Search this site

در آستانه روزجهانی زبان مادری که جهان هر ساله در ۲۱ فوریه به پاس نقش زبان‌ها در هویت ملت‌ها برگزار می‌کند، پیامی از عبدالله اوجالان، رهبر دربند کردها، توجه عمومی را به خود جلب کرد که نقطه عطفی در روند مبارزە هویتی مردم کورد محسوب می‌شود. در این پیام که از طریق هیات نمایندگان پارلمانی حزب برابری و دموکراسی خلق‌ها (DEM Party) در امرالی به‌طور رسمی منتشر شد، اوجالان با تأکید بر پایان دوره انکار هویت کردی و آغاز مرحله ادغام دموکراتیک، زبان کردی و هویت زبانی را یکی از ارکان اصلی این فرآیند دانست و بر لزوم پذیرش واقعیت‌های اجتماعی و فرهنگی کردها در ترکیه تأکید کرد. این پیام در فضایی منتشر شد که اوجالان پس از سال‌ها سیاست‌گذاری و رهبری بلندمدت پ.ک.ک، اکنون روند جدیدی از تعامل صلح‌جویانه و سیاسی را پیشنهاد می‌کند اما توجه ویژه او به زبان کردی در متن پیام ۲۰۲۶ نشان‌دهندە گسترش چشم‌انداز رهایی‌خواهی از میدان مبارزە مسلحانه به سوی سطحی عمیق‌تر، یعنی بازشناختن زندگی فرهنگی و حقوق زبانی به‌عنوان بخشی از خودآگاهی جمعی، است. برای درک اهمیت این پیام، بایستی آن را در متن تاریخی آسیمیلاسیون ساختاری کردها در ترکیه مشاهده کرد که سیاست‌های دولت‌محور از دهه‌ها پیش با هدف تثبیت هویت تک‌زبانی، تک‌فرهنگی تداوم یافته‌اند. این سیاست‌ها نه تنها زبان کردی را در چارچوب قانونی به حاشیه برده‌اند که بارها در سطح اجرایی، رسانه‌ای و آموزشی از رشد و توسعه طبیعی آن نیز جلوگیری کرده‌اند. در واقع، سخنان اوجالان در ۲۰۲۶ را باید هم در پیوند با حرکت‌های بین‌المللی برای حق زبان مادری و هم در پیِ یک بازتعریف استراتژیک هویت جمعی تحلیل کرد، زیرا این پیام می‌تواند در چند لایه پیامد های اجتماعی‌-‌سیاسی را بە دنبال داشتە باشد. فاصله‌ای که میان گفتار رسمی دولت ترکیه و وضعیت زبان کردی در زندگی روزمره مردم وجوددارد،بازتاب یک سیاست آسیمیلاسیون نظام‌مند است. این سیاست‌ها از ممنوعیت‌های رسمی در دهه‌های قبل تا شیوه‌های غیرمستقیم امروزی، مانند فشارهای قانونی، محدودیت‌های آموزشی، منحرف ساختن کارکرد زبان به حوزه‌های فرهنگی غیرسیاسی و حذف آن از مدارهای رسمی آموزش دولتی تداوم یافتە است. این فشارهای زبانی باعث شده‌اند که بخش‌هایی از جامعه‌ی کرد، به‌ویژه در مناطق شهری-زبان ترکی (یا زبان ملی اکثریتی) را ترجیح دهند یا به آن گرایش پیدا کنند. این فرایند اگرچه انتخاب به نظر می‌رسد، در واقع نتیجه‌ای از برتری‌سازی نظام‌زبان اکثریت است. چنین پدیداری در علوم اجتماعی به‌نام انقیاد هنجاری زبانشناخته می‌شود که در آن، حتی اگر زبانی در میان جامعه کاربرد داشته باشد، قدرت‌های سیاسی و فرهنگی آن را به حاشیه می‌رانند و به زبانِ غالب امتیاز و سود اجتماعی می‌دهند. آسیب‌شناسی چنین وضعیتی نیازمند فهمی دوگانه است؛ از یک سو، سیاست‌های رسمی (قانون و مدرسه و رسانه) و از سوی دیگر، ساختارهای نابرابر قدرت و سرمایه که زبان غالب را نماد مدرنیته، شغل و فرصت‌های آموزشی جلوه می‌دهند. در این چارچوب، افراد، به‌خصوص درنسل‌های جوان، ترجیح می‌دهند زبان غالب را انتخاب کنند، چون زبان مادری برای آنها به‌طور سیستماتیک کم‌ارزش و کم‌بازده شده است. از منظر جامعه‌شناسی سیاسی، این فرآیند نه فقط از دست دادن زبان، که واکنش به فشار ساختاریِ اقتصادی، فرهنگی و آموزشی است که زبان مادری را محروم می‌کند. اوجالان در پیام خود به جای برخورد صرفاً سیاسی با موضوع زبان، آن را بخشی از هویت جمعی و زیربنای حق تعیین سرنوشت اجتماعی مورد تأکید قرار داده است. پیام او در این بستر دارای چند اهمیت راهبردی است. اول، این پیام می‌تواند تقویت بازسازی فرهنگی متوازن میان زبان مادری و زبان غالب را در دستور کار جنبش سیاسی قرار دهد. روشن است که بازگشت به سیاست‌های صرفا سیاسی، بدون مد نظر قراردادن هویت فرهنگی و زبانی، نمی‌تواند ساختارهای عمیق تبعیض را نشانه رود. بە همین دلیل است کە پیام اوجالان، فراتر از شعارهای کلی سیاسی بودە و به هویت زبانی به عنوان پایه زیستیِ مقاومت اشاره می‌کند که در بیانیه‌های رسمی سازمان‌های فرهنگی کرد نیز بر آن تأکید شده است. دوم، پیام اوجالان در مقطع کنونی هشداری متقابل علیه سیاست‌های ناسیونالیستی دولت ترکیه است که به‌طور تاریخی