Search this site

فردریش مرتس صدراعظم آلمان پس از اظهارات جنجالی فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، در گفت‌وگو با شبکه دوم این کشور در حاشیه اجلاس گروه هفت در کانادا، گروهی از فعالان و شخصیت‌های برجسته آلمانی علیه او شکایت کیفری مطرح کردند. مرتس در این مصاحبه، حمله نظامی اسرائیل به ایران را "کار کثیف"ی (Drecksarbeit) توصیف کرده بود مکه به گفته او «اسرائیل برای همه ما انجام می‌دهد.» این اظهارات با واکنش‌های تند داخلی و بعضا بین‌المللی مواجه شده و منجر به طرح شکایت علیه او به اتهام نقض قانون اساسی آلمان و قوانین بین‌المللی شده است. بر اساس بیانیه منتشرشده در وب‌سایت خبری NachDenkSeiten در ۲۰ ژوئن ۲۰۲۵، گروهی از امضاکنندگان، از جمله دیتر هالروردن (بازیگر)، آلبرشت مولر (سردبیر NachDenkSeiten) و اووه اشتیمله (کمدین)، مدعی شده‌اند که صدراعظم آلمان با اظهارات خود مواد ۹، ۲۵ و ۲۶ قانون اساسی آلمان را نقض کرده است.این مواد به ترویج صلح، احترام به قوانین بین‌المللی و ممنوعیت تحریک به جنگ تهاجمی اشاره دارند. شاکیان همچنین اظهارات مرتس را مغایر با مواد ۲.۳ و ۲.۴ منشور سازمان ملل دانسته‌اند که بر حل‌وفصل مسالمت‌آمیز مناقشات و منع تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی کشورها تأکید دارد. آن‌ها همچنین استفاده مرتس از واژه "Drecksarbeit" (کار کثیف) را به دلیل شباهت آن به عبارتی که در سال ۱۹۴۲ توسط آوگوست هوفنر یکی از فرماندهان ارشد آلمان نازی در توجیه کشتار جمعی بیش از ۳۴ هزار شهروند یهودی طی ۴۸ ساعت در نزدیکی کی‌یف پایتخت اوکراین به کار رفته بود، به شدت مورد انتقاد قرار دادند و آن را استفاده از "واژگان نازی‌گونه" توصیف کردند. شاکیان خواستار اقدام قضایی توسط دادستان کل فدرال و دادستانی برلین علیه مرتس شدند و استدلال کردند که این اظهارات می‌تواند به ترویج جنگ‌های تهاجمی در آلمان دامن بزند. مرتس روز ۱۷ ژوئن ۲۰۲۵، در حاشیه اجلاس گروه هفت در کاناناسکیس کانادا، در گفت‌وگو با ZDF اظهار گفته بود که اسرائیل با حمله به تأسیسات اتمی و نظامی ایران، «کار کثیفی» را برای غرب انجام می‌دهد. او با اشاره به رژیم ایران به‌عنوان «رژیم ملاها»، مدعی شده بود که این رژیم مسئول «مرگ و ویرانی» در جهان از طریق حمایت از گروه‌هایی مانند حماس و حزب‌الله است. مرتس همچنین از شجاعت اسرائیل در انجام این حملات ستایش کرده و گفته بود که این اقدام از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای جلوگیری کرده است، ادعایی که توسط گزارش‌های سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا رد شده است. این اظهارات با انتقاد شدید احزاب اپوزیسیون آلمان، از جمله اس.پ.د و حزب چپ، مواجه شد. رالف اشتگنر، سیاستمدار اس.پ.د، این سخنان را «شگفت‌آور» خواند و یان فون آکن، رهبر مشترک حزب چپ، اظهارات مرتس را توهین به قربانیان جنگ دانست. با این حال صدراعظم آلمان پس از بازگشت به کشور در پاسخ به سوالات خبرنگاران در این رابطه اعلام کرد که اظهارات او از جانب شمار زیادی از مردم مورد استقبال قرار گرفته و نیازی به اظهارنظر در مورد نقد دیگران نمی‌بیند . در واکنش به این اظهارات، وزارت امور خارجه ایران در تاریخ ۱۹ ژوئن ۲۰۲۵ سفیر آلمان در تهران را احضار کرد. رسانه‌های ایرانی گزارش دادند که این اقدام به دلیل «اظهارات غیرمسئولانه و تهدیدآمیز» مرتس صورت گرفته است.

ترجمه و تنظیم: بهنام زارعی با بالا گرفتن تنش‌های نظامی میان جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل، بار دیگر این پرسش مطرح می‌شود که آیا راهی برای خروج از منازعه‌ی دائم در خاورمیانه وجود دارد؟ جودی سرحد، عضو کمیته رسانه‌ای کنفدرالیسم جوامع کردستان (ک.ج.ک)، در مقاله‌ای منتشر شده در وب‌سایت The Lower Class Magazine، با تحلیل اوضاع کنونی، به‌ویژه وضعیت ایران، تأکید می‌کند که تنها «خط سوم» یعنی تقویت جامعه‌ دمکراتیک و همزیستی خلق‌هاست که می‌تواند راهی پایدار به سوی صلح بگشاید. در شرایطی که شکاف‌ها و تنش‌ها در خاورمیانه هر روز شدت گرفتە و با افزایش تقابل و درگیری‌ها میان ایران و اسرائیل، به‌گونه‌ای فزاینده، جان غیرنظامیان در معرض تهدیدات بین‌المللی و منطقه‌ای قرار گرفته است، بە منظور ممانعت از قربانی شدن غیر نظامیان از هر دو طرف، تاکید بر پیگیری راە سوم بیش از پیش برجستە می شود. جودی سرحد، عضو کمیتە رسانەای کنفدرالیسم جوامع کردستان در مقاله‌ای در نشریه « د لاور کلاس مگزین» می‌نویسد: آن‌چه امروز بیش از پیش اهمیت یافته، تبیین و درک درست از مفهوم خط سوم در بحبوحه‌ این بحران‌هاست. راهی که بر پایه‌ اتحاد خلق‌ها، دوری از قدرت‌های امپریالیستی و تکیه بر ظرفیت‌های اجتماعی بنا شده باشد. این مقاله با ارجاع به تحلیل‌های عبدالله اوجالان، رهبر دربند کُردها آغاز می‌شود. اوجالان وضعیت کنونی جهان، به‌ویژه خاورمیانه را شکلی نوین از «جنگ جهانی سوم» توصیف می‌کند که نه همچون جنگ‌های جهانی گذشته، بلکه در پوشش‌ها و صورت‌های متنوع، با خطوط جبهه‌ نامرئی، در حال بلعیدن ملت‌هاست. به گفته‌ اوجالان، فروپاشی بلوک شرق و شکل‌گیری تک‌قطبی جهانی، نه پایان تاریخ، بلکه آغاز فازی نوین از سلطه‌ی سرمایه‌داری است. از نگاە وی، سرمایه‌داری امروزی توانسته است ساختارهای کلاسیک قدرت را از نو سازمان دادە و از طریق ابزارهای غیرمستقیم، مانند مذهب، اتنیستی و تکنولوژی، سلطه‌ی خود را بسط دهد. به باور نویسنده این یادداشت، حمله‌ حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و در پی آن، حملات بی‌سابقه‌ی اسرائیل به غزه، حزب‌الله لبنان و سوریه، نقطه‌ی عطفی در این جنگ جهانی پنهان بود. از این منظر، قدرت‌های جهانی به این نتیجه دست یافتە بودند که نظام برخاستە از قرارداد سایکس-پیکویی نە تنها دیگر کارآمد نبودە بلکە باید به‌سوی نظمی نوین حرکت نماید. توافق‌نامه‌ ابراهیم (۲۰۲۰) که میان اسرائیل و شماری از کشورهای عربی بە امضا رسید، به‌گونه‌ای پایان عملی نظم کهنه و آغاز نظم نوینی است که این بار اسرائیل در محور آن قرار دارد. از همین رو در این