنتو و لس‌آنجلس، پیام روشن بود: خیزش ژن، ژیان آزادی، سیمای جهانی خود را آشکار کرده بود. شنبه ۲ مهر ۱۴۰۱؛ موشک‌های سپاه و خبرهای ضدونقیض از شنو (اشنویە) سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در این روز احزاب کُرد مخالف جمهوری اسلامی ایران را متهم کرد که «آشوب» را در شهرهای کردستان هدایت می‌کنند. ساعاتی بعد، نخستین موج حملات موشکی و پهپادی به مقرها و حتی مراکز غیرنظامی وابسته به این احزاب در اقلیم کردستان آغاز شد؛ نشانه‌ای از آن‌که سرکوب، از خیابان‌های ایران فراتر رفته و بُعد منطقه‌ای یافته است. در داخل ایران، اعتراضات پراکنده در شهرهای مختلف ادامه یافت، اما کانون خبرها اشنویه بود. اینترنت در این شهر  قطع شده بود و خبرها با تأخیر و به‌صورت ناقص می‌رسید. بااین‌حال، روایت‌های محلی حکایت از آن داشت که تا ساعات اولیه صبح از شب قبل، کنترل شهر عملاً به دست مردم افتاده است. همین گزارش‌ها بود که اشنویه را به نماد مقاومت در آن روز تبدیل کرد. ۲مهر روزی بود که از یک‌سو سپاه با موشک و پهپاد، اقلیم کردستان عراق را هدف قرار داد، و از سوی دیگر، نگاه‌ها به اشنویه دوخته شد؛ شهری که با وجود قطع ارتباطات، خبر ایستادگی‌اش در میان موج خشم و سرکوب به گوش همه رسید. یکشنبه ۳ مهر ۱۴۰۱؛ از کرج تا لندن در کرج، خبر اصلی مربوط به خاکسپاری شبانه حدیث نجفی، دختری ۲۲ ساله که دو روز پیش‌تر در مهرشهر با گلوله مستقیم نیروهای امنیتی کشته شده بود. خانواده‌اش تحت فشار شدید قرار گرفتند تا مراسم خاکسپاری بدون حضور گسترده مردم و بی‌سروصدا برگزار شود. با این حال، یاد حدیث همچنان در خیابان‌ها زنده بود. در همان شب، معترضان در کرج و شهریار با روشن کردن آتش و ایجاد راه‌بندان شعارهایی علیه حکومت سر دادند. در تهران، اعتراضات پراکنده ادامه یافت. از دانشگاه‌های پایتخت خبر تجمع‌هایی رسید که در آن دانشجویان با شعار «زن، زندگی، آزادی» و دیگر شعارهای اعتراضی صدای خود را بلند کردند. در یزد، شهری مذهبی که کمتر شاهد اعتراضات بود، برای نخستین بار جمعی از مردم شبانه به خیابان آمدند و با فریاد «مرگ بر دیکتاتور» نشان دادند که خیزش فراتر از جغرافیای همیشگی اعتراض‌ها رفته است. همزمان، خارج از کشور نیز تجمع‌هایی برگزار شد. در لندن، تعدادی از ایرانیان مقابل سفارت جمهوری اسلامی ایران گرد آمدند و شعارهایی در حمایت از اعتراضات سر دادند. تلاش گروهی از معترضان برای ورود به محوطه سفارت با مداخله پلیس بریتانیا همراه شد و چند نفر بازداشت شدند. در عرصه بین‌المللی، جاستین ترودو، نخست‌وزیر کانادا، اعلام کرد دولتش در نظر دارد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار دهد. در داخل و خارج از ایران نیز هنرمندان و چهره‌های شناخته‌شده بیشتری همبستگی خود را با معترضان اعلام کردند. ۳مهر روزی بود که نام حدیث نجفی با خاکسپاری شبانه دوباره بر زبان‌ها افتاد، یزد به خیزش پیوست و تجمع ایرانیان در لندن بار دیگر نشان داد این حرکت تنها در خیابان‌های ایران محدود نمانده است.

پس از حملات اخیر به تأسیسات هسته‌ای ایران، همکاری فنی تهران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ادامه دارد، اما فعال شدن سازوکار اسنپ‌بک و فشار تحریم‌ها پیچیدگی دیپلماتیک قابل توجهی ایجاد کرده است. گروسی تأکید می‌کند که ملاحظات سیاسی نباید روابط فنی را تحت تأثیر قرار دهد، در حالی که ایران هشدار می‌دهد بازگشت تحریم‌ها توافق قاهره را بی‌اعتبار خواهد کرد و گفت‌وگوها میان تهران، واشنگتن و کشورهای اروپایی ادامه دارد. در آستانه برگزاری هشتادمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل، مسئله هسته‌ای ایران بار دیگر به صدر دستور کار دیپلماتیک جهان بازگشته است. فعال شدن سازوکار اسنپ‌بک و بازگشت تحریم‌های بین‌المللی علیه تهران هم‌زمان با ادامه پیامدهای حملات ماه جولای به تأسیسات هسته‌ای ایران، فضای گفت‌وگوها را پیچیده‌تر کرده است. در این میان، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، می‌گوید اگرچه وضعیت دشوار و پرابهام است اما همکاری میان ایران و آژانس همچنان برقرار است و خواستار درپیش گرفته شدن مسیرهای دیپلماتیک است. گروسی در گفت‌وگو با شبکه الجزیره، بازگشت تحریم‌ها را عامل ایجاد فشار اقتصادی جدی بر ایران دانست، اما تأکید کرد که نباید این مسئله را با روابط فنی ایران و آژانس خلط کرد. وی در عین حال هشدار داد که سازوکار ماشه می‌تواند همکاری با آژانس را تحت تأثیر قرار دهد. به گفته گروسی همین نگرانی‌ها باعث شده که این روزها شاهد رفت‌وآمدهای دیپلماتیک گسترده میان ایران، کشورهای اروپایی، ایالات متحده و خود آژانس باشیم. عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز در بدو ورود به نیویورک تأکید کرده که توافق اخیر تهران و آژانس، که پس از حملات نظامی علیه تأسیسات هسته‌ای ایران حاصل شد، در صورت فعال شدن اسنپ‌بک بی‌اعتبار خواهد شد. عراقچی همچنین هشدار داده است که اگر سه کشور اروپایی مسیر بازگشت تحریم‌ها را نهایی کنند، ایران واکنش نشان خواهد داد و وضعیت رابطه تهران با آژانس تغییر خواهد کرد. توافق قاهره و ادامه بازرسی‌های آژانس پس از حملات ایالات متحده و اسرائیل به مراکز هسته‌ای نطنز، فردو و اصفهان در ماه جولای، تهران برای مدتی دسترسی بازرسان آژانس را محدود کرد. اما دو هفته پیش در قاهره، ایران و آژانس به توافقی برای ازسرگیری بازرسی‌ها دست یافتند. بر اساس این توافق ایران موظف است