تلاش داشته‌اند زبان کردی را نه فقط در قلمرو حوزە عمومی رسمی، بلکه در قلمرو هویت جمعی به حاشیه رانده یا کمترضروری جلوه دهند. این پیام، به‌ بە دلیل جایگاە وی، می‌تواند چارچوبی تازه را در گفت‌وگوی سیاسی ایجاد کند که از کنش‌های محدود پارلمانی و قانونی فراتر می‌رود و زمینه گفت‌وگوی اجتماعی-فرهنگی را نیز گسترده‌تر می‌سازد. سوم، از منظر جامعه‌شناسی سیاسی، پیام اوجالان می‌تواند دال مرکزی یک استراتژی هم‌بستگی جمعی میان اقشار مختلف کردستان ایجاد کند، زیرا زبان مادری پیوندی بین نسلی و میان‌بخشی ایجاد می‌کند که نه در چارچوب سیاست حزبی، بلکه در چارچوب «هویت مشترک تجربه‌شده» قابل فهم است. این معنا و پیوند با هویت زبانی، می‌تواند به مثابه فضای مقاومت غیرخشونت‌آمیز در مقابل سیاست‌های انکار و سانسورگرانه عمل کند. اگر پیام اوجالان در جامعه کردی در ترکیە پذیرفته شود و به سطح کنش‌گری مدنی، آموزش مادری و سیاست‌های فرهنگی ارتقا یابد، چند پیامد ساختاری ممکن است رخ دهد: تضعیف سیاست‌های آسیمیلاسیون؛ وقتی زبان مادری در متن زندگی اجتماعی، آموزش، رسانه و سیاست عمومی برجسته شود، سیاست‌های حاشیه‌سازی زبانی تضعیف می‌شوند. تقویت ساختارهای هویتیِ جمعی ؛ زبان مادری نماد عمیق هویت است، بازگرداندن یا تقویت آن می‌تواند حس خودباوری جمعی را به‌ویژه در میان نسلی که با تجربە خشونت سیاسی و اجتماعی دست‌به‌گریبان است ارتقا بخشد. گسترش گفت‌وگوی عمومی درباره حقوق زبانی؛ تقاضا برای رسمی شدن زبان مادری در قانون اساسی یا نظام آموزشی، می‌تواند موجب بسط مباحث حقوق بشری، فرآیندهای قانون‌گذاری و مطالبه دموکراتیک شود که فعالان فرهنگی و سیاسی سال‌هاست بر آن تأکید داشته‌اند. اتحاد بخشی از گفتمان‌های سیاسی؛ پیام اوجالان می‌تواند زمینه گفت‌وگوی میان گروه‌های کرد در داخل و خارج از ترکیه را فراهم کند و فضایی را برای وحدت طبقه فرهنگی و سیاسی فراهم آورد. در سطح فراتر از کردستان ترکیە، پیام اوجالان درباره زبان مادری بازتاب یک حرکت جهانی برای حقوق زبانی است که در دهه‌های اخیر از سوی نهادهای بین‌المللی، سازمان‌های فرهنگی و جوامع بومی و اقلیت‌ها نیز ترویج شده است. این جنبش‌ها بر این باورند که حفاظت زبان مادری نه فقط یک امر فرهنگی، بلکه پایه حقوق بشر و هویتِ انسانی است که در اعلامیه‌های سالانه روزجهانی زبان مادری نیز مبنی بر اینکه زبان شاهراه اندیشه، تاریخ و میراث فرهنگی است و حفاظت از آن حقوق بنیادی است، بازتاب یافتە است. با این همه، اگر این لحظه تاریخی به‌درستی درک نشود، خطر آن وجود دارد که زبان کردی نه در اثر یک ممنوعیت ناگهانی بلکه در فرآیندی خزنده و بی‌صدا از درون تهی شود، زیرا امروز آسیمیلاسیون بیش از آنکه با ابزارهای عریان سرکوب عمل کند، از مسیر عادت‌های روزمره، نظام آموزشی تک‌زبانه، اقتصاد شهری، رسانه‌های جریان غالب و میل به تحرک اجتماعی بازتولید می‌شود و همین امر وضعیت را بغرنج‌تر کرده است. نسل جوانی که در کلان‌شهرها رشد می‌کند، اگر زبان مادری خود را در مدرسه، دانشگاه، در حوزە فناوری، تولید دانش، هنر معاصر و اداره امور عمومی تجربه نکند، آن را به سطح زبان عاطفه و خاطره تقلیل خواهد داد و این دقیقاً همان نقطه‌ای است که یک زبان پیش از مرگ نمادین به آن می‌رسد. از همین رو، تأکید اوجالان بر به‌کارگیری زبان کردی در همه حوزه‌ها، از آموزش و سیاست گرفتە تا اقتصاد و فرهنگ، درچنین بستری معنای استراتژیک می‌یابد، زیرا او هشدار می‌دهد که بدون نهادینه‌سازی فراگیر زبان، حتی روندهای احتمالی صلح نیز می‌توانند به صلحی ادغامی بدل شوند که در آن هویت زبانی در ساختار غالب حل می‌شود. بنابراین مسئولیت تنها متوجه دولت ترکیه نیست؛ احزاب، نهادهای مدنی، روشنفکران و خود جامعه نیز باید از سطح مطالبه نمادین فراتر رفته و به بازسازی نهادی، تولید محتوای علمی و آموزشی، سرمایه‌گذاری فرهنگی و تغییر عادت‌های زبانی در زندگی روزمره دست بزنند. اگر زبان کردی به زبان کار، دانش، مدیریت و آینده تبدیل نشود، پیام‌های سیاسی درسطح محدود باقی خواهند ماند. اکنون مسئله نه فقط دفاع از یک میراث فرهنگی، بلکه تصمیمی جمعی درباره شکل زیستن در آینده است؛یا کردی به زبان کامل زندگی مدرن بدل می‌شود، یا در حاشیه‌ای محترم اما رو به انقراض باقی خواهد ماند.