چارچوب است کە ایران به‌عنوان مهم‌ترین مانع بر سر راه این نظم جدید هدف قرار گرفته است. ایران، مسئله‌ای فراتر از برنامه‌ هسته‌ای در مقاله‌ جودی سرحد تأکید شده است که آن‌چه قدرت‌های جهانی را از ایران می‌ترساند، صرفاً برنامه‌ هسته‌ای این کشور نیست، بلکه مهم‌تر از آن، شبکه‌های گسترده‌ی فرهنگی، دینی و سیاسی است که جمهوری اسلامی ایران طی دهه‌ها در منطقه ساخته و پرداختە کردە است. در همین راستا است کە نفوذ ایران از لبنان تا یمن و سوریه، برای نظم جدید خاورمیانه تهدیدی جدی محسوب می‌شود. از این منظر، حملات به متحدان ایران، مانند حزب‌الله، رژیم سابق سوریه و ‌حوثی‌ها در یمن بخشی از فرایند خنثی‌سازی تدریجی این نفوذ، بە عنوان نیروهای نیابتی بە شمار می‌رود. یکی از اهداف اصلی در پس این جنگ‌های نیابتی، به‌زعم نویسنده، تضمین کریدورهای اقتصادی و انرژی جدید است. پروژه‌ی «IMEC» یا «کریدور اقتصادی هند – خاورمیانه – اروپا» نمونه‌ای از تلاش‌های بلوک غرب برای بازآرایی مسیرهای راهبردی انرژی و سرمایه‌گذاری در منطقه است؛ مسیری که بدون تضعیف ایران و حذف کامل تأثیر آن در منطقه، امکان‌پذیر نخواهد بود. در مواجهه با این نظم خشونت‌بار، سرحد راه‌حلی رادیکال با عنوان خط سوم ارائه می‌دهد: از نگاه او، تنها بدیلی که می‌تواند در برابر جنگ، تجزیه و سرکوب بایستد، مدل «ملت دمکراتیک» است. مفهومی که اوجالان سال‌هاست به‌عنوان راهکار جایگزین برای دولت‌ـ‌ملت‌های استبدادی و سرمایه‌داری جهانی مطرح می‌کند. اوجالان می‌نویسد: برای کشوری مانند ایران، که در معرض فروپاشی و تجزیه قرار دارد، دولت‌-ملت همچون بمب اتمی زیرزمینی است. تنها مدل ملت دمکراتیک است که می‌تواند برای فرهنگ و ملت ایران، که در برابر مدرنیته‌ی سرمایه‌داری مقاومت کردە است، راهی را به‌سوی جهانی برابر، آزاد و دمکراتیک بگشاید و صلحی شرافتمندانه برقرار سازد. بر این اساس، خط سوم نیازمند ایجاد ساختارهای اجتماعی مستقل، آموزش سیاسی توده‌ای، پیوند میان گروه‌های مختلف اتنیکی، زبانی و مذهبی در ایران و شکل‌گیری نوعی دفاع اجتماعی است. به باور نویسندە این یادداشت، این بدیل می‌تواند از طریق مقاومت مدنی، اعتراضات سراسری، کارزارهای مردمی و فشارهای بین‌المللی، رژیم ایران را به عقب‌نشینی وادار کند. در پایان این مقالە، نویسنده هشدار می‌دهد که هیچ‌یک از قدرت‌های بزرگ ــ نه آمریکا، نه روسیه، نه چین، و نه اسرائیل ــ بدیل قابل اتکایی برای آزادی ملت‌ها نیستند. بلکە تنها خود ملت‌ها هستند که از طریق همبستگی، خودسازمان‌دهی و تلاش برای ایجاد جمهوری دمکراتیک و چندملیتی، می‌توانند از فروپاشی نجات یابند. یادداشت مترجم: این مقاله ترجمه‌ای از نوشتار منتشرشده در وب‌سایت The Lower Class Magazine به قلم «جودی سرحد» بودە و صرفاً دیدگاه‌های نویسنده را بازتاب می‌دهد.

در حالی‌که اروپا در بی‌عملی گرفتار شده و آمریکا از اعلام موضع روشن طفره می‌رود، اسرائیل یک‌تنه در میدان عملیات علیه ایران پیش می‌رود؛ تصمیم اخیر دونالد ترامپ برای تعویق اعلام ورود یا عدم ورود آمریکا به جنگ، نه‌تنها معادلات تل‌آویو را پیچیده‌تر کرده، بلکه به نشانه‌ای از راهبرد مبهم «مدیریت از راه دور» در بحران هسته‌ای و امنیتی ایران تعبیر می‌شود.   هم‌زمان با نشست دیپلمات‌های اروپایی با عباس عراقچی در ژنو، چشم‌انداز مذاکرات به‌شدت تیره و پرابهام به نظر می‌رسد. آنگونە که برخی منابع مطلع گزارش داده‌اند، کشورهای اروپایی تا اواسط ماه اوت زمان دارند تا درباره فعال‌سازی مکانیسم ماشه تصمیم‌گیری کنند، سازوکاری که در صورت اجرا، می‌تواند تمام تحریم‌های تعلیق‌شده‌ی سازمان ملل ذیل توافق برجام را بازگرداند. اما محدودیت زمانی و ضعف اجماع سیاسی در اروپا، دست آن‌ها را برای اعمال فشار واقعی بر تهران بسته است. در این فضای فشرده و پرتنش، تحلیل‌گران می‌گویند اروپا تنها می‌تواند امیدوار باشد که ایران از شدت واکنش‌های خود بکاهد و به مسیر دیپلماسی بازگردد. انتظاری که مقام‌های ایرانی آشکارا رد کرده‌اند، دست‌کم تا زمانی که حملات نظامی اسرائیل ادامه دارد. سیاست صبر در واشنگتن، اما معنای پیچیده‌تری به خود گرفته است. اعلام دونالد ترامپ مبنی بر تعویق تصمیم‌گیری درباره ورود احتمالی آمریکا به جنگ، در فضای مبهم کنونی، واجد دو تفسیر متفاوت است. از یک‌سو، این تأخیر از سوی برخی ناظران به‌مثابه «چراغ سبز» غیررسمی به اسرائیل تعبیر شده است؛ فرصتی برای تل‌آویو تا میدان عملیات را به‌تنهایی مدیریت کرده و ابعاد آسیب‌پذیری جمهوری اسلامی را ارزیابی کند. چنان‌که یکی از کارشناسان منطقه‌ای گفته است: ترامپ کار را به اسرائیل سپرده تا ببیند چقدر می‌توانند رژیم ایران را تضعیف کنند، بعداً تصمیم می‌گیرد که خودش وارد شود یا نه. اما از سوی دیگر، همین تعویق ممکن است نشانه‌ای از تردیدهای عمیق‌تر در محاسبات کاخ سفید باشد. این‌که ترامپ، با وجود لفاظی‌های تند، حاضر نیست به‌راحتی درگیر جنگی شود که هنوز افق و پیامدهای آن روشن نیست. تعلیق تصمیم، در چنین چارچوبی، می‌تواند بیانگر نوعی احتیاط سیاسی یا حتی تلاش برای پرهیز از هزینه‌های مستقیم مداخله نظامی باشد، هزینه‌هایی که در شرایط داخلی آمریکا، به‌ویژه در آستانه رقابت‌های انتخاباتی، سنگین و پرمخاطره‌اند. این موضع دوگانه، یادآور نوعی «مدیریت از راه دور» است: تقسیم مسئولیت میدانی بر دوش اسرائیل، درحالی‌که خود واشینگتن با فاصله‌ای استراتژیک، دست بالا را در تصمیم‌گیری حفظ می‌کند. چنین رویکردی، که به‌نوعی امتداد سیاست «کار کثیف به‌دست دیگران» تلقی می‌شود، چنان‌که صدراعظم آلمان نیز به‌صراحت به آن اشاره کرده است، نه‌تنها بار اصلی تقابل را بر دوش اسرائیل گذاشته، بلکه اروپا را نیز در موقعیتی بی‌اختیار و ناتوان برای اثرگذاری سیاسی قرار داده است. در چنین صحنه‌ای، اسرائیل به تنها بازیگری بدل شده که هم ابزار دارد، هم اراده، و هم آزادی عمل؛ و همین معادله است که می‌تواند وضعیت را از یک تقابل محدود به یک رویارویی منطقه‌ای تمام‌عیار سوق دهد، آن‌هم در حالی که هنوز هیچ‌کس نمی‌داند «تصمیم نهایی» آمریکا، دقیقاً چه خواهد بود.