گزارشی درباره وضعیت تاسیسات آسیب‌دیده و مواد هسته‌ای موجود در آنها ارائه کند و سپس بازرسان بتوانند از این سایت‌ها بازدید کنند. گروسی در پاسخ به سوال خبرنگار شبکه PBS گفت: ما هنوز گزارشی از سوی ایران دریافت نکرده‌ایم، اما توافق قاهره پابرجاست و امیدواریم ادامه یابد. برخی اظهارنظرهای سیاسی در تهران ممکن است تصویر دیگری نشان دهد، اما تا این لحظه هیچ اطلاع رسمی از تعلیق همکاری‌ها دریافت نکرده‌ایم. او افزود که آژانس اکنون بازرسی‌هایی را در نیروگاه بوشهر آغاز کرده و قرار است به‌زودی راکتور تحقیقاتی تهران را نیز مورد بررسی قرار دهد. با این حال مسئله اصلی همچنان سرنوشت نزدیک به ۵۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا است که ایران می‌گوید در اثر حملات اخیر زیر آوار مدفون شده است. گروسی در این رابطه اظهار داشته است که اطلاعات جدیدی در دست نداریم، اما اجماع عمومی بر این است که بخش عمده مواد هنوز وجود دارد. موضع ایران: همکاری یا تقابل؟ عراقچی در سخنان خود در نیویورک اعلام کرد که ایران آماده راه‌حل دیپلماتیک است اما تنها در صورتی که حقوق و منافع مردم ایران حفظ شود. او همچنین تصریح کرد که مأموریت هیأت ایرانی در نیویورک استفاده از روزهای باقی‌مانده برای رایزنی فشرده است. به گفته وزیر خارجه ایران: منافع منطقه و حقوق بین‌الملل ایجاب می‌کند که راه‌حل دیپلماتیک انتخاب شود. اما اگر این مسیر بسته شود، ایران راه خود را ادامه خواهد داد. ایالات متحده و تروئیکای اروپایی (فرانسه، آلمان و بریتانیا) خواستار سه اقدام مشخص از ایران شده‌اند: همکاری کامل با آژانس، شفاف‌سازی درباره مواد هسته‌ای و آغاز گفت‌وگوهای مستقیم با واشنگتن. گروسی می‌گوید ایران تا حدی این مسیرها را دنبال کرده است: ایران با آژانس همکاری می‌کند، هرچند هنوز به همه خواسته‌های ما پاسخ نداده است. درباره مواد هسته‌ای هنوز بررسی کامل نشده، اما روند آغاز شده است. همچنین تماس‌هایی غیرمستقیم با آمریکا وجود داشته است. در همین حال، مقامات اروپایی تأکید دارند که برای ادامه مذاکره، تهران باید وضعیت ذخایر اورانیوم غنی‌شده را شفاف کند. ایران اما در مقابل می‌گوید این مواد در تاسیسات بمباران‌شده نابود یا مدفون شده‌اند و اجازه دسترسی بازرسان می‌تواند تهدیدی برای امنیت آنها باشد. گروسی همچنین افزوده است که تهدیدهای امنیتی علیه او و کارکنان آژانس همچنان وجود دارد، اما تأکید کرد این مسئله مانع انجام وظایفش نخواهد شد. به گفته رئیس کل آژانس بین المللی انرژی اتمی نمی‌توان اجازه داد کە بحران دیگری در خاورمیانه شکل بگیرد. تنها راه، ادامه دیپلماسی است.

جمعی از متخصصان و شهروندان استان‌های کردستان، آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی خواستار توقف فوری فعالیت معادن طلای سقز شدند. این معادن، همراه با دو معدن بزرگ طلای دیگر (زرشوران و آق‌دره) و چهار کارخانه فرآوری طلا، در بالادست حوضه آبریز زرینه‌رود واقع و موجب آلودگی شدید منابع آب، خاک و هوا به فلزات سنگین سمی شده‌اند. کارشناسان محیط زیست هشدار می‌دهند که این آلاینده‌ها می‌توانند به کاهش سیستم ایمنی نسل‌های آینده، افزایش بیماری‌های ژنتیکی و سرطانی، تخریب تنوع زیستی و تشدید بحران‌های زیست‌محیطی منجر شوند. فعالیت معادن طلا، به‌ویژه فرآوری آنها، نیازمند مصرف بالای آب است و سد کاظمی بوکان، که آب آشامیدنی و کشاورزی میلیون‌ها نفر را تأمین می‌کند، در معرض خطر آلودگی قرار دارد. کارشناسان منابع طبیعی استان کردستان بارها با صدور مجوز برای این معادن مخالفت کرده‌اند، اما به دلیل ضعف‌های قانونی و نادیده گرفتن نظرات کارشناسی و مردم منطقه، مجوزهایی صادر شده است. در بیانیه‌ای که فعالان محیط زیست منتشر کرده و از مردم خواسته‌اند آن را امضا کنند، آمده است: جهت صیانت از مردم و محیط‌زیست، لازم است مقامات محترم دستور توقف فوری فعالیت معادن طلای سقز را صادر کنند. انجمن سبز چیا در مریوان نیز با انتشار بیانیه‌ای شدیداللحن، ضمن انتقاد از مسئولان دولتی و اعتراض به کشته و زخمی شدن پنج نفر از اهالی روستاهای اطراف معدن در جریان اعتراض هفته گذشته، از مردم خواسته است بیانیه را امضا کنند. فعالان محیط زیست در این بیانیه با پرسش از مسئولان درباره چرایی سکوت در برابر «قاتلان و غارتگران محیط زیست» تأکید کرده‌اند تا کی شاهد گستاخی و بی‌تفاوتی گروه‌هایی باشیم که با سلاح جان مردم را تهدید می‌کنند و منابع طبیعی کردستان را غارت می‌کنند. در بیانیه انجمن سبز چیا همچنین آمدە است: ما مردم کرد فقط نظاره‌گر هستیم. سکوت می‌کنیم و با گفتن شعار «شهدا نمی‌میرند» و شرکت در تشییع جنازه عزیزانشان، به خانواده‌هایشان تسلی می‌دهیم. متأسفانه، یک خانواده کرد دیگر قربانی شد؛ او یک جوان کرد خونگرم و فداکار بود. مسئول اصلی همه غارت‌ها، کشتارها و گرسنگی‌ها، مسئولان محلی هستند. سکوت یا برخورد زیرکانه آنها، به ویژه نمایندگان مجلس، با جنایتکاران و سازمان‌های محیط زیستی، دلیل دیگری برای تخریب خانه‌ها و منابع طبیعی است. در ادامه بیانیه آمده است: زمین‌داران و مردم محلی فقیرتر شده‌اند، منابع آب و خاک تخریب شده و پوشش گیاهی نابود شده است. آیا جامعه کردستان قرار است به زمین بازی مافیا و غارتگران محیط زیست و معادن طلا تبدیل شود؟ در جریان درگیری میان نیروهای حفاظتی معدن طلای قلقله و اهالی روستاهای پیرعمران و کرویان سقز در هفته‌ی گذشته، محمد رشیدی ۲۲ ساله کشته و چهار نفر دیگر زخمی شدند.