پیام ابو حفصه حذیفه الانصاری بیش از آن‌که اعلان جنگ صرف باشد، تلاشی حساب‌شده برای بهره‌برداری از خلأ امنیتی پس از سقوط اسد است. داعش با تکفیر دولت انتقالی دمشق، می‌کوشد مشروعیت جهادی آن را نفی و نیروهای مسلح سرگردان را جذب کند. هم‌زمان، انتقال زندانیان و عقب‌نشینی نیروهای سوریه دموکراتیک نشان می‌دهد که بازآرایی امنیتی هنوز ناتمام است. در این فضا، داعش بازگشت تدریجی خود را نه از مسیر تصرف سرزمین، بلکه از مسیر فرسایش امنیتی و بسیج ایدئولوژیک دنبال می‌کند. شیخ ابو حفصه حذیفه الانصاری سخنگوی دولت اسلامی عراق و شام داعش، در یک فایل صوتی ، با مرتد خواندن احمد الشرع رئیس دولت انتقالی دمشق، علیه او اعلان جنگ کرد. او گفت وارد مرحله جدید عملیات‌ها در سوریه شده‌اند و از جبهه‌های مسلح تحت فرماندهی رژیم جولانی دعوت کرد شام را از وجود او پاک کنند. این فایل صوتی به‌عنوان «جدایی حق از باطل» اولین پیام رسمی «شیخ ابو حفصه حذیفه الانصاری» توسط موسسه رسانەای فرقان، وابسته به گروه تروریستی داعش، پس از دو سال (ژانویه ٢٠٢۴) منتشر شد. الانصاری دمشق را با انتصاب یک فرمانده وابسته به شیاطین غرب و ترکیه، تحت تسلط «صلیبیون» دانست و گفت که پاکسازی نفوذ ایران از اهداف آنها بود، اما با جایگزینی امریکا، الشرع با پیگیری منافع سیاسی، اکنون نظامی سکیولار و مرتد را پیاده کرده است. او سقوط نظام اسد و دفع تجاوز را نمایشی ترکی با کارگردانی امریکا خواند و تأکید کرد که پایان احمد الشرع تفاوتی با پایان بشار الأسد نخواهد داشت. این پیام الشرع را یک «عروسک بی روح» می‌داند که بازیچه ترکیه و غرب شده است. الشرع در دسامبر ٢٠٢۴ با حمایت کامل ترکیه توانست در جریان حمله به دمشق، نظام دیکتاتوری بشار الاسد را ساقط کند. در ادامه سخنگوی داعش از گروەهای مسلح تحت فرمان الشرع خواست انشعاب کرده و به داعش بپیوندند و علیه این نظام کافر و مرتد بجنگند. این پیام که با فعال شدن هستەای مخفی داعش همزمان است، مبارزه با رژیم جولانی را هدف اصلی فصل جدیدی از عملیات در سوریه توصیف کرد. با این حال داعش در تلاش است تا با استفاده از خلأ امنیتی پس از سقوط اسد، خود را مجددا سازماندهی کند. الانصاری معیار موفقیت خود را گسترش جهاد در جهان تعریف کرد. سال گذشته عناصر مرتبط با داعش در جریان عملیات ساحل بوندی در استرالیا بیش از ١۶ نفر را به قتل رسانده و شمار زیادی را زخمی کردند. الانصاری این عاملان جهاد فرامرزی را قهرمانان خود علیه یهودیان و مسیحیان خواند. او با اشاره بە جنگ‌ در سومالی علیه امریکا و امارات گفت آفریقا میدان نبرد اختلال در تلاش‌های ائتلاف (علیه داعش) است. در پایان الانصاری در پیامی به حامیان رسانەای با توصیه بە فروتنی و اجتناب از شهرت گفت : تعداد کم و صالح بهتر از تعداد زیاد است. او به حامیان خود در دنیای مجازی هشدار داد کە شما هدف همه دستگاه‌های اطلاعاتی جهان هستید. با انتشار این پیام دولت انتقالی سوریه و نیروهای ائتلاف با جدی گرفتن این تهدید، عملیات امنیتی علیه داعش را تشدید کرده‌اند. نیروهای ائتلاف به رهبری ایالات متحده آمریکا، در ١٣ فوریه ٢٠٢۶، قریب بە ۵٧٠٠ زندانی داعش را برای اطمینان از نگهداری امن، از روژآوا به عراق منتقل کرد. این اقدام پس از عقب‌نشینی نیروهای سوریە دموکراتیک از شرق فرات و تسلط نیروهای دولت انتقالی سوریه بر این مناطق صورت گرفت. ناظران این تهدیدات امنیتی از سوی داعش را از پیامدهای عقب‌نشینی کردها و گسترش نفوذ دولت انتقالی در شمال سوریه ارزیابی می‌کنند. به عقیده آنها با تغییرات ماه گذشته، همچنین همسویی دولت انتقالی الشرع با داعش و خلإ امنیتی موجود در دمشق زمینه ظهور داعش امری قطعی است.

نصرالله لشنی   در سایه تشدید آرایش نظامی در خاورمیانه و تداوم ادبیات تهدیدآمیز از سوی واشنگتن و تل‌آویو، تحلیل رفتار استراتژیک تهران نشان می‌دهد که پاسخ ایران به هرگونه تهاجم، نه یک اقدام تک‌بعدی و واکنشی، بلکه یک منظومه‌ی دفاعی–تهاجمی چندلایه و طراحی‌شده خواهد بود. این منظومه، ترکیبی از ابزارهای نظامی، ژئوپلیتیک، اقتصادی، سایبری و دیپلماتیک است که به‌صورت هم‌زمان و هماهنگ به کار گرفته می‌شود.   موضع رسمی ایران در روزهای اخیر از رویکرد صرفاً پدافندی و مبتنی بر صبر استراتژیک به سمت الگویی از بازدارندگی فعال تغییر جهت داده است. تهران با استناد به ماده ۵۱ منشور ملل متحد، هرگونه تعرض به خاک، حاکمیت یا منافع حیاتی خود را خروج از وضعیت «نه جنگ، نه صلح» تلقی و آن را معادل ورود به یک «جنگ تمام‌عیار» قلمداد کردە است. این بازتعریف مفهومی، در واقع تلاشی برای انتقال پیام روشن به طرف‌های مقابل است: هرگونه اقدام محدود یا نقطه‌ای علیه ایران، در چارچوب گسترده‌تر پاسخ داده خواهد شد و دامنه درگیری می‌تواند به‌سرعت از کنترل خارج شود. هدف از این پیام صریح، تغییر محاسبات هزینه–فایده در اتاق‌های فکر پنتاگون و ستاد کل ارتش اسرائیل است؛ به‌گونه‌ای که هزینه‌های آغاز درگیری، از منافع احتمالی آن فراتر رود و تصمیم‌گیران نظامی و سیاسی را به بازنگری در برآوردهای خود وادارد. در همین چارچوب، طبق گزارش ارزیابی تهدیدات سالانه (Annual Threat Assessment 2026)، نهادهای اطلاعاتی آمریکا نیز تأکید کرده‌اند که ایران دکترین خود را بر پایه پاسخ مستقیم و متقارن به هرگونه تعرض به تمامیت ارضی بازتعریف کرده است کە از آن‌ بە عنوان تغییر گفتمانی تهران، در سطح تحلیل‌های رسمی غرب نیز به رسمیت شناخته شده است.   