امیر خنجی در سایه‌ی حملات گسترده‌ی اسرائیل به زیرساخت‌های هسته‌ای ایران و تشدید فشارهای منطقه‌ای و بین‌المللی، پرسش از آینده‌ی جمهوری اسلامی بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است؛ آینده‌ای که در میانه‌ی گمانه‌زنی‌ها درباره فروپاشی از درون، دخالت خارجی یا گذار تدریجی، نه‌تنها به سرنوشت ایران بلکه به مسیرهای آتی نظم سیاسی در خاورمیانه گره خورده است حمله‌ی اخیر اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای و موشکی ایران و ترورهای هدفمند فرماندهان سپاه و دانشمندان کلیدی، نه‌تنها نقطه‌عطفی در تقابل نظامی تهران و تل‌آویو بە شمار می رود، بلکه به‌شکلی معنادار، بحث درباره‌ی آینده و سرنوشت جمهوری اسلامی ایران را وارد مرحله‌ای تازه کرده است. برخی ناظران، این تحولات را گشایشی بر «امکان فروپاشی» نظم کنونی در ایران تلقی می‌کنند، آن‌هم در زمانی که افق مشروعیت حکومت بیش از هر زمان دیگری تیره شده است. در این میان، نقش ایالات متحده همچنان مبهم اما تعیین‌کننده باقی مانده است. از یک‌سو، کاخ سفید بر عدم ایفای نقش خود در حملات اخیر اسرائیل تأکید داشتە و از سوی دیگر، نشانه‌هایی از حمایت خود از عملیات اسرائیل را از تأمین قطعات جنگنده‌های اسرائیلی گرفته تا پوشش دیپلماتیک در نهادهای بین‌المللی و مشارکت در رهگیری موشک‌ها و پهپادهای ایران  بە نمایش میگذارد. هم‌زمانی حمله با ضرب‌الاجل ۶۰ روزه‌ای که دونالد ترامپ برای بازگشت ایران به میز مذاکره تعیین کرده بود، گمانه‌زنی‌هایی را در رابطە با وجود یک طراحی راهبردی هماهنگ را تقویت کرده است. این پرسش اکنون به‌طور جدی مطرح است که آیا ایالات متحده قصد ورود به جنگ مستقیم را دارد، یا صرفاً خود را برای هر سناریویی آماده می‌کند؟ تصمیم گرفته نشده، اما همه چیز آماده است در فضای پرتنش این روزها، طبیعی است که تحرکات نظامی آمریکا، از جابه‌جایی نیروها تا استقرار شناورهای جنگی در منطقه، به‌عنوان نشانه‌ای از تصمیم قریب‌الوقوع برای حمله تفسیر شود. اما منطق سیاست‌گذاری راهبردی در واشنگتن، پیچیده‌تر از این برداشت ساده‌سازی‌شده است. آنچه دیده می‌شود، بیشتر تدارکات احتیاطی است تا اعلام جنگ. این آمادگی به رئیس‌جمهور این امکان را می‌دهد که اگر لحظه‌ی تصمیم فرا رسد، گزینه‌های واقعی و عملیاتی در اختیار داشته باشد. حتی دونالد ترامپ، با وجود لفاظی‌های معمول، گفته است: هیچ‌کس نمی‌داند من چه خواهم کرد و تأکید کرده است که تصمیم نهایی را «در لحظه آخر» خواهد گرفت. چنین موضعی نشان‌دهنده‌ی استراتژی «باز گذاشتن همه درها»ست؛ نه تعهد به جنگ، نه عقب‌نشینی کامل. نشست‌های امنیتی فشرده در کاخ سفید طی روزهای اخیر نیز گویای آن است که ایالات متحده هنوز در مرحله‌ی ارزیابی و وزن‌کشی گزینه‌ها قرار دارد؛ نه در آستانه‌ی فشار دادن دکمه‌ی جنگ. فروپاشی از درون یا تغییر از بیرون؟ پرسش بنیادین اما فراتر از تقابل نظامی است: آیا جمهوری اسلامی در مسیر فروپاشی قرار گرفته، یا باید منتظر یک برخورد خارجی بود؟ سناریوی «تغییر از بیرون» با وجود جذابیت برای برخی بازیگران منطقه‌ای و بخشی از اپوزیسیون، با ملاحظات تاریخی، عملیاتی و ژئوپلیتیک سنگینی همراه است. تجربه‌ی عراق، لیبی و افغانستان هنوز در حافظه‌ی سیاسی غرب زنده است. افزون‌ بر‌این، فقدان اپوزیسیون ساختاریافته و خلأ یک آلترناتیو قابل‌اعتماد، احتمال بی‌ثباتی و گسست قدرت را در صورت مداخله خارجی به‌شدت بالا می‌برد. به همین دلیل، حتی در محافل غربی، هنوز اجماع روشنی بر سر «تغییر از بیرون» وجود ندارد. برخی رهبران اروپایی نسبت به تبعات بی‌ثبات‌کننده‌ی آن هشدار داده‌اند، در حالی‌که دیگرانی، پایان‌دادن به «رژیمی تروریستی» را ضروری دانسته‌اند. در مقابل، توجه تحلیل‌گران بیشتر به سناریوی «فروپاشی از درون» معطوف شده است. تحقیر نظامی اخیر، به احتمال بسیار زیاد شکاف‌های پنهان در ساخت قدرت را فعال کرده و ممکن است زمینه‌ساز گسست تدریجی میان نهادهای نظامی و ساختار روحانیت شود. ارتش و سپاه، که آسیب‌پذیری جدی در حملات اخیر نشان دادند، ممکن است برای حفظ موقعیت ساختاری و منافع اقتصادی خود، به سمت نوعی تمایز و واگرایی حرکت کنند. بر همین اساس می‌توان سه سناریوی اصلی برای آینده‌ی ایران در صورت فروپاشی نظم کنونی ارائه داد :   فروپاشی ناگهانی و بی‌طرح: ساختارهای حکومتی به‌یک‌باره ازهم‌می‌پاشند و کشور وارد دوره‌ای از هرج‌ومرج، ناامنی و حتی تجزیه کشور می‌شود؛ به‌ویژه در بستر تنوع اتنیکی موجود. کودتای درون‌سیستمی: بخشی از نیروهای امنیتی یا نظامی، در واکنش به بن‌بست سیاسی و ناکارآمدی ساختاری، رهبری پروژه‌ی تغییر مدیریت را بر عهده می‌گیرند. این سناریو تلاش می‌کند هم‌زمان نظم را حفظ و چهره‌ها را تغییر دهد. گذار تدریجی و مدنی: از مسیر نهادهای مدنی، تشکل‌های صنفی و نیروهای میانه سیاسی در جامعه، که با طرح‌هایی چون برگزاری مجلس مؤسسان و بازنگری در قانون اساسی، تلاش می‌کنند تغییرات ساختاری را در چارچوبی