سیاستهای آموزشی طالبان پس از بازگشت به قدرت، زنان افغانستان را با محرومیت ساختاری مواجه کرده است. جایگزینی نظام‌مند آموزش رسمی با مدارس مذهبی، نه‌تنها دسترسی دختران به علوم مدرن را محدود کردە است، بلکه بازتولید نقش‌های جنسیتی سنتی را نهادینه می‌کند. این فرایند به تدریج سرمایه انسانی این کشور را تضعیف و آینده اجتماعی افغانستان را در مدار انزوا و وابستگی ایدئولوژیک تثبیت می‌سازد. زمانیکە طالبان در اوت ۲۰۲۱ دوباره قدرت را در افغانستان به دست گرفتند، بسیاری از دختران و زنان امیدوار بودند تجربه تلخ دهه ۹۰ تکرار نشود. اما در کمتر از یک سال، درهای مدارس متوسطه و دانشگاه‌ها به روی زنان بسته شد. اکنون، پس از گذشت بیش از چهار سال، تصویر آینده آموزشی دختران افغان نه تنها روشن‌تر نشده بلکه به‌شدت محدودتر از گذشته است. نمونه روشن این وضعیت، داستان «ناهید»، دختری ۲۴ ساله‌ از هرات است. او در میانه تحصیل رشته اقتصاد بود که با تصمیم طالبان برای منع تحصیل زنان، ناچار شد دانشگاه را رها کند. امروز صبح‌هایش را در زیرزمین مسجدی با ۵۰ زن و دختر دیگر می‌گذراند که تنها درس، تلاوت قرآن و شنیدن آموزه‌های مذهبی طالبان است. او می‌گوید: می‌دانم طالبان می‌خواهند ذهن زنان را تغییر دهند، اما این تنها راهی است که می‌توانم خانه‌ام را ترک کنم. اگر در خانه بمانم، افسرده می‌شوم. گزارش مشترک گاردین و تایمز از وضعیت تحصیل زنان در افغانستان نشان می‌دهد که وضعیت ناهید در این کشور استثنا نیست. تحقیقات میدانی در هشت استان افغانستان آشکار می‌کند طالبان با رویکردی حساب‌شده در حال جایگزین‌کردن آموزش رسمی با شبکه‌ای از مدارس مذهبی هستند. براساس آمار، تا پایان سال ۲۰۲۴ بیش از ۲۱ هزار مدرسه مذهبی در سراسر کشور فعال بوده و تنها در پنج ماه اخیر، حدود ۵۰ مدرسه جدید در ۱۱ استان تأسیس شده است. این مدارس اغلب در مساجد یا منازل شخصی ملاها اداره می‌شوند و هزینه آنها مستقیماً از وزارت آموزش و پرورش طالبان تأمین می‌شود. ملاها بر اساس تعداد شاگردان حقوق دریافت می‌کنند، به همین دلیل خانواده‌ها تحت فشار قرار می‌گیرند تا دختران خود را به این کلاس‌ها بفرستند. یک مادر در نیمروز می‌گوید: به ما گفتند اگر دختران‌مان را به مدارس مذهبی نفرستیم، هیچ کمکی دریافت نمی‌کنیم. تأثیر این سیاست به‌وضوح در مدارس ابتدایی دخترانه نیز دیده می‌شود. کلاس‌هایی که پیش‌تر پرجمعیت بودند، حالا به نصف کاهش یافته‌اند. بسیاری از دانش‌آموزان ابتدا در هر دو مدرسه حضور پیدا می‌کنند، اما به‌تدریج تحت فشار ترک تحصیل کرده و تنها در مدارس مذهبی می‌مانند. کیفیت آموزش هم به‌شدت افت کرده است. معلمان باسابقه و تحصیل‌کرده از کار برکنار شده و جای خود را به نوجوانانی داده‌اند که تنها «گواهی مذهبی» دارند. در استان فراه، یک مدیر مدرسه روایت می‌کند که پنج معلم واجد شرایط را مجبور به اخراج کرده و یکی از جایگزین‌ها حتی قادر به خواندن روان متن نبود. تنها صلاحیت او این بود که ارتباط نزدیکی با مقامات داشت و گواهی مدرسه مذهبی در دستش بود. برنامه درسی این مدارس نیز محدود است: حفظ قرآن، تفسیرهای سختگیرانه از شریعت، قوانین پوشش و نقش‌های جنسیتی. هیچ خبری از علوم، ریاضیات یا مهارت‌های مدرن نیست. کتاب‌های درسی نیز عمدتاً از پاکستان وارد می‌شوند و به زبان پشتو چاپ شده‌اند که در مناطق دری‌زبان مانع درک درست مطالب توسط دانش‌آموزان می‌شود. فعالان می‌گویند حتی بخشی از کمک‌های بین‌المللی ناخواسته به این مدارس می‌رسد. در یک نمونه، لوازم‌التحریر اهدایی یونیسف که برای یک مدرسه دولتی ارسال شده بود، به دستور مقامات به کلاس یک ملا منتقل شد. پیامدهای اجتماعی این سیاست‌ها به سرعت در حال نمایان شدن است. خانواده‌هایی که از فرستادن دخترانشان به مدارس مذهبی خودداری می‌کنند، با محرومیت، انزوا و حتی گرسنگی روبه‌رو می‌شوند. در مقابل، خانواده‌هایی که اطاعت می‌کنند، فرصت‌های بیشتری برای شغل یا دریافت کمک‌های غذایی دارند. همین امر باعث شده است که گواهی مدارس مذهبی به‌تدریج تنها مدرک معتبر برای ورود به بازار کار باشد. یک فعال اجتماعی در نیمروز می‌گوید: «امروز همه می‌دانند اگر شغل می‌خواهید، دانشگاه را فراموش کنید. باید به مدرسه مذهبی بروید.» نتیجه این روند تغییر کامل چشم‌انداز نسل جدید دختران افغان است. بسیاری دیگر رویای پزشک یا مهندس‌شدن را در سر ندارند و آینده خود را تنها در چارچوب آموزش ایدئولوژیک طالبان می‌بینند. برای ناهید و هزاران دختر دیگر، این انتخابی تلخ است: یا خانه‌نشینی و انزوا، یا تحصیل در مدارسی که حتی ابتدایی‌ترین علوم انسانی را نادیده می‌گیرند. او می‌گوید: «اگر نروم، افسرده می‌شوم. اگر بروم، حداقل زنان دیگری را می‌بینم. اما می‌دانم این آینده‌ای نیست که برایش درس خوانده بودم.