بازوان منطقه‌ای: محور مقاومت و جنگ نیابتی یکی از ارکان اصلی توان راهبردی ایران، شبکه‌ای از متحدان و بازیگران همسو در منطقه است که می‌توانند دامنه تقابل را گسترش دهند. در ادبیات غرب، این گروه‌ها غالباً «نیابتی» (Proxy Groups) خوانده می‌شوند و نقش کنترل از راه دور بر آن‌ها تأکید می‌شود. در مقابل، در ادبیات رسمی ایران این شبکه «محور مقاومت» نام دارد که نشان‌دهنده همگرایی ایدئولوژیک و پیوندهای راهبردی برای مقابله با هژمونی خارجی است. واقعیتهای میدانی سال‌های اخیر نشان می‌دهند که این شبکه با ضربات قابل توجهی از جمله قتل فرماندهان کلیدی، فشارهای اطلاعاتی و محدودیت‌های مالی روبه‌رو بوده است. بنابراین، توان این مجموعه باید در قالب «ظرفیت بالقوه بازسازی و فعال‌سازی» ارزیابی شود؛ یعنی نه توان دائماً فعال، بلکه امکان هم‌زمان‌سازی و احیای عملیاتی در شرایط بحران. در سناریوی حمله گسترده، جمهوری اسلامی ایران ممکن است از قابلیت «اتحاد عرصه‌ها»، یعنی جبهه‌هایی در جنوب لبنان (حزب‌الله)، نوار غزه، ارتفاعات جولان، عراق و یمن (انصارالله) بسته به سطح آمادگی و شرایط داخلی بهرە بگیرد. حتی اگر برخی از این بازیگران در سطح حداکثری توان خود نباشند، احتمال گشوده شدن چند جبهه، محاسبات نظامی طرف مقابل را پیچیده‌تر و او را ناگزیر به توزیع منابع در چند محور می‌کند. علاوه بر این، این شبکه هنوز ظرفیت هدف‌گیری شریان‌های تدارکاتی، پایگاه‌های پیرامونی و خطوط پشتیبانی دشمن را دارد. انتقال میدان درگیری به پیرامون جغرافیای رقیب، حتی در سطح محدود، هزینه‌های سیاسی و امنیتی مهاجم را افزایش داده و جنگ را از یک تقابل متمرکز به وضعیت فرسایشی چندکانونی تبدیل می‌کند. گزارش مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک (IISS) – ۲۰۲۶، تأکید می‌کند که محور مقاومت علی‌رغم فشارها و ضربات وارده، توانایی ادامه نبرد فرسایشی در چند جبهه علیه منافع غرب را بدون فرماندهی متمرکز دارد؛ هرچند شدت مشارکت آن‌ها به شرایط سیاسی و سطح آمادگی هر بازیگر وابسته است.   سناریوهای نظامی: نبرد ناهمتراز و قدرت موشکی پاسخ نظامی ایران بر پایه الگوی «جنگ ناهمتراز» طراحی شده است که در آن ضعف نسبی در برخی حوزه‌های تکنولوژی با خلاقیت عملیاتی، اشباع کمّی، پراکندگی جغرافیایی و تمرکز بر آسیب‌پذیری‌های ساختاری دشمن جبران می‌شود. هدف، برهم‌زدن توازن عملیاتی و تحمیل هزینه‌های نامتناسب به طرف مقابل است، نه ورود به یک نبرد کلاسیک متقارن. یکی از ارکان این سناریو، راهبرد باران موشکی و اشباع پدافندی است. استفاده همزمان از موشک‌های بالستیک نقطه‌زن، موشک‌های کروز و پهپادهای انتحاری با هدف عبور از لایه‌های دفاعی چندگانه، از جمله سامانه‌هایی مانند گنبد آهنین، انجام می‌شود. منطق این راهبرد بر اصل اشباع استوار است: افزایش حجم و تنوع پرتابه‌ها به‌گونه‌ای که سامانه‌های دفاعی با محدودیت رهگیری هم‌زمان مواجه شوند. اهداف اصلی شامل مراکز ثقل نظامی، پایگاه‌های هوایی، زیرساخت‌های حیاتی و گره‌های لجستیکی دشمن است. هم‌زمان، بُعد ژئوپلیتیکی سناریو نیز اهمیت دارد. تهران تنگه هرمز را به‌عنوان «اهرم فشار ژئواستراتژیک» می‌بیند. هرگونه اختلال در عبور نفتکش‌ها، حتی به‌صورت محدود، می‌تواند به شوک قیمتی جهانی و فشار اقتصادی و سیاسی بر دولت‌های غربی منجر شود. بدین ترتیب، میدان نبرد از سطح نظامی صرف فراتر رفته و به عرصه اقتصاد جهانی و امنیت انرژی کشیده می‌شود.   ارزیابی توان عملیاتی و چالش‌های پیش‌رو ​توان عملیاتی ایران برای اجرای سناریوهای ناهمتراز بر بزرگ‌ترین زرادخانه موشکی منطقه و فناوری‌های نوظهوری همچون موشک‌های هایپرسونیک و پهپادهای تهاجمی استوار است. بر اساس گزارش مرکز «آلما» (۲۰۲۶)، راهبرد اشباع و استفاده از پرتابه‌های مانورپذیر، امکان عبور از لایه‌های پدافندی پیشرفته را فراهم کرده است. در بُعد دریایی نیز، قابلیت مین‌گذاری هوشمند و بهره‌گیری از شناورهای تندرو مجهز به موشک‌های ضدکشتی، ریسک کشتیرانی در تنگه هرمز را به شدت افزایش می‌دهد. با این حال، مقابله با جنگنده‌های رادارگریز نسل پنجم و تاب‌آوری اقتصاد داخلی در برابر یک جنگ فرسایشی، همچنان از چالش‌های بنیادین محسوب می‌شوند که استمرار هرگونه پاسخ نظامی را به مدیریت بحران و انسجام اجتماعی وابسته می‌کند.   نبرد در فضای خاکستری: جنگ سایبری و شناختی ​ایران با سرمایه‌گذاری در فضای خاکستری، ظرفیت تحمیل هزینه‌های سنگین بدون ورود به تقابل مستقیم را توسعه داده است. در حوزه سایبری، طبق گزارش مایکروسافت و مندینت (۲۰۲۶)، ایران جزو چهار قدرت برتر جهان در هدف‌گیری زیرساخت‌های حیاتی (برق، آب و سیستم‌های بانکی) شناخته می‌شود که هدف آن ایجاد بی‌ثباتی کنترل‌شده در کشور مهاجم است. هم‌زمان در بُعد شناختی، تهران با مدیریت روایت‌ها و برجسته‌سازی پیامدهای حقوقی و انسانی حمله، به دنبال ایجاد شکاف در ائتلاف‌های بین‌المللی و فرسایش اراده سیاسی دشمن است. این ابزارهای غیرنظامی، مکمل سناریوهای نظامی بوده و امکان مدیریت درگیری در سطحی پایین‌تر از جنگ تمام‌عیار را فراهم می‌کنند؛ هرچند کارآمدی آن‌ها به توازن شکننده واکنش‌های متقابل بستگی دارد.   دیپلماسی اجبار و موازنه هسته‌ای پیکار دیپلماتیک ایران با هدف افزایش هزینه‌های سیاسی متجاوز و مشروعیت‌زدایی از تهاجم در سطح جهانی دنبال می‌شود. تهران با استناد به حق دفاع مشروع (ماده ۵۱ منشور ملل متحد)، از ظرفیت نهادهایی چون سازمان همکاری شانگهای و بریکس برای ایجاد سپر سیاسی و منزوی کردن مهاجم بهره می‌گیرد. هم‌زمان، تغییر دکترین هسته‌ای به عنوان جدی‌ترین اهرم بازدارنده مطرح است؛ به طوری که یک حمله گسترده می‌تواند تهران را به سمت خروج از NPT و پیگیری گزینه نظامی هسته‌ای جهت تضمین بقای ملی سوق دهد. این راهبرد دوگانه، ابزاری برای بازدارندگی و چانه‌زنی در بحران است که اثربخشی آن به توان مدیریت هم‌زمان فشارهای نظامی و افکار عمومی جهانی بستگی دارد.   