قانونی، مسالمت‌آمیز و تدریجی پیش ببرند. در این میان، نکته‌ی کلیدی آن است که این سناریوها صرفاً مسیرهای احتمالی برای گذار از نظم کنونی را ترسیم می‌کنند، و هنوز سخنی از نوع حکومت آینده به‌میان نمی‌آید. بحث‌هایی مانند سلطنت مشروطه، جمهوری پارلمانی، دموکراسی شورایی، یا فدرالیسم، مربوط به مرحله بعدی است؛ زمانی‌که بستری برای گفت‌وگوی ملی و بازآفرینی نظم سیاسی فراهم شده باشد. ایالات متحده در آستانه‌ی یک تصمیم تاریخی درباره‌ی ایران قرار گرفته است. تحولات اخیر بیش از آن‌که نشانه‌ی حرکت قطعی به‌سوی جنگ باشند، حاکی از آمادگی، ارزیابی و باز بودن سناریوها هستند. کاخ سفید در تلاش است تا در بزنگاه نهایی، هم قدرت بازدارندگی داشته باشد و هم فضای مانور دیپلماتیک. در همین حال، ساختار قدرت در ایران با شدیدترین بحران‌های مشروعیت، انسجام درونی و چالش‌های امنیتی مواجه است. این وضعیت، هم بذر فرصت در خود دارد و هم امکان بروز فاجعه. پرسش نهایی این است که آیا ایران می‌تواند از درون خود را بازسازی کند، یا به‌سمت فروپاشی‌ای غیرقابل‌کنترل می‌رود، و آیا قدرت‌های جهانی، در لحظه‌ی تاریخیِ پیشِ رو، نقش معمار آینده را بازی خواهند کرد یا فقط در قامت کاتالیزور تاریخ ظاهر می‌شوند؟

هم‌زمان با افزایش تلاش‌های گسترده‌تر دیپلماتیک برای کاهش تنش و جنگ میان ایران و اسرائيل، سیمور هرش، روزنامه‌نگار تحقیقی برجسته آمریکایی، در گزارشی تازه از احتمال قریب‌الوقوع بودن یک عملیات نظامی گسترده آمریکا علیه ایران خبر داده است. این گزارش ، که بر پایه منابع اطلاعاتی اسرائیلی و آمریکایی تنظیم شده، از طرحی پرده برمی‌دارد که ابعاد آن فراتر از یک حمله محدود بوده و می‌تواند نظم ژئوپلیتیک منطقه را دگرگون کند. هرش در مقاله‌ای که روز پنجشنبه در ساب‌استک منتشر شده است، می‌نویسد: دولت آمریکا—با هماهنگی و حمایت اسرائیل—در آستانه آغاز یک کارزار سنگین بمباران علیه زیرساخت‌های کلیدی ایران قرار دارد. این عملیات از اوایل تعطیلات آخر هفته آغاز خواهد شد و هدف اصلی آن نه‌تنها تضعیف توان هسته‌ای ایران بلکه بی‌ثبات‌سازی رهبری سیاسی این کشور است. به گفته هرش حملات برنامه‌ریزی‌شده قرار است بر تأسیسات نظامی و هسته‌ای کلیدی ایران، به‌ویژه سایت مستحکم فردو متمرکز شود—تأسیساتی زیرزمینی که میزبان پیشرفته‌ترین سانتریفیوژهای غنی‌سازی اورانیوم است. وی افزوده که تأخیر در آغاز عملیات تنها به‌دلیل تمایل دونالد ترامپ برای جلوگیری از نوسانات بازارهای مالی در روز دوشنبه بوده است. اما ابعاد این کارزار، به گفته این روزنامه‌نگار، بسیار فراتر از آسیب‌زدن به زیرساخت‌های فیزیکی است. طراحان نظامی آمریکا و اسرائیل امیدوارند با این حملات، جرقه موجی از ناآرامی‌ها در داخل ایران زده شود؛ ناآرامی‌هایی که با تضعیف نهادهای امنیتی و ایجاد اختلال در ساختارهای اداری، به اعتراضات سراسری منجر شود. اظهارات هرش در حالی صورت می گیرد که قرار است روز جمعه مذاکرات هسته‌ای میان عباس عراقچی و وزرای خارجه سه کشور اروپایی فرانسه، آلمان و بریتانیا برای پایان دادن به جنگ فعلی و رسیدن به یک توافق جامع درخصوص برنامه هسته‌ای ایران از سر گرفته شود. منازعات بر سر ایران پس از حمله هرش در بخش دیگری از این مقاله اشاره میکند که در درون محافل تصمیم‌گیر آمریکایی و اسرائیلی نیز درباره آینده سیاسی ایران پس از حمله، اختلاف نظرهایی وجود دارد. برخی در واشنگتن از شکل‌گیری یک دولت انتقالی با رهبری مذهبی میانه‌رو حمایت می‌کنند، در حالی که مقام‌های اسرائیلی ترجیح می‌دهند قدرت در اختیار یک بازیگر کاملاً وفادار به منافع غرب قرار گیرد. این اختلافات نشان‌دهنده سردرگمی استراتژیک درباره مرحله پس از عملیات و چشم‌انداز نهایی آن است. اتنیکها؛ ابزار بی‌ثبات‌سازی؟ بخش دیگری از تحلیل هرش بر نقش اتنیکها در ایران متمرکز است. این گزارش مدعی شده است که منابع امنیتی غربی ظاهراً به اقلیت آذری در شمال غرب ایران به‌عنوان یک نیروی بالقوه برای تحریک ناآرامی نگاه می‌کنند. به گفته هرش، برخی از این تحلیل‌ها مدعی ارتباط‌های بالقوه با سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا از جمله سیا هستند. هشدار هرش: سناریوی لیبی و سوریه تکرار نشود سیمور هرش هشدار می‌دهد که اجرای چنین طرحی، شباهت‌های قابل‌توجهی با مداخلات نظامی غرب در لیبی و سوریه دارد—مداخلاتی که اگرچه در ابتدا با هدف تغییر رژیم صورت گرفتند، اما نهایتاً به بی‌ثباتی طولانی‌مدت و جنگ داخلی انجامیدند. او معتقد است که حمله به ایران نیز می‌تواند پیامدهایی مشابه داشته باشد، از جمله تجزیه کشور و گسترش بحران در سراسر منطقه. هرش در پایان یادآوری می‌کند که چنین تصمیمی نه‌فقط در متن منافع استراتژیک اسرائیل و آمریکا بلکه در سایه جاه‌طلبی‌های شخصی رهبران سیاسی مانند بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ نیز باید تحلیل شود—رهبرانی که هر دو به‌دنبال دستاوردی بزرگ برای تقویت موقعیت سیاسی خود هستند.