روز گذشتە، ٢٢ سپتامبر، بیش از هفتاد نماینده مجلس شورای اسلامی با امضای نامه‌ای خطاب به شورای عالی امنیت ملی و رؤسای سه قوه، خواستار بازنگری در دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران و حرکت به سوی تولید و نگهداری سلاح هسته‌ای شدند. این درخواست در شرایطی مطرح می‌شود که فضای سیاسی و امنیتی کشور تحت‌تأثیر تنش‌های اخیر با اسرائیل، بازگشت تحریم‌های شورای امنیت و فشارهای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرار دارد. این نامه به ابتکار حسن‌علی اخلاقی امیری، نماینده مشهد و کلات، تنظیم شد و در نهایت ۷۰ نماینده دیگر نیز آن را امضا کردند. امضاکنندگان با استناد به قاعده تغییر موضوع و تفاوت شرایط در فقه امامیه نوشته‌اند که حکم شرعی در شرایط متغیر می‌تواند تغییر یابد. آنها تأکید کرده‌اند که فتوای رهبر جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۹ درباره حرمت تولید و استفاده از سلاح هسته‌ای زمانی صادر شد که به باور آنان جامعه جهانی هنوز می‌توانست رفتار اسرائیل را کنترل کند. اما اکنون به گفته این نمایندگان، شرایط تغییر کرده و اسرائیل به مرز جنون رسیده و بدون پایبندی به هیچ تعهدی دست به اقدام نظامی می‌زند. در متن نامه آمده است که حرمت به‌کارگیری سلاح هسته‌ای همچنان به قوت خود باقی است، اما ساخت و نگهداری آن با هدف بازدارندگی موضوعی متفاوت است. نمایندگان با استناد به آیه٦٠ سوره انفال خواستار تجدید نظر در دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران شده‌ و از شورای عالی امنیت ملی خواسته‌اند که موضوع به‌سرعت بررسی و نتیجه کارشناسی آن به مجلس اعلام شود. زمینه فتوای هسته‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران علی خامنەای، رهبر جمهوری اسلامی ایران در سال ١٣٨٩ در فتوایی اعلام کرد که استفاده از سلاح‌های کشتار جمعی، از جمله سلاح هسته‌ای، حرام شرعی و جنایت علیه بشریت است. این فتوا بعدها به صورت سند رسمی در سازمان ملل متحد ثبت شد و در مذاکرات هسته‌ای سال ۱۳۹۴ (برجام) به عنوان پشتوانه سیاسی و اخلاقی موضع ایران بارها مورد استناد قرار گرفت. حتی مقامات خارجی از جمله باراک اوباما، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل به این فتوا اشاره کرده بود. علی خامنه‌ای گفته بود ملت ایران که خود قربانی سلاح شیمیایی در جنگ با عراق بوده، بیش از هر ملت دیگری خطر این تسلیحات را درک می‌کند و وظیفه دارد برای مقابله با آن تلاش کند. با وجود این در سال‌های اخیر برخی از مقامات ایرانی از احتمال تجدیدنظر در این فتوا سخن گفته‌اند. برای نمونه محمود علوی، وزیر اطلاعات دولت حسن روحانی، چنین احتمالی را مطرح کرده بود. مقاماتی چون کمال خرازی، عباس عراقچی و علی‌اکبر صالحی نیز بارها گفته‌اند که ایران توانایی ساخت سلاح هسته‌ای را دارد، هرچند تاکنون از این اقدام خودداری کرده است. همزمانی این مطالبە با فشارهای بین‌المللی اقدام تازه نمایندگان مجلس شورای اسلامی در حالی صورت می‌گیرد که شورای امنیت سازمان ملل چهار روز قبل به بازگرداندن تحریم‌های لغو‌شده ایران رأی داد و این تحریم‌ها از روز شنبه آینده بار دیگر اعمال خواهند شد. همچنین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بارها از ایران خواسته است درباره ظرفیت‌ها و فعالیت‌های هسته‌ای خود شفاف‌سازی کند. به اعتقاد تحلیلگران نامه نمایندگان مجلس می‌تواند حساسیت‌های اروپا و آژانس را افزایش دادە و استدلال‌های اسرائیل مبنی بر تهدیدآمیز بودن برنامه هسته‌ای ایران را تقویت کند. این موضوع در آستانه نشست مجمع عمومی سازمان ملل و سفر رئیس‌جمهور ایران به نیویورک می‌تواند تأثیر مستقیمی بر فضای دیپلماتیک علیه تهران