نقش روسیه و چین: توازن قوای جهانی و سپر حفاظتی ​همکاری‌های راهبردی ایران با روسیه و چین در سال ۲۰۲۶، به عنوان یک «ضریب تقویت‌کننده بازدارندگی» عمل می‌کند که نقش «سپر حفاظتی» را در ابعاد سیاسی، فناورانه و دیپلماتیک ایفا می‌نماید. در لایه دفاعی، اشتراک داده‌های ماهواره‌ای، راداری و همکاری در جنگ الکترونیک با روسیه، سطح آگاهی موقعیتی ایران را ارتقا داده و احتمال غافلگیری را کاهش می‌دهد. هم‌زمان، چین با توسعه زیرساخت‌های دیجیتال و مخابراتی و بهره‌گیری از سامانه ماهواره‌ای «بایدو» (Beidou)، تاب‌آوری فنی و استقلال ایران از زیرساخت‌های غربی را در شرایط بحران تقویت می‌کند. در سطح بین‌المللی نیز، استفاده از ظرفیت وتو در شورای امنیت و سازوکارهای چندجانبه مانند بریکس، هزینه‌های سیاسی اقدام نظامی را افزایش داده و آن را به توازن روابط قدرت‌های بزرگ گره می‌زند. اگرچه این حمایت‌ها تضمین‌کننده مداخله مستقیم نظامی نیست، اما به طور معناداری هزینه‌های اقدام علیه ایران را برای مهاجم افزایش می‌دهد.   چشم‌انداز استراتژیک ​تحلیل سناریوهای تقابل نشان می‌دهد که دکترین پاسخ متقابل ایران از «صبر استراتژیک» به یک «منظومه بازدارندگی فعال» تغییر یافته است. این الگوی چندلایه که ترکیبی از توانمندی‌های نظامی ناهمتراز، شبکه‌سازی منطقه‌ای، عملیات در فضای خاکستری و دیپلماسی اجبار است، با هدف تغییر بنیادین محاسبات هزینه-فایده دشمن طراحی شده است. در این چارچوب، هرگونه تعرض به حاکمیت ایران، نه یک درگیری محدود، بلکه آغازگر فرآیندی فرسایشی و چندبعدی تلقی می‌شود که دامنه آن از زیرساخت‌های سایبری تا شریان‌های انرژی جهانی در تنگه هرمز گسترده خواهد شد. ​چشم‌انداز استراتژیک حاکی از آن است که ایران با تکیه بر «سپر حفاظتی» روسیه و چین و ظرفیت‌های عملیاتی محور مقاومت، به دنبال تحمیل یک موازنه وحشت جدید است. با این حال، موفقیت نهایی این دکترین در گرو حفظ توازن میان فشارهای نظامی و تاب‌آوری اقتصادی-اجتماعی داخلی است. در نهایت، پیچیدگی این منظومه نشان می‌دهد که کوچک‌ترین خطای محاسباتی از سوی هر یک از طرفین، می‌تواند بحران را از سطح مدیریت خارج کرده و به یک تقابل تمام‌عیار با پیامدهای غیرقابل بازگشت تبدیل کند.

گزارش آکسیوس نشان می‌دهد آمریکا هم‌زمان دو مسیر را باز نگه داشته است: تهدید مستقیم در سطح رهبری ایران و تلاش برای معامله سیاسی. قرار گرفتن خامنه‌ای و فرزندش، مجتبی در بانک اهداف، بیش از آن‌که تصمیم باشد، ابزار فشار است. هدف واشنگتن شاید نە پیروزی نظامی، بلکە واداشتن تهران به توافقی پرهزینه اما بازدارنده است. وب‌سایت آکسیوس به نقل از مقام‌های مطلع گزارش داد که فرماندهان نظامی آمریکا گزینه‌های نظامی‌ای را به دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، ارائه کرده‌اند که شامل هدف قرار دادن علی خامنه‌ای، رهبر ایران، و پسرش مجتبی در «بانک اهداف» احتمالی در صورت تصمیم به حمله به ایران است. بر اساس این گزارش، طرح هدف قرار دادن رهبر ایران چند هفته پیش در قالب مجموعه‌ای از سناریوهایی که پنتاگون ارائه کرده بود مطرح شده است، اما ترامپ هنوز تصمیم نهایی را اتخاذ نکردە و گزینه‌های خود را میان مسیر دیپلماتیک و اقدام نظامی باز نگه داشته است. در این بارە، یک مقام ارشد آمریکایی گفت ترامپ آماده است توافقی اساسی را بپذیرد که بتوان آن را در داخل آمریکا به‌صورت سیاسی عرضه کرد. او افزود: دولت آمریکا ممکن است پیشنهادی را بررسی کند که اجازه غنی‌سازی نمادین و محدود اورانیوم را بدهد، مشروط بر آن‌که ثابت شود این امر هیچ مسیر عملی برای دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای فراهم نمی‌کند. این مقام اضافه کرد اگر ایرانی‌ها می‌خواهند از حمله جلوگیری کنند باید پیشنهادی ارائه دهند که «نتوان آن را رد کرد»، و تأکید کرد «صبر بی‌حد و مرز نیست». پیشنهاد مکتوب ایران در راه است از سوی دیگر و در میانە تنشها، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، اعلام کرد تهران ظرف چند روز یک پیشنهاد مکتوب را ارائه خواهد داد که شامل تعهدات سیاسی و تدابیر فنی برای تضمین صلح‌آمیز ماندن برنامه هسته‌ای، در برابر کاهش تحریم‌های آمریکا خواهد بود. با این حال، منابع آمریکایی و اسرائیلی گفته‌اند معیارهای پذیرش هر پیشنهاد ایرانی بسیار بالا است و روزهای پیش رو در تعیین این‌که آیا گفت‌وگوها ادامه می‌یابد یا دو طرف به سمت تشدید تنش می‌روند، تعیین‌کننده خواهد بود. مشاوران نزدیک به ترامپ تأکید کرده‌اند رئیس‌جمهور هنوز تصمیم نهایی خودرا درباره انجام حمله نگرفته است. به گفته آن‌ها، پنتاگون گزینه‌های متعددی ارائه کرده است که از حملات محدود تا کارزار گسترده‌تر را در بر می‌گیرد. در واکنش به گمانه‌زنی‌ها، آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت رئیس‌جمهور تنها کسی است که می‌داند ممکن است چه کاری انجام دهد یا انجام ندهد. ایران بر حق خود برای غنی‌سازی اورانیوم با هدف‌های غیرنظامی پافشاری می‌کند، در حالی که ترامپ تأکید دارد آمریکا هیچ توانایی غنی‌سازی ایران در داخل خاک این کشور را نخواهد پذیرفت. آکسیوس می‌نویسد میان این دو موضع، همچنان فضای اندکی برای دستیابی به توافقی وجود دارد که شاید مانع رویارویی نظامی شود. این تحولات در حالی رخ می‌دهد که آمریکا حضور نظامی خود را در منطقه تقویت کرده است. هم‌زمان کشورهای حوزه خلیج فارس با نگرانی تحولات را زیر نظر دارند، زیرا بیم آن می‌رود اوضاع به درگیری گسترده‌تری کشیده شود که پیامدهای آن به بازارهای انرژی و کشتیرانی در تنگه هرمز نیز سرایت کند.