با بالا گرفتن درگیری‌ها میان ایران و اسرائیل و شدت گرفتن جنگ در نقاط مختلف، زمزمه‌هایی از قدرت‌های جهانی برای بررسی «سناریوهای آینده ایران» شنیده می‌شود. در همین راستا، یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، امروز به صراحت از لزوم تضعیف و تغییر «رژیم آیت‌الله‌ها» سخن گفت. این نخستین اظهارنظر رسمی یک مقام عالی‌رتبه اسرائیلی درباره آینده حکومت ایران در بحبوحه‌ی جنگ کنونی است. در این فضا، احزاب کُرد ایران نیز نسبت به تحولات واکنش نشان داده‌اند. حزب حیات آزاد کُردستان (پژاک) طی چند روز گذشته مواضعی شفافی را نسبت بە آیندە سیاسی ایران و کردستان اتخاذ کرده و اعلام داشتە است کە ضمن اجتناب از ورود مستقیم به جنگ، بر عاملیت مردم کُرد در تعیین آینده ایران تأکید کرده است. دو رئیس مشترک این حزب، پیمان ویان و امیر کریمی، در مصاحبه‌هایی جداگانه بر این سیاست تأکید کردەاند. پیمان ویان در گفتگویی با روزنامه «ینی اوزگور پولیتیکا» با نگاهی تحلیلی به وضعیت ایران، بحران اقتصادی، فساد ساختاری، خشکسالی گسترده و شکاف‌های اجتماعی و اتنیکی را از پیامدهای مستقیم سیاست‌های حکومت دانست و آن‌ها را از عوامل اصلی رسیدن جمهوری اسلامی به مرحله‌ای از فروپاشی درونی توصیف کرد. وی همچنین ذهنیت حاکم مبتنی بر «فارس-شیعه» را پارادایمی متناقض خواند که مانع شکل‌گیری سیاست‌ورزی عقلانی در ساختار قدرت شده است. او تأکید کرد که کُردها سازمان‌یافته‌ترین و آگاه‌ترین بخش جامعه ایران هستند. برخلاف تبلیغات رسمی حکومت، آن‌ها تجزیه‌طلب نیستند بلکه خواهان دستیابی بە حقوق اساسی خود هستند. ویان در این بارە تاکید کرد: کُردها اکنون به نیرویی تبدیل شده‌اند که می‌توانند آینده سیاسی ایران را با روش‌هایی مسالمت‌آمیز اما قدرتمند تحت تأثیر قرار دهند. پژاک در جریان قیام ژن، ژیان، آزادی نیز نشان داد که با دقت، هوشیاری و پرهیز از افراط‌گرایی می‌تواند نقش مؤثری ایفا کند. در همین راستا، امیر کریمی، رئیس مشترک دیگر پژاک، روز گذشته در گفتگو با شبکه آریان‌تی‌وی بر همدردی با مردم آسیب‌دیده تأکید کرد و گفت: جمهوری اسلامی همواره پشت‌پرده بسیاری از جنگ‌های خاورمیانه بوده و امروز نتیجه‌ی آن سیاست‌ها را می‌بینیم. به باور او، این جنگ صرفاً نزاعی میان دولت‌ها و برای منافع خودشان است و آزادی مردم از دل چنین جنگ‌هایی بیرون نخواهد آمد. کریمی افزود: ما به عنوان خلق کُرد و یک جنبش آزادی‌خواه بخشی از این جنگ یا حامی آن نیستیم. اما صرفاً تماشاگر هم نخواهیم بود. مسئولیت ما جلوگیری از فروپاشی جامعه و جلوگیری از بازتولید دیکتاتوری جدید است. وی همچنین تأکید کرد که هیچ‌کدام از طرفین درگیر برنامه‌ای برای حل ریشه‌ای بحران ایران ندارند و تنها مردم، با آگاهی و سازماندهی، می‌توانند تاریخ را به نفع خود رقم بزنند. به گفته او: تاریخ دوباره در حال نوشته شدن است، و این‌بار خلق است که آن را خواهد نوشت. پژاک با تأکید بر راهکارهای دموکراتیک، دفاع از خود، و پرهیز از خشونت کور، در این مرحله حساس تاریخ ایران خود را به عنوان نیرویی فعال، مسئول و متعهد به آینده‌ای عادلانه برای همه‌ی مردمان ایران معرفی می‌کند

با اوج‌گیری حملات نظامی میان ایران و اسرائیل، چشم‌انداز دیپلماسی شکننده‌تر از همیشه به نظر می‌رسد. در این میان، ایالات متحده و شخص دونالد ترامپ نقشی کلیدی دارند؛ رئیس‌جمهوری که همچنان می‌گوید ممکن است «در آخرین لحظه» تصمیم بگیرد، اما موضع‌گیری‌های صریح او کمتر نشانی از انعطاف دارد. در میانە بمباران و موشکبارانهای متقابل مراکز نظامی و مدنی ایران و اسرائیل، بە نظر می رسد کە دستیابی بە چشم انداز دستیابی بە یک توافق بیش از هر زمان دیگری شکنندەتر شدە است. در حالیکە مقامات اسرائیلی، بە دلیل حملە ایران بە مراکز بیمارستانی و شهری، تهدیدهای خود را علیە ایران تشدید کردەاند، ترامپ، رئیس جمهور آمریکا بدون اعلام نظر صریح اعلام کردە است کە ممکن است در آخرین لحظە تصمیم بگیرد. ترامپ اخیراً خواستار «تسلیم بی‌قید و شرط» جمهوری اسلامی شده است، ادبیاتی که عملاً در تضاد کامل با فضای مذاکره است. در مقابل، رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنه‌ای، نیز با لحنی مشابه و سرسختانه پاسخ داده: است کە نه تسلیم می‌شویم و نه صلح تحمیلی را می‌پذیریم.» این سطح از لفاظی و تقابل لفظی، فضای سیاسی را به‌شدت ملتهب کرده و حاشیه‌ای بسیار تنگ را برای دیپلماسی باقی گذاشته است. با این حال، در پشت صحنه، تلاش‌هایی برای جلوگیری از گسترش بحران همچنان ادامه دارد. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، قرار است فردا در ژنو با همتایان خود از بریتانیا، فرانسه و آلمان دیدار کند. هم‌زمان، شورای امنیت سازمان ملل نیز نشستی اضطراری در نیویورک را برگزار خواهد کرد. این تحرکات در حالی صورت می‌گیرد که برخی کشورها مانند عربستان سعودی، قطر و امارات در دیدارهای اخیرشان با ترامپ نسبت به کشیده شدن جنگ به منطقه هشدار داده‌اند. شواهد نشان می‌دهد که پیش از آغاز حملات اسرائیل، کانال‌هایی برای مذاکره باز بود. دیدار میان وزیر خارجه ایران و همتای عمانی‌اش، بدر البوسعیدی، حاکی از وجود اراده‌ای پنهان برای رسیدن به توافق بود. اما یکی از گره‌های اصلی، پافشاری آمریکا بر توقف کامل غنی‌سازی اورانیوم و پایان دادن بە فعالیتهای موشکی ایران بودە است کە جمهوری اسلامی ایران همچنان آن را «خط قرمز» خود قلمداد می کند بە نظر می رسد اکنون وضعیت در نقطه‌ای حساس قرار گرفته است: در ظاهر، تهدیدها و حملات در حال افزایش‌اند، اما در زیر پوست بحران، خطوط تماس همچنان فعال‌اند. آیا دیپلماسی می‌تواند از دل این تنش و لفاظی‌های تند، راهی برای بازگشت به گفت‌وگو پیدا کند؟ پاسخ این پرسش ممکن است در ساعت‌ها و روزهای پیش‌رو روشن شود.