داشته باشد. بازتاب در فضای سیاسی داخلی در فهرست امضاکنندگان نامه، نام چهره‌های شاخصی چون مرتضی آقاتهرانی، ابوالفضل ابوترابی، محمدصالح جوکار، حسینعلی حاجی‌دلیگانی، عبدالحسین روح‌الامینی، زهره لاجوردی، رضا تقی‌پور، سمیه رفیعی و مهدی کوچک‌زاده دیده می‌شود. حضور این طیف گسترده از نمایندگان اصولگرا نشان می‌دهد که طرح ایده بازنگری در فتوای هسته‌ای به یکی از مطالبات بخشی از جناح حاکم در مجلس تبدیل شده است. برخی دیگر از نمایندگان حتی پا را فراتر گذاشته‌اند. حسینعلی حاجی‌دلیگانی اعلام کرده است که طرح خروج ایران از معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) آماده ارائه به مجلس است. چنین اقدامی در صورت تحقق می‌تواند تبعات سنگینی در روابط بین‌المللی ایران داشته باشد و عملاً کشور را در مسیر تقابل آشکار با نظام منع اشاعه جهانی قرار دهد. پیامدهای احتمالی و چشم‌انداز آینده خواست نمایندگان برای تفکیک میان "حرمت استفاده" و "جواز ساخت و نگهداری" سلاح هسته‌ای موضوعی است که از دید جامعه جهانی چندان تفاوتی ندارد. در عرف بین‌الملل کشوری که به تولید سلاح هسته‌ای دست می‌زند، عملا به‌عنوان دارنده و بالقوه استفاده‌کننده آن تلقی می‌شود. همین امر می‌تواند به اجماع گسترده‌تری برای اعمال فشار بر ایران منجر شود. از سوی دیگر، طرح چنین مباحثی می‌تواند معادلات داخلی جمهوری اسلامی را نیز پیچیده‌تر کند. در حالی که رهبر جمهوری اسلامی ایران تاکنون بارها بر حرمت شرعی سلاح هسته‌ای تأکید کرده است، نمایندگان با استناد به همان مبانی فقهی تلاش دارند زمینه‌ای برای تغییر حکم فراهم آورند. پرسش اصلی این است که آیا این فشارها در نهایت می‌تواند به تغییر واقعی در موضع رسمی کشور منجر شود یا صرفاً ابزاری برای مانور سیاسی در برابر اسرائیل و غرب خواهد بود.

امیر خنجی استعاره‌های «عروسی سرخ» و «قطع سر مار» بازتاب‌دهندەی تحول در الگوی بازدارندگی آمریکا و اسرائیل در قبال ایران‌اند. عروسی سرخ تهدیدی است متوجه علی خامنه‌ای که امنیت شخصی و جمعی نخبگان را متزلزل می‌سازد، و قطع سر مار نماد حذف رأس هرم قدرت است. هم‌افزایی این دو استعاره، ابزاری شناختی برای تضعیف محاسبات راهبردی و توان تصمیم‌گیری نظام سیاسی ایران محسوب می‌شود. تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا در امور سوریه، در تازه‌ترین موضع‌گیری خود گفت: سر مار باید قطع شود او با این جمله، نمایندە ویژەی آمریکا در سوریە و لبنان، نه فقط موضع سیاسی واشینگتن را بیان کرد، بلکه استعاره‌ای قدرتمند را وارد میدان نبرد روانی کرد. استعاره‌ای که در حافظه فرهنگی غرب ریشه دارد و بیش از هر چیز یادآور صحنه‌هایی است که در ادبیات و سینما بارها بازنمایی شده است. باراک در این بارە تأکید کرد کە منابع مالی عظیمی هر ماه از تهران به حزب‌الله لبنان منتقل می‌شود و ادامه این روند به معنای تغذیه هیولایی است که امنیت منطقه را با تهدید مواجە می‌کند. او گفتڵ ریشه این تهدیدها در تهران است و تنها با بریدن سر مار می‌توان به پایان این چرخه رسید. اشاره باراک به «قطع سر مار» تصادفی نیست. این تصویر نه‌تنها در فرهنگ سیاسی بلکه در حافظه سینمایی نسل او جایگاه ویژه‌ای دارد. فیلم Conan the Barbaria در سال ۱۹۸۲ ساخته شد؛ فیلمی که آرنولد شوارتزنگر در آن نقش کونان را بازی می‌کرد. در این فیلم ، کونان با فرقه‌ای روبه‌رو می‌شود که رهبر آن، تولسا دوم، اقتدار خود را از نماد مار می‌گیرد. در پایان فیلم در صحنه‌ای نمادین رقم می‌خورد. کونان سر تولسا دوم را می‌زند و با این عمل، نه تنها دشمن اصلی، بلکه کل ساختار فرقه فرو می‌پاشد. برای نسلی که دهه ۱۹۸۰ را تجربه کرده است، این فیلم بازنمایی کنندەی یک خاطره جمعی است. باراک متولد ۱۹۴۷ است و در دهه هفتاد و هشتاد میلادی در سنینی بود که چنین فیلم‌هایی بخش مهمی از حافظه تصویری او را می‌ساختند. بنابراین وقتی او امروز از «قطع سر مار» سخن می‌گوید، این فقط یک استعاره سیاسی نیست، بلکه بازآفرینی تصویری است که در دوران جوانی‌اش دیده و در ذهنش ماندگار شده است. پیوند این استعاره با سیاست امروز آشکار است. همان‌گونه که کونان با زدن سر رهبر فرقه کل شبکه را نابود کرد، باراک هم بر این باور است کە تنها با هدف قرار