عمار گلی استعاره ژیان و کامیون، اگر از لایه تبلیغاتی جدا شود، منطق واقعی راهبرد دریایی جمهوری اسلامی ایران را توضیح می‌دهد. نیروی دریایی سپاە پاسدران انقلاب اسلامی (ندسا) می‌داند که در برابر شبکە بسیار قدرتمند دفاعی ناوهای آمریکایی، نه از قدرت برابری آتش برخوردار است و نه برتری تکنولوژیک دارد. از همین رو با ایجاد شبکه‌ای پراکنده از قایقهای تندرو، موشکهای ساحلی، مین، پهپاد و بقا، درصدد تزریق ریسک فراوان به محاسبه طرف مقابل است. در بیشتر تحلیل‌هایی که درباره قدرت نظامی ایران نوشته می‌شود، نقطه آغاز تقریبا همیشه یکسان است: توان موشکی. زرادخانه موشکی ایران، از نگاه بسیاری از کارشناسان امنیتی، عاملی است که حتی در سناریوی درگیری با ایالات متحده آمریکا نیز نمی‌توان آن را نادیده گرفت؛ این زرادخانە می‌تواند پایگاه‌های منطقه‌ای، زیرساخت‌های انرژی و نیروهای مستقر را در معرض خطر قرار دهد. اما همین تمرکز طولانی‌مدت بر تهدید موشکی باعث شده است کە بخش دیگری از راهبرد بازدارندگی ایران کمتر دیده شود؛ نیروی دریایی، به‌ویژه نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (ندسا)، که طی دهه‌ها نه بر اساس مدل‌های کلاسیک دریایی، بلکه با منطق جنگ نامتقارن و "هزینه‌سازی" طراحی و بازطراحی شده است. اگر در نگاه اول مقایسه میان نیروی دریایی ایران و ناوگان عظیم آمریکا نامتوازن به نظر می‌رسد، بدین دلیل است که عموما ذهن ما قدرت دریایی را با ناوهای بزرگ و جنگنده‌های روی عرشه می‌سنجد. اما خلیج فارس آبراهی است باریک، کم‌عمق و پررفت‌وآمد که در آن اندازه و بزرگی همیشه مترادف با برتری نبودە و هر رخداد کوچک می‌تواند اثر اقتصادی و سیاسی بزرگ را بهمراه داشته باشد. دقیقا همین ویژگی جغرافیایی است که به ندسا معنا می‌دهد: نیرویی که ماموریتش نه شکست کلاسیک نیروی دریایی آمریکا، بلکه کاهش آزادی عمل آن و افزایش ریسک هر تصمیم نظامی در یکی از حساس‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است. چرا و چگونه ندسا شکل گرفت؟ از یگان‌های کوچک تا فرمان ۱۳۶۴ نیروی دریایی سپاه محصول مجموعه‌ای از بحران‌های داخلی، سیاسی و نظامی است که در همان اوایل جنگ گریبانگیر انقلابیون تازه به قدرت رسیده شده بود. این نیرو در بحوبحه تصفیه‌های شدید در نیروی دریایی ارتش و فقدان اعتماد به سران ارتش شکل گرفت. درست در زمانیکه نیروی دریایی ارتش با منهدم کردن ناوگان دریایی عراق عرصه را در دریا برای بغداد تنگ کرده بود، ناخدا افضلی فرمانده وقت نیروی دریایی ارتش همراه با دیگر سران حزب توده بازداشت و نهایتا به جرم جاسوسی برای شوروی اعدام شد. از همین رو سپاه به سازمان دادن نیروی دریایی خود دست یازید. در سال‌های نخست جنگ، با واحدهای کوچک دریایی و مأموریت‌های خاص، از عملیات‌های عبور از شط العرب تا فعالیت در هورالعظیم و آبراه‌های مرزی، تجربه‌ای اندوخت که البته با نبرد دریایی کلاسیک فاصله داشت؛ اما برای جنگ در محیط‌های محدود و نزدیک به ساحل مناسب بود. در همین مسیر بود که ایده داشتن یک نیروی دریایی مستقل در سپاه جدی‌تر شد؛ نیرویی که بتواند همزمان با نیروی دریایی ارتش کار کند، اما فلسفه‌اش با مدل کلاسیک متفاوت باشد. در شهریور ۱۳۶۴ و زمانیکه رهبر وقت جمهوری اسلامی ایران دستور تشکیل شاخه‌های سه‌گانه نیروی دریایی، هوایی و زمینی برای سپاه را صادر کرد، نیروی دریایی سپاه نیز به شکلی رسمی و تحت فرماندهی حسین علایی به‌عنوان نخستین فرمانده نیروی دریایی سپاه در کنار نیروی دریایی ارتش فعالیت های خودش را آغاز کرد. در این مرحله البته، ندسا عملا با یک واقعیت روبه‌رو بود: ایران در جنگی فرسایشی قرار داشت، محدودیت‌های تحریم و دسترسی به فناوری دریایی جدی بود و خلیج فارس همزمان میدان نبرد و شریان اقتصادی محسوب می‌شد. نتیجه منطقی، حرکت به سمت تاکتیک‌ها و استراتژی‌ای بود که با منابعی کمتر، اثری بیشتربرجای می گذاشت. جنگ نفتکش‌ها؛ آزمایشگاهی که دکترین امروز را ساخت آنچه امروز در ادبیات نظامی به‌عنوان جنگ نامتقارن دریایی ایران شناخته می‌شود، در دهه ۱۹۸۰ و به‌طور مشخص در زمان جنگ نفتکش‌ها شکل گرفت. در این دوره‌ دو طرف جنگ با هدف قرار دادن نفت‌کش‌ها، خلیج را به میدان رقابت بر سر جریان نفت تبدیل کردند. واکنش آمریکا به ناامن‌شدن مسیرهای نفتی، عملیات اسکورت کاروان نفتکش‌ها بود که در ژوئیه۱۹۸۷ آغاز شد و تا سپتامبر ۱۹۸۸ ادامه یافت و نیروی دریایی آمریکا آن را بزرگ‌ترین عملیات اسکورت دریایی خود از جنگ جهانی دوم به این سو توصیف کرده است. در همان نخستین کاروان، نفتکشِ اسکورت‌شده‌ای که با پرچم آمریکا