در ادامه روند آزمایش‌های شرکت اسپیس‌اکس برای فرستادن انسان به کره مریخ، جدیدترین تلاش این شرکت برای آزمایش استاتیک موشک استارشیپ با انفجار شدیدی همراه شد. بر اساس تصاویر منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی، سه‌شنبه شب، ۱۸ ژوئن ۲۰۲۵، در جریان یک آزمایش استاتیک در پایگاه استاربِیس متعلق به شرکت اسپیس‌اکس در تگزاس، موشک سنگین‌وزن استارشیپ با انفجاری مهیب منهدم شد. این حادثه که به‌عنوان پنجمین شکست مهم از میان نه پرتاب آزمایشی استارشیپ از آوریل ۲۰۲۳ تاکنون ثبت می‌شود، بار دیگر توجه افکار عمومی و نهادهای نظارتی را به خود جلب کرده است. در پی انتشار فیلم‌ها و گزارش‌های محلی از انفجار، شرکت اسپیس‌اکس با انتشار بیانیه‌ای در شبکه اجتماعی X اعلام کرد که تمام کارکنان پیش از آزمایش به محل امن منتقل شده بوده‌اند و هیچ گونه تلفات یا جراحاتی گزارش نشده است. به گفته مقامات این شرکت، تیم ایمنی استاربِیس با همکاری نهادهای محلی در حال ایمن‌سازی کامل محل حادثه هستند و خطری برای ساکنان مناطق اطراف وجود ندارد. همچنین از عموم مردم خواسته شده است تا از نزدیک شدن به محل آزمایش تا پایان عملیات پاکسازی و ایمن‌سازی خودداری کنند. این انفجار درست در آستانه دهمین پرواز آزمایشی استارشیپ رخ داد و ممکن است بر جدول زمان‌بندی آینده تأثیرگذار باشد. اسپیس‌اکس اعلام کرده که بررسی علت حادثه آغاز شده و انتظار می‌رود اداره هوانوردی فدرال ایالات متحده (FAA) نیز به‌طور مستقل روند تحقیقات مشابه آنچه در حادثه پرواز هشتم در ژوئن ۲۰۲۵ انجام شد را آغاز کند.

در گزارشی منتشر شدە در روزنامه گاردین، سناریوهای گوناگونی برای تغییر رژیم در ایران از فروپاشی ناگهانی گرفته تا گذار تدریجی تحت هدایت نهادهای مدنی بررسی شده است. روزنامە گاردین امروز با یادداشتی سناریوهای آتی برای آیند ایران، متعاقب تغییر رژیم را مورد بررسی قرار دادە است. این بحث در نشست اخیر گروه جی- هفت در کانادا نیز مطرح و میان رهبران غربی اختلاف‌نظرهایی در این‌باره شکل گرفت. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، ضمن هشدار درباره پیامدهای خطرناک تغییر رژیم بدون برنامه، تجربه‌های عراق و لیبی را یادآور شد و گفت: «آیا کسی فکر می‌کند کاری که در سال ۲۰۰۳ در عراق انجام شد ایده خوبی بود؟» در مقابل، فریدریش مرتز، صدراعظم آلمان، از موضعی صریح‌تر از این ایدە دفاع کرد و گفت: ما با یک رژیم تروریستی چه از نظر داخلی و چه از نظر خارجی سر و کار داریم. اگر این رژیم به پایان برسد، خوب است. گاردین در ادامه به فقدان اپوزیسیون ساختاریافته در ایران اشاره می‌کند. به نوشته این روزنامه، احزاب مخالف امکان فعالیت رسمی ندارند و بسیاری از چهره‌های منتقد یا در تبعیدند، یا در زندان، یا به کلی از عرصه عمومی حذف شده‌اند. در همین راستا، گرچه جنبش‌هایی چون «زن، زندگی، آزادی» توانسته‌اند فضای فرهنگی و سیاسی را دگرگون کنند، اما فاقد رهبری و سازمان‌دهی مشخص برای تبدیل جنبش به آلترناتیو ساختاری هستند. به نوشته گاردین، ساختار اجتماعی ایران نیز یکی از عوامل تعیین‌کننده در سرنوشت تغییر رژیم است. ایران کشوری با تنوع اتنیکی گسترده است: آذری‌ها، کردها، بلوچ‌ها، عرب‌ها و سایر اقلیت‌ها در سراسر کشور پراکنده‌اند و همین مسأله احتمال تجزیه در صورت فقدان مرکزیت سیاسی را افزایش می‌دهد. برخی تحلیلگران اسرائیلی پیشنهاد داده‌اند که ایران آینده باید به فدراسیون اتنیکی تبدیل شود، ایده‌ای که در داخل و خارج ایران واکنش‌های متفاوتی برانگیخته است. با توجە بە این نقطە نظرات، گاردین سه سناریوی اصلی برای تغییر رژیم در ایران مطرح می‌کند: نخست، فروپاشی ناگهانی و بدون طرح جایگزین که در آن ممکن است ساختارهای حکومتی از هم بپاشند و کشور وارد فاز هرج‌ومرج شود. دوم، کودتای درون‌سیستمی از سوی بخشی از نیروهای نظامی یا امنیتی که ممکن است در برابر فساد و ناکارآمدی حکومت ایستادگی کنند. سوم، گذار تدریجی از طریق نهادهای مدنی یا چهره‌هایی که بتوانند پروژه‌ای برای اصلاح ساختارها و قانون اساسی ارائه دهند. در این زمینه، چهره‌هایی مانند رضا پهلوی و برخی از اصلاح طلبان داخل نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند. رضا پهلوی در خارج از کشور فعالیت دارد و به گفته خودش، آماده بەدست گرفتن رهبری در دوران گذار است. با این حال، گاردین اشاره می‌کند که اظهارات اخیر او در حمایت از جنگ و فاصله‌اش از واقعیت‌های اجتماعی ایران، برخی را نسبت به نقش بالقوه‌اش به شدت مردد کرده است. در داخل کشور، مصطفی تاجزاده، که در زندان به سر می‌برد، پیشنهاد تشکیل مجلس مؤسسان را داده و تأکید کرده است که اصلاح قانون اساسی می‌تواند راهی مسالمت‌آمیز برای تغییر ساختار سیاسی باشد. او همچنین هشدار داده که هرگونه تغییر از مسیر خشونت، به جنگ داخلی یا مداخله خارجی خواهد انجامید. به نوشته‌ی این روزنامه، یکی از نهادهای قدرتمند و بالقوه برای ایفای نقش در آینده ایران، نهاد صنفی معلمان است که طی سال‌های اخیر در اعتراضات و مطالبات مدنی نقش فعالی داشته است. به باور نویسندگان این گزارش، در فقدان احزاب سیاسی، این‌گونه نهادها می‌توانند زیرساختی برای سازمان‌دهی سیاسی آینده ایران فراهم کنند. در پایان، گاردین با اشاره به تجربه کشورهای دیگری چون عراق و لیبی، تأکید می‌کند که خطرات تغییر رژیم بدون طرح مشخص، بیش از منافع آن خواهد بود. اگرچه فشارهای داخلی و خارجی بر جمهوری اسلامی افزایش یافته‌اند، اما آینده ایران نه‌تنها به سقوط رژیم بلکه به آنچه پس از آن خواهد آمد وابسته است.