دادن رأس نظام در تهران می‌توان تهدیدهای منطقه‌ای را پایان داد. در این روایت، حمله به شاخه‌ها و بدنه هیچ نتیجه‌ای ندارد؛ زیرا مار تا زمانی که سرش باقی است، دوباره خود را بازتولید می‌کند. در کنار این استعاره، مدتی پیش ئسرائیل کاتس نیز از استعارەی دیگری با عنوان عروسی سرخ برای تهدید رهبر جمهوری اسلامی ایران استفاده کرده بود. این اصطلاح برگرفته از سریال بازی تاج‌وتخت بود و به رویدادی اشاره میکرد که در پوشش یک جشن، ناگهان به قتل‌عام فرماندهان و نخبگان یک جبهه منتهی می‌شود. معنای اصلی آن خیانت در لحظه اعتماد است. اسرائیل با یادآوری این تصویر به خامنه‌ای هشدار دادە بود که حتی در امن‌ترین محافل، امکان غافلگیری و حذف دسته‌جمعی فرماندهان ارشد و مقامات عالی رتبەی ایرانی وجود دارد. این پیام وقتی با تجربه عملیات ۱۳ ژوئن، که طی آن نزدیک به سی فرمانده ارشد سپاه در تهران کشته شدند، ترکیب می‌شود، از سطح یک اشاره فرهنگی فراتر می‌رود و به تهدیدی عملیاتی بدل می‌شود. زمانیکە دو استعاره «عروسی سرخ» و «قطع سر مار» در کنار هم قرار می‌گیرند، یک منطق مرحله‌ای را شکل می‌دهند. ابتدا با «عروسی سرخ» حس بی‌اعتمادی و ناامنی به درون ساختار حاکمیت تزریق می‌شود؛ سپس با «قطع سر مار» راه‌حل نهایی به تصویر کشیده می‌شود. پیام روشن است. ضربه ناگهانی ممکن است هر لحظه تکرار شود و تنها با حذف رأس هرم، همه چیز فرو خواهد ریخت. این ترکیب بخشی از دگرگونی راهبردی اسرائیل و آمریکا در برابر جمهوری اسلامی ایران است. راهبردی که از بازدارندگی منفعل، مبتنی بر وعده انتقام به بازدارندگی فعال تغییر یافته است. در بازدارندگی فعال، هدف نه صرفاً جلوگیری از حمله دشمن، بلکه مختل کردن محاسبه‌گری او از پایه است. حمله به ذهن پیش از بدن اصل اساسی این رویکرد است. زمانیکە علی خامنه‌ای با این تصور زندگی کند که هر لحظه ممکن است در امن‌ترین مکان‌ها هدف «عروسی سرخ» قرار گیرد یا روزی با «قطع سر مار» مواجه شود، اعتمادش به محیط از بین می‌رود، توان تصمیم‌گیری‌اش کاهش می‌یابد و این بی‌ثباتی روانی به کل ساختار سیاسی سرایت می‌کند. واکنش‌های جمهوری اسلامی ایران در چنین شرایطی محدود به سه مسیر است: نخست، واکنش مستقیم و تند، که می‌تواند بخشی از بازدارندگی را بازسازی کند اما خطر تشدید درگیری و افتادن در دام روایت طرف مقابل را دارد. دوم، در پیش گرفتن سکوت، که مانع تشدید تنش می‌شود اما به تثبیت اثر روانی تهدید کمک می‌کند. سوم، تلاش برای تولید روایت‌های متقابل در میدان جنگ شناختی، که دشوارتر اما کارآمدتر است و می‌تواند بدون تشدید فوری نظامی، اثر تهدید را در سطح ادراکی خنثی کند. استعاره‌ها در این میدان نقش سلاح را بازی می‌کنند. «عروسی سرخ» یادآور خیانت در لحظه آرامش است و «قطع سر مار» نماد حذف منبع اصلی قدرت. زمانیکە این دو استعارە بە مثابە استراتژی همزمان به کار گرفته می‌شوند، تأثیری فراتر از یک تهدید نظامی ساده ایجاد می‌کنند. آنها اعتماد را در رأس هرم قدرت متزلزل می‌سازند و احساس ناامنی را در کل سیستم گسترش می‌دهند. در دنیای امروز، نبردها تنها بر سر زمین و منابع نیستند؛ ذهن و ادراک همان‌قدر میدان جنگ‌اند که پادگان‌ها و مرزها.

به رسمیت شناختن فلسطین از سوی کشورهای اروپایی، نقطه عطفی در دیپلماسی خاورمیانه تلقی می‌شود، اما مخالفت سرسخت اسرائیل و ایالات متحده مانع تحقق فوری آن است. این روند اگرچه بیانگر یک اجماع فزاینده جهانی است، اما بە نظر می رسد بدون فشارهای مؤثر دیپلماتیک و اقتصادی بر تل‌آویو، بیشتر جنبه نمادین دارد تا تغییری ساختاری در وضعیت فلسطینیان. ده‌ها رهبر جهان در آغاز هفته جاری در سازمان ملل متحد گرد هم آمدند تا از به رسمیت شناختن رسمی کشور فلسطین حمایت کنند؛ تحولی که گفته می‌شود نقطه عطفی در دیپلماسی خاورمیانه محسوب می‌شود، اگرچه هنوز با مخالفت سرسخت واشنگتن روبرو است. نشست حل مسالمت‌آمیز مسئله فلسطین و اجرای راه‌حل دوکشوری به ریاست مشترک عربستان و فرانسه و با حضور دبیرکل سازمان ملل، آنتونیو گوترش، برگزار شد.  