حرکت می‌کرد، در ۲۴ ژوئیه۱۹۸۷ به مین برخورد کرد؛ حادثه‌ای که به‌عنوان نمونه‌ای از این واقعیت آبرجسته می‌شود که حتی حضور پرقدرت ناوگان‌های بزرگ هم نمی‌تواند ریسک را به صفر برساند. این نقطه البته، برای تهران  و به‌ویژه برای سپاه معنای راهبردی داشت: قرار نیست برای اثرگذاری، حتما با دشمن هم‌سنگ شد، گاهی کافی است نشان داد کە مسیر امنی وجود ندارد. چند ماه بعد، در ۱۹۸۸، برخورد مین با ناو آمریکایی و سپس عملیات تلافی‌جویانه آمریکا در عملیات موسوم به آخوندک که منجر به انهدام بخش قابل‌توجهی از توان دریایی ایران شد، تصویری دیگر هم ساخت: هرجا ایران بیش از اندازه در نبرد کلاسیک درگیر شود، تلفات و خسارت سنگین محتمل است. همین دوگانه اثرگذاری بالا با ابزار ارزان در برابر آسیب‌پذیری در رویارویی کلاسیک، بعدها به صورت‌بندی اصلی دکترین دریایی سپاه تبدیل شد. وقتی ناوهای هواپیمابر وارد منطقه می‌شوند؛ معنای بازدارندگی در خلیج فارس حضور ناوهای هواپیمابر آمریکا معمولا با هدف نمایش قدرت و ایجاد بازدارندگی صورت می‌گیرد. این ناوها همراه با ناوشکن‌ها و رزمناوهای محافظ، لایه‌های متعددی از دفاع هوایی و دریایی را در اختیار دارند و شبکه‌ای از حسگرها، هواگردها و سامانه‌های جنگ الکترونیک آنها را پشتیبانی می‌کند. با این حال، گزارش‌های تحلیلی کنگره آمریکا تصریح می‌کند که ایران ظرفیت نظامی لازم را دارد که با استفاده از مین‌ها، قایق‌های تندرو، زیردریایی‌ها و موشک‌های کروز ساحلی به دریا جریان کشتیرانی را مختل کند؛ حتی اگر در نهایت، برآورد غالب این باشد که آمریکا توان بازگرداندن جریان کشتیرانی را دارد. اما خودبازگرداندن آرامش از چند روز تا چند هفته یا حتی بیشتر، به‌ویژه اگر حجم مین‌ریزی بالا باشد می تواند زمان‌بر باشد. از همین رو است که در سیاست بازدارندگی سپاه و در کل جمهوری اسلامی ایران، همیشه پیروزی نظامی معیار اصلی نیست؛ گاهی زمان، هزینه، ابهام و تبعات اقتصادی همان چیزی است که تصمیم‌گیر را محتاط می‌کند. یکی از راهبردهای سپاه برای پیشبرد اهدافش را میتوان در نوع سازمان یافتگی آن در امتداد دریای عمان و خلیج فارس دید. به عبارتی دیگر، این رویکرد در معماری فرماندهی و تقسیم منطقه‌ای آن رویت پذیر است. بر اساس گزارش رسمی  منتشرشده از سوی آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا (DIA)، نیروی دریایی سپاه از نظر جغرافیایی به پنج ناحیه/منطقه دریایی تقسیم شده و ستاد مرکزی آن با مسئولیت‌هایی که از تنگه هرمز تا بخش‌های شمالی و جنوبی خلیج فارس و جزایر مورد مناقشه را پوشش می‌دهد، در بندرعباس قرار دارد. این تقسیم‌بندی فقط اداری نیست؛ بلکه ندسا در هر بخش از خلیج فارس، شبکه‌ای از پایگاه‌ها، یگان‌های شناوری، واحدهای موشکی ساحل به دریا، توان پدافندی و نیروهای ویژهرا در اختیار دارد که روی کاغذ می‌تواند به‌صورت لایه‌ای عمل کند. به زبانی ساده‌تر سپاه در خلیج فارس یک ناوگان به معنای کلاسیک ندارد؛ بلکه تلاش کرده تا شبکه‌ایبسازد که در آن ساحل، جزیره، قایق، موشک و دیگر تسلیحات با هم کار می‌کنند. قایق‌های تندرو؛ ستون فقرات قدیمی که همچنان تعیین‌کننده است تصویر نمادین از ندسا میتواند متشکل از همان قایق‌های کوچک و تندرویی باشد که در تصاویر رزمایش‌ها به شکل دسته‌ای حرکت می‌کنند. گزارش آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا تصریح می‌کند که ندسا اپراتور اصلی صدها شناور تندرو در دو دسته کلی است: شناورهای تهاجمی سریع (FAC) و شناورهای تهاجمی بسیار نزدیک به ساحل (FIAC). این گزارش تأکید می‌کند که راهبرد دریایی ایران برای اشباع دفاعی دشمن، بر "حملات قایق‌های کوچک تکیه دارد. اما مهم‌تر از کلیات، جزئیات این ترکیب حائز توجە می باشد. در همان گزارش، فهرستی از برخی کلاس‌ها و تعدادهای شناورهای اصلی، از جمله ۱۰ فروند قایق موشک‌انداز چینی Houdong (Thondor) که در میانه دهه ۱۹۹۰ خریداری شده اند  و به‌عنوان "سرمایه‌های اصلی" در مقیاس ندسا توصیف می‌شوند، آمدە است. علاو بر آن قایق‌های تندروی کلاس‌هایی Peykaap با قابلیت شلیک موشک و اژدر در تعداد چندده‌تایی، و مجموعه‌ای از شناورهای کوچکتر که تعداد دقیق بسیاری از آنها نامعلوم ثبت شده را نیز میتوان در این فهرست درج کرد. اما جمع‌بندی گزارش روشن است: موجودی ندسا در بخش شناورهای کوچک بە بیش از صدها فروند می رسد. اهمیت این مدل در این است که در آب‌های کم‌عمق و مسیرهای باریک، تعداد زیاد اهداف کوچک می‌تواند دفاع را مستهلک کردە و تصمیم‌گیری را کند و فرسایشی نماید. البته این به معنی شکست دفاع چندلایه آمریکا