در شرایطی که تنش‌ها میان ایران، اسرائیل و ایالات متحده به اوج خود رسیده، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، سه‌شنبه‌شب با بنیامین نتانیاهو و شورای امنیت ملی کاخ سفید درباره سناریوهای مختلف از جمله حمله احتمالی به تأسیسات هسته‌ای ایران، گفت‌وگو کرد. به گزارش منابع آمریکایی، با وجود برگزاری این نشست اضطراری، هنوز تصمیم نهایی برای ورود مستقیم آمریکا به جنگ اتخاذ نشده است. در ادامه تنش‌های فزاینده میان ایران، اسرائیل و ایالات متحده، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، شامگاه سه‌شنبه با نخست‌وزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، و اعضای شورای امنیت ملی خود دیدار و گفت‌وگو کرد. به گفته منابع نزدیک به کاخ سفید، هدف این رایزنی‌ها بررسی گزینه‌های احتمالی برای واکنش آمریکا به درگیری‌های اخیر بود. هنوز تصمیم نهایی در خصوص اقدام نظامی اتخاذ نشده است. وال‌استریت ژورنال گزارش داده است که حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران یکی از گزینه‌های مطرح در جلسه بوده، اما در این بارە نه تصمیمی اتخاذ و نه برنامه‌ای قطعی اعلام شده است. به گفته منابع آمریکایی، ترامپ همچنان امیدوار است تهران تحت فشارها برنامه هسته‌ای خود را به صورت مسالمت‌آمیز متوقف کند. از سوی دیگر نتانیاهو نیز اعلام کرده از زمان آغاز حملات اسرائیل به ایران در هفته گذشته، تقریباً هر روز با ترامپ تماس داشته و درباره روند تحولات رایزنی کرده است. تماس تلفنی روز سه‌شنبه حوالی ساعت ۱ بامداد به وقت محلی به پایان رسید. هشدار ایران بە آمریکا در پی این تحولات، ارتش آمریکا شمار زیادی جنگنده، هواپیمای سوخت‌رسان و دو ناو هواپیمابر از جمله "یو‌اس‌اس نیمیتز" را به منطقه اعزام کرده است. بیش از ۴۰ هزار نیروی آمریکایی نیز در خاورمیانه به حالت آماده‌باش درآمده‌اند. در سوی مقابل، منابع اطلاعاتی به رویترز گفته‌اند ایران موشک‌هایی را برای پاسخ به هرگونه حمله احتمالی آماده و پرتابگرهای موشکی خود را نیز بە این منظور جابه‌جا کرده است. به گفته دو مقام ایرانی، در صورت ورود مستقیم آمریکا به جنگ، پایگاه‌های نظامی آمریکا در عراق و کشورهای عربی منطقه هدف قرار خواهند گرفت. سایت فردو: نقطە تمرکز احتمالی حملە بر اساس گزارش نیویورک‌تایمز، مقامات آمریکایی احتمال داده‌اند که حمله به تأسیسات زیرزمینی فردو، در صورت وقوع، با استفاده از بمب‌افکن‌های B-2 و بمب‌های ۳۰ هزار پوندی «نفوذگر سنگرشکن» انجام شود. این سایت به گونه‌ای طراحی شده که به‌سختی با مهمات متعارف قابل انهدام است. یک مقام ارشد نظامی اسرائیل نیز به وال‌استریت ژورنال گفته است که تل‌آویو برنامه مستقلی برای حمله به فردو دارد و توانایی اجرای آن را بدون کمک خارجی نیز دارد، هرچند جزئیات بیشتری ارائه نکرده است. همزمان با افزایش خطر، سفارت آمریکا در اورشلیم و دفاتر کنسولی در تل‌آویو و اورشلیم تا پایان هفته تعطیل شده‌اند. وزارت خارجه آمریکا دلیل این اقدام را نگرانی‌های امنیتی و توصیه‌های جبهه داخلی اسرائیل اعلام کرده است. نیویورک‌تایمز گزارش داده ست که ایران ممکن است در واکنش به ورود مستقیم آمریکا به جنگ، تنگه هرمز را مین‌گذاری کند تا مانع از تحرکات ناوگان پنجم آمریکا در خلیج فارس شود. تصاویر ماهواره‌ای جدید نیز نشان می‌دهند که کشتی‌های ناوگان پنجم از مقر اصلی خود در بحرین پراکنده شده‌اند؛ اقدامی که معمولاً برای کاهش ریسک هدف قرار گرفتن در شرایط بحران انجام می‌شود.

درگیری میان ایران و اسرائیل که وارد ششمین روز خود شده است، با تبادل حملات موشکی و پهپادی همچنان ادامه دارد و صدها غیرنظامی قربانی این تنش‌ها شده‌اند. در این میان، روسیه به‌عنوان کشوری که با هر دو طرف روابط دیپلماتیک و استراتژیک دارد، در موقعیت حساسی قرار گرفته است. با گسترش حملات متقابل ایران و اسرائیل، وزارت خارجه روسیه روز دوشنبه از شهروندان خود خواست که خاک ایران و اسرائیل را ترک کنند. این خواست نشان دهنده نگرانی مسکو نسبت به تشدید اوضاع و طولانی‌تر شدن این جنگ است. اما پرسش کلیدی این است که روسیه چه واکنشی به این بحران نشان خواهد داد و چه نقشی در آن ایفا خواهد کرد؟ مشارکت استراتژیک یا احتیاط دیپلماتیک؟ روابط روسیه و جمهوری اسلامی ایران در سال‌های اخیر و خصوصا پس از شروع جنگ اوکراین در بسیاری از زمینه‌ها منجمله نظامی و اقتصادی عمیق‌تر شده است. علاوه‌بر این روسیه در ماه آوریل یک توافقنامه مشارکت استراتژیک با ایران امضا کرد که بر همکاری برای مقابله با تهدیدات مشترک تمرکز دارد. با این حال این افزایش روابط به حدی نبودە است که نیازهای جمهوری اسلامی ایران را برای مقابله با تهدیدات نظامی غرب و اسرائیل برطرف کند. آندری رودنکو، معاون وزیر خارجه روسیه، در گفت‌وگو با دوما تأکید کرد که این توافق به معنای تشکیل اتحاد نظامی یا تعهد به کمک نظامی متقابل نیست. این موضع نشان‌دهنده تمایل مسکو به حفظ فاصله از درگیری نظامی مستقیم است. هانا نوت، کارشناس مسائل روسیه و خاورمیانه در مرکز مطالعات عدم گسترش سلاح‌های هسته‌ای، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس اظهار داشته است که روسیه احتمالاً از طریق نهادهای بین‌المللی مانند شورای امنیت سازمان ملل یا آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) در این بحران دخالت خواهد کرد. نوت همچنین به تماس تلفنی پوتین با نتانیاهو و پزشکیان نیز اشاره و اعلام کردە است که این تماس، تلاشی برای میانجیگری میان دو طرف بودە است. با این حال پیچیدگی اوضاع خاورمیانه و نزاع‌های چند وجهی در این منطقه به سختی اجازه حل چنین بحران عمیقی را از طریق مذاکرات دیپلماتیک و میانجیگری می‌دهد. رسلان سلیمانوف، پژوهشگر مؤسسه توسعه و دیپلماسی دانشگاه ADA در باکو، بر این باور است که نقش روسیه به عنوان بازیگری مهم در بحران خاورمیانه رو به افول بودە و