این نشست کە قرار بود در ماه جولای برگزار شود به دلیل حمله اسرائیل به ایران و تداوم عملیات نظامی ارتش اسرائیل در غزه به تعویق افتاد. وزیر خارجه عربستان سعودی در سخنرانی افتتاحیه این نشست را فرصتی تاریخی برای تحقق صلح نامید. فیصل بن فرحان تاکید کرد که اسرائیل با تداوم سیاست‌های یکجانبه و خشونت‌بار در غزه و کرانه باختری امنیت منطقه را تهدید می‌کند. محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین که قرار بود در این نشست حضور یابد به دلیل عدم صدور روادید سفر از سوی واشنگنتن به صورت آنلاین در این نشست شرکت کرد. او از جامعه جهانی خواست فلسطین را به عنوان عضو کامل سازمان ملل بپذیرند و متعهد شد که پس از پایان جنگ غزه، اصلاحات حکمرانی و برگزاری انتخابات عمومی ظرف یک سال انجام گیرد. عباس تصریح کرد: می‌خواهیم یک کشور واحد با قانون واحد و نیروهای امنیتی مشروع داشته باشیم. همچنین روز دوشنبه ٢٢ اوت، رئیس‌جمهور فرانسه، امانوئل مکرون، در نشستی مشترک با عربستان سعودی اعلام کرد پاریس کشور فلسطین را به رسمیت می‌شناسد. او گفت: باید همه توان خود را به کار بگیریم تا امکان راه‌حل دوکشوری حفظ شود؛ اسرائیل و فلسطین در کنار یکدیگر در صلح و امنیت زندگی کنند. تصمیم فرانسه پس از آن صورت گرفت که بریتانیا، کانادا و استرالیا نیز به جمع بیش از ۱۵۰ کشور عضو سازمان ملل پیوستند که پیش‌تر فلسطین را به رسمیت شناخته بودند. در مجموع اکنون حدود سه‌چهارم اعضای سازمان ملل از استقلال فلسطین حمایت می‌کنند. واکنش اسرائیل و ایالات متحده آمریکا دولت اسرائیل در واکنشی تند ضمن مخالفت با به رسمیت شناخته شدن فلسطین هرگونه امکان تشکیل دولتی برای فلسطینیان را رد کرده است. بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل، در واکنش به اقدام دیپلماتیک فرانسه، کانادا، استرالیا و بریتانیا تاکید کرد: هیچ کشوری در غرب رود اردن ایجاد نخواهد شد. نتانیاهو قرار است در روزهای آینده با رئیس‌جمهور آمریکا دیدار کند. نماینده اسرائیل در سازمان ملل، دنی دانون نیز به رسمیت شناخته شدن فلسطین را یکجانبه اعلام کرد و افزود که تصمیم‌گیری در خصوص چنین اقداماتی باید در مذاکرات مستقیم بین دو طرف صورت گیرد و اقدام کشورهای غربی را عامل تضعیف روند صلح دانست. واشنگتن نیز هشدار داده است که به رسمیت شناختن فلسطین مشکلات بیشتری ایجاد خواهد کرد. اگرچه اکنون بنظر می‌رسد یک اجماع در میان کشورهای اروپایی برای به رسمیت شناختن فلسطین شکل گرفته است، اما آلمان و ایتالیا هنوز حاضر به همراهی با همتایان اروپایی خود نیستند. برلین اعلام کرده است که این اقدام باید در پایان یک روند سیاسی و توافق دوجانبه صورت گیرد. رم نیز گفته چنین اقدامی "می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد." با این حال، کشورهای کوچک‌تر اروپایی از جمله لوکزامبورگ، بلژیک و مالت همزمان با نشست نیویورک کشور فلسطین را به رسمیت شناختند. پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، که کشورش سال گذشته این گام را برداشت، به رویترز گفته است: اکنون اکثریت بزرگی در غرب وجود دارد که فلسطین را به رسمیت می‌شناسد. این بسیار مهم است. در این بارە، دبیرکل سازمان ملل بار دیگر تاکید کرد که تنها راه صلح پایدار در خاورمیانه، اجرای کامل راه‌حل دوکشوری است. عکس از رویترز در لندن، پرچم فلسطین بر فراز ساختمان نمایندگی فلسطین برافراشته شد. وزیر خارجه بریتانیا هشدار داد که اسرائیل نباید در واکنش به این تحول به الحاق سرزمین‌های بیشتر در کرانه باختری دست بزند. این تحول دیپلماتیک درنتیجه کارزار نظامی گسترده اسرائیل در غزه و کرانه غربی رود اردن صورت گرفته است؛ جنگی که بر اساس آمار وزارت بهداشت غزه تاکنون بیش از ۶۵ هزار کشته برجای گذاشته است که بیش از ٨٠ درصد آنها را غیرنظامیان منجمه زنان و کودکان تشکیل می‌دهند. بسیاری از کشورها نگرانند که ادامه درگیری و گسترش شهرک‌سازی در کرانه باختری ایده راه‌حل دوکشوری را برای همیشه نابود کند. با این حال برخی از تحلیلگران بر این باور هستند که موج به رسمیت شناختن فلسطین بیشتر جنبه نمادین دارد و لزوما منجر به تغییر ملموسی برای فلسطینی‌ها نمی‌شود اگر با فشارهای دیپلماتیک و اقتصادی بر اسرائیل همراه نشود. اسامه ابوارشید، پژوهشگر مرکز عربی مطالعات در گفتگو با شبکه العربی می‌گوید: بدون تصمیم شورای امنیت، جایگاه حقوقی فلسطین تغییر نمی‌کند و ایالات متحده همچنان می‌تواند مانع شود.