در این رابطە افزوده است: اعتبار روسیه در منطقه پس از عدم حمایت قاطع از بشار اسد در برابر جهادگران تضعیف شده است. حمایت مسکو از ایران احتمالاً به اقدامات دیپلماتیک در شورای امنیت محدود خواهد شد و تعهدی نظامی در کار نیست. بنظر می‌رسد علی‌رغم روابط استراتژیک مسکو با تهران، روسیه همچنان به حفظ روابط با اسرائیل علاقه‌مند است و تشدید این جنگ تاثیر زیادی بر روابط میان مسکو و تل‌آویو نخواهد گذاشت؛ حتی چرخش اخیر اسرائیل به سوی اوکراین و حمایت تسلیحاتی از این کشور. ماریانا بلنکایا، مفسر سابق خبرگزاری ریانووستی و کارشناس امور خاورمیانه، در این رابطه به مسکو تایمز می گوید که روابط روسیه و اسرائیل حتی با گسترش تعاملات مسکو با حماس پایدار مانده است. «اسرائیل روابط خود با روسیه را قطع نکرده و تحریم‌هایی علیه مسکو اعمال نکرده است. همکاری دوجانبه احتمالاً ادامه خواهد یافت.» پیامدهای اقتصادی جنگ ایران و اسرائیل برای روسیه درگیری میان ایران و اسرائیل قیمت نفت را حدود 10 درصد افزایش داده و از ٦٧ دلار به ٧٣.٦٠ دلار در هر بشکه رسانده است. حملات اسرائیل به زیرساخت‌های انرژی ایران، مانند تأسیسات پالایش گاز، می‌تواند تولید و صادرات نفت و گاز ایران را محدود کند. ایران در سال ٢٠٢٣ روزانه ٤ میلیون بشکه نفت تولید کرده که ١.٥ میلیون بشکه آن صادر شده است، اما این رقم تنها ٣.٦ درصد از صادرات جهانی را تشکیل می‌داد. به گفته تحلیلگران بازار انرژی کاهش صادرات نفت ایران می‌تواند قیمت جهانی نفت را بالا ببرد و با این حال از دو جنبه به سود روسیه خواهد بود. از یکسو ممکن است چین به دلیل جنگ فعلی بیش از پیش به خرید نفت از روسیه به عنوان جایگزینی برای نفت ایران روی آورد و هم اینکه افزایش نرخ نفت و گاز در شرایطی که روسیه تحت تحریم است به رشد درآمدهای نفتی و گازی این کشور کمک خواهد کرد. همچنین، تأخیر در مذاکرات هسته‌ای با ایران و تداوم این نزاع می‌تواند ورود نفت و گاز ایران به بازارهای جهانی، به‌ویژه اروپا، را به تعویق بیندازد و که از نظر استراتژیک باز میتواند به سود مسکو باشد. با این حال باید در نظر داشت که ظرفیت مازاد تولید نفت در خاورمیانه، بیش از 4 میلیون بشکه در روز است و درصورتی که کشورهایی چون عربستان سعودی و امارات متحده عربی تولید روزانه خود را افزایش دهند اختلال گسترده‌ای در بازارهای انرژی رخ نخواهد داد و افزایش قیمت نفت موقتی خواهد بود. جنگ اوکراین و حمایت نظامی تهران از مسکو روسیه پس از حمله به اوکراین در سال ٢٠٢٢ به دلیل حمایت‌های نظامی ناتو از اوکراین با مشکلات عدیده‌ای در جنگ مواجه شد و این پهپادهای شاهد ساخت ایران بودند که وضعیت را برای روسیه تغییر دادند. با این حال اکنون وضعیت تغییر کرده و مسکو از میزان وابستگی خود به تهران کاسته است. روسیه با توسعه زیرساخت‌های خود اکنون قادر به تولید مستقل ٢٧٠٠ پهپاد شاهد در ماه است. از همین رو حتی جنگ اوکراین نیز عاملی برای مداخله روسیه در جنگ فعلی به سود ایران نخواهد بود. بنظر می‌رسد روسیه در مواجهه با این درگیری رویکردی محتاطانه در پیش گرفته است. مسکو از طریق دیپلماسی و نهادهای بین‌المللی به دنبال ایفای نقش است، اما موفقیت این تلاش‌ها با توجه به پیچیدگی‌های منطقه‌ای نامشخص است. روابط روسیه با اسرائیل احتمالاً پایدار خواهد ماند، در حالی که اقتصاد مسکو ممکن است از افزایش موقتی قیمت نفت بهره‌مند شود.

مقامات ارتش اسرائیل اعلام کردند که عملیات نظامی علیه برنامه هسته‌ای ایران طی یک یا دو هفته آینده به اهداف اصلی خود دست خواهد یافت. این عملیات با هدف از بین بردن تهدیدهای راهبردی ناشی از فعالیت‌های هسته‌ای و موشکی ایران طراحی و اجرا شده است. امروز، بر اساس گزارش روزنامەهای اسرائیل، مقامات ارتش دفاعی اسرائیل (IDF) در گفتگو با خبرنگاران اعلام کردند که برآوردهای نظامی حاکی از آن است که ظرف یک یا دو هفته آینده، این کشور به اهداف تعیین‌شده در عملیات علیه برنامه هسته‌ای ایران دست خواهد یافت. به گفته این مقامات، هدف اصلی عملیات، نابودی «تهدید وجودی» ناشی از توانمندی‌های هسته‌ای و موشکی ایران بوده است. در جریان این عملیات، ارتش اسرائیل دو مرکز کلیدی غنی‌سازی هسته‌ای ایران در نطنز و اصفهان را هدف قرار داده و خسارات قابل توجهی به آن‌ها وارد کرده است. بر اساس این گزارش، همچنین دست‌کم نه دانشمند ارشد هسته‌ای که در توسعه سلاح هسته‌ای نقش داشتند، کشته شده‌اند. ارتش اسرائیل همچنین چندین مرکز پشتیبانی و فرماندهی مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران را نیز مورد هدف قرار داده است. با وجود آن‌که حمله به تأسیسات زیرزمینی فردو تاکنون به‌طور رسمی تأیید نشده است، اما ارتش اعلام نمودە است که این سایت در فهرست اهداف احتمالی قرار دارد. وزیر دفاع اسرائیل نیز پیش‌تر تأکید کرده بود که مسئله فردو «به‌طور قطع بررسی و مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت». از سوی دیگر، ارتش اسرائیل اعلام نمودە است که تاکنون حدود ۴۰ درصد از پرتابگرهای موشک‌های بالستیک ایران – حدود ۲۰۰ دستگاه – نابود یا غیرفعال شده‌اند. این اقدام، بنا بر اعلام IDF، نقش مؤثری در کاهش حملات موشکی ایران به خاک اسرائیل در روزهای اخیر داشته است. در بعد نظامی، ارتش اسرائیل از کشته شدن ده‌ها فرمانده نظامی ایرانی خبر داده و اعلام نمودە است که بیشتر فرماندهان ارشد سپاه پاسداران و نیروهای مسلح ایران هدف قرار گرفته‌اند. در این بارە مقامات نظامی اسرائیل اعلام نمودەاند شمار فرماندهان ایرانی کشته‌شده، سه برابر بیشتر از برآوردهای اولیه در مرحله طراحی عملیات بوده است. این عملیات از ماه‌ها پیش برنامه‌ریزی شده بود و به گفته مقامات نظامی، غلبه بر سامانه‌های پدافند هوایی ایران چالش‌برانگیزترین بخش آن بوده است. در حال حاضر، ارتش اسرائیل اعلام کرده که بر فضای هوایی غرب ایران و تهران تسلط کامل یافته است.