در آستانه سومین سالگرد «جمعه خونین زاهدان»، فضای امنیتی در سیستان و بلوچستان به‌شدت متشنج و نگران‌کننده گزارش شدە است. بنا بر گزارش حال‌وش، تمامی مراکز امنیتی، نظامی، انتظامی، سپاه، بسیج و حتی بخشی از ارتش نیز در وضعیت آماده‌باش فوق‌العاده قرار دارند. همچنین نیروهای مستقر بر برجک‌ها به سلاح‌های سنگین از جمله راکت‌انداز مجهز شده‌اند و برای دهه نخست مهرماه پست‌های ویژه‌ای برای نیروهای کادری در نظر گرفته شده است. جمعه ۸ مهر ۱۴۰۱، نمازگزاران زاهدانی در اعتراض به کشته‌شدن ژینا (مهسا) امینی و تجاوز فرمانده انتظامی چابهار به یک کودک ۱۵ ساله بلوچ به نام ماهو، پس از نماز جمعه به سمت کلانتری ۱۶ حرکت کردند. این تجمع مسالمت‌آمیز با شلیک گسترده مأموران یگان ویژه و نیروهای لباس‌شخصی به خشونت کشیده شد. ظرف کمتر از یک ساعت ده‌ها نفر کشته و صدها نفر زخمی شدند. شاهدان عینی می‌گویند نیروهای امنیتی از تک‌تیرانداز، سلاح‌های خودکار، بالگرد و حتی آتش‌زدن مغازه‌ها و پاساژها برای سرکوب معترضان استفاده کردند. این واقعه به‌عنوان «جمعه خونین زاهدان» در حافظه جمعی مردم بلوچ باقی مانده است. اکنون و پس از سه سال، دادگستری سیستان و بلوچستان اعلام کرده است که متهمان این پرونده به حداکثر مجازات یعنی ۱۰ سال حبس محکوم شده‌اند. به گفته رئیس‌کل دادگستری، جان‌باختگان «شهید» شناخته شده و دیه آنان پرداخت شده است. اما خانواده‌های قربانیان تأکید دارند که این احکام تنها شامل نیروهای رده‌پایین بوده و عاملان اصلی هرگز محاکمه نشده‌اند. برخی خانواده‌ها نیز از فشارها و تهدیدهایی چون ابطال شناسنامه یا اخراج از کشور خبر داده‌اند. همزمان با متشنج اعلام شدن فضا، دادگاه انقلاب زاهدان دو جوان بلوچ به نام‌های محمد درویش‌نارویی (۲۲ ساله) و یاسین کبدانی (۲۱ ساله) را به اتهام «محاربه» و «افساد فی‌الارض» به اعدام محکوم کرده است. این دو جوان بلوچ، در جریان اعتراضات سراسری پاییز ۱۴۰۱ و اوج جنبش «ژن، ژیان، آزادی» بازداشت شده‌اند. گزارش‌ها حاکی است که آنان در دوران بازداشت تحت شکنجه قرار گرفته و در روندی غیرشفاف و بدون دسترسی به وکیل محاکمه شده‌اند. از سوی دیگر، کشتار «جمعه خونین خاش» در ۱۳ آبان ۱۴۰۱ نیز همچنان بی‌پاسخ مانده است. مقام‌های قضایی در اردیبهشت ۱۴۰۴ قرار منع تعقیب برای مأموران دخیل صادر کرده و تیراندازی را «دفاع مشروع» توصیف کرده‌اند.

رجب طیب اردوغان در حالی خود را مدافع عدالت و حامی مسأله فلسطین معرفی می‌کند که مواضع او آشکارا تناقض‌آمیز است. وی حماس را نە سازمانی تروریستی، بلکە جنبش مقاومت قلمداد می‌کند، اما در قبال سوریه هرگونه نقش‌آفرینی کردها را مردود می‌شمارد. این دوگانگی نشان می‌دهد مواضع اردوغان بیش از آن‌که بر مبانی اخلاقی و حقوقی استوار باشد، تابع محاسبات سیاسی و ملاحظات ژئوپلیتیکی اوست. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، بار دیگر با اظهاراتی بحث‌برانگیز از حماس دفاع کرد و این گروه را «جنبش مقاومت» خواند. او در گفت‌وگویی با شبکه فاکس‌نیوز در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک گفت: من حماس را یک سازمان تروریستی نمی‌دانم. برعکس، آن را یک جنبش مقاومت می‌بینم. آنها از هر آنچه برای دفاع از خود دارند استفاده می‌کنند. این موضع‌گیری در حالی مطرح می‌شود که بسیاری از کشورهای غربی و حتی شماری از دولت‌های عربی، حماس را یک گروه تروریستی می‌دانند. اردوغان اما با تاکید بر حملات اسرائیل در غزه، تلاش کرد تصویر دیگری از حماس ارائه دهد. او کشتار هزاران غیرنظامی فلسطینی را «نسل‌کشی کامل» به دست بنیامین نتانیاهو توصیف کرد و با یادآوری آمار بیش از ۱۲۰ هزار زخمی، تأکید کرد که ترکیه بخشی از مجروحان را در بیمارستان‌های خود خواهد پذیرفت. همچنین وی در مقالەای برای نیوزویک عملیات اسرائیل در غزه را آزمایشی جدی برای وجدان بشریت توصیف کردە و تاکید کرد: ترکیه فعالانە برای دستیابی به آتش‌بس، تسهیل تحویل بی‌وقفه کمک‌های بشردوستانه و احیای راه حل دو کشوری تلاش می‌کند. صلح پایدار در خاورمیانه تنها با یک کشور مستقل فلسطینی مبتنی بر مرزهای ۱۹۶۷، با پایتختی اورشلیم شرقی، امکان‌پذیر است. اردوغان همچنین با اشارە بە سوریە نیز نوشت: ترکیه اصل احترام به تمامیت ارضی و وحدت سیاسی سوریه را حفظ می‌کند و با هرگونه ابتکاری که فضایی برای اقدامات جدایی‌طلبانه و سازمان‌های تروریستی ایجاد کند، مخالفت خواهد کرد. در ماه‌های اخیر، سطح تنش میان ترکیه و اسرائیل به نقطه‌ای بی‌سابقه رسیده است. بخشی از تحلیلگران در ترکیه بر این باورند که پس از ایران، هدف بعدی سیاست‌های تهاجمی اسرائیل می‌تواند ترکیه باشد. به اعتقاد آنان، احتمال فشار یا حتی اقداماتی مشابه آنچه در ماجرای بحران قطر مشاهده شد، از سوی اسرائیل علیه آنکارا دور از ذهن نیست. در همین راستا، تحرکات اسرائیل در قبرس ـ جایی که بخش شمالی تحت نفوذ و حمایت ترکیه است و بخش جنوبی در ائتلاف نزدیک با یونان و اسرائیل قرار دارد ـ به‌عنوان نشانه‌ای از تلاش تل‌آویو برای ایجاد زمینه‌های درگیری مستقیم با ترکیه تفسیر می‌شود. اسرائیل نیز در مقابل، ترکیه را نه صرفاً یک بازیگر منطقه‌ای، بلکه حامی استراتژیک و ایدئولوژیک حماس می‌بیند؛ برداشتی که به تقابل روزافزون میان دو کشور ابعاد ایدئولوژیک و امنیتی مضاعفی بخشیده است