نیست؛ به معنی هزینه‌سازی است. هر قایق کوچک یک تهدیداست که باید شناسایی و طبقه‌بندی شود و به آن پاسخ داده شود؛ و همین چرخه، زمان و منابع را دچار فرسایش می کند. ارزش تاکتیکی قایق‌های تندرو در همین بارِ تصمیم‌گیری نهفته است. از مین تا اژدر؛ زیرساختی برای کندکردن جنگ در راهبرد دریایی جمهوری اسلامی ایران، مین‌ها شاید از نظر رسانه‌ای کمتر جذاب باشند، اما از نظر بازدارندگی اقتصادی،یکی از مؤثرترین ابزارها هستند. گزارش DIA موجودی مینهای دریایی جمهوری اسلامی ایران را بیش از ۵۰۰۰ مین دریایی برآورد می‌کند و اشاره می‌کند که ایران می‌تواند آنها را به سرعت در خلیج فارس و تنگه هرمز با استفاده از شناورهای کوچک تغییرکاربری‌داده‌شده توزیع کند. این سلاحِ ارزان قیمت دقیقا همان چیزی است که می‌تواند جنگ را برای ایالات متحده هزینه‌بر کند. در یکی از گزارشهایی کنگره آمریکا نیزآمده است که اگر ایران در سناریوی بحران بخواهد عبور و مرور را مختل کند، ابزارهایی مثل مین، قایق تندرو زیردریایی و موشک ساحلی در اختیار دارد؛ و اگر آمریکا بخواهد جریان کشتیرانی را احیا کند، پاکسازی می‌تواند زمان‌بر باشد. در اقتصادی که نسبت به زمان حساس است، همین تأخیر می‌تواند اثرات سیاسی و مالی فراوانی را در پی داشتە باشد. زیردریایی‌های کلاس غدیر؛ ابهام به‌عنوان سلاح در سال‌های اخیر هرگاه تصاویری از زیردریایی‌های کوچک ایران منتشر می‌شد، بسیاری از کاربران با به سخره کشیدن ابعاد آن کارایی آنها را در یک نبرد کلاسیک خصوصا با ایالات متحده زیر سوال می بردند. با این حال در تحلیل های نظامی این زیردریایی‌ها نیز خطری بالقوه دسته‌بندی شده اند. برآورد می‌شود که ایران دست‌کم ۱۴ فروند زیردریایی کوچک زیرسطحی کلاس غدیر را در خدمت دارد. این زیردریایی‌ها در دسته midget submarine قرار می‌گیرند؛ کوچک، کم‌هزینه‌تر از زیردریایی‌های سنگین، و مناسب آب‌های کم‌عمق .کشف زیردریایی‌ها در آب‌های کم‌عمق دشوار است زیرا امواج شناسایی سونار با بازتاب‌های متعدد از سطح و کف دریا روبه‌رو می‌شود و تصویر صوتی محیط شلوغ و مبهم می‌شود. امواج صوتی در این شرایط چندمسیره (Multipath) حرکت می‌کنند و تشخیص دقیق موقعیت هدف را سخت‌تر می‌کنند. علاوه بر این، نویز زیاد ناشی از ترافیک دریایی، امواج و فعالیت‌های ساحلی، سیگنال زیردریایی را می‌پوشاند. تغییرات دما و شوری نیز مسیر صدا را منحرف کرده و سایه‌های صوتی ایجاد می‌کند. زمانیکە زیردریایی کوچک باشد و نزدیک بستر دریا حرکت کند، بازتاب آن کمتر شده و در میان این نویزها و پژواک‌ها، پنهان شدنش آسان‌تر می‌شود. زیردریایی‌های نوع غدیر اگرچه از نظر ظرفیت، محدودتر از زیردریایی‌های بزرگ هستند، اما می‌توانند اژدر حمل کنند و در سناریوهای خاص، مین‌گذاری یا پشتیبانی از عملیات نیروهای ویژه را ممکن کنند. در نگاه راهبردی، وجود چنین ناوگانی حتی اگر در نبرد مستقیم کم‌اثر باشد، می‌تواند ناوگان مقابل را مجبور کند منابع بیشتری را صرف شناسایی و مراقبت کند؛ یعنی همان اصطکاک عملیاتی که دکترین نامتقارن دنبال می‌کند. موشک‌های ساحل به دریا؛ حلقه‌ای که از ساحل، دریا را کنترل می‌کند اگر قایق‌های تندرو نماد ندسا هستند، موشک‌های ساحلی ستون نامرئی آن‌اند. ایران طی دو دهه گذشته علاوه بر تمرکز بر ساخت شهرهای موشکی برای زرادخانه موشک‌های بالستیک، در امتداد دریای عمان و خلیج فارس نیز شهرهای موشکی  بزرگی را برای ایجاد زیرساختی جهت مقابله با حمله از سمت دریا توسعه داده است. جمهوری اسلامی ایران خانواده‌ای از موشک‌های ضدکشتی را توسعه داده است که از نمونه‌های کوتاه‌برد برای نبرد نزدیک تا موشک‌های دوربرد ساحل به دریا را شامل می‌شود. پایه این خانواده، موشک نور است که نسخه بومی‌شده C-802 چینی محسوب می‌شود و بردی حدود ۱۲۰ تا ۱۷۰ کیلومتر دارد. نسل بعدی آن، قادر با برد تقریبی۲۰۰ کیلومتر و «قدیر» با برد نزدیک به ۳۰۰ کیلومتر معرفی شدند کە با پرواز ارتفاع پایین (sea-skimming) و سرجنگی انفجاری حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلوگرم که برای انهدام شناورهای متوسط و آسیب‌زدن جدی به ناوهای بزرگ طراحی شده‌اند. در سطح دوربردتر، موشک ابومهدی، که ایران آن را موشک کروز دریایی دوربرد معرفی کرده است بردی در حدود ۱۰۰۰ کیلومتر اعلام‌شده دارد. با این وجود برخی از تحلیلگران درباره توان واقعی هدایت آن در دریا تردید دارند. مجموع این طیف نشان می‌دهد راهبرد ایران بر ایجاد لایه‌های مختلف تهدید موشکی در کل عمق خلیج فارس و حتی فراتر از تنگه هرمز استوار شده است. تحول پس از جنگ؛ از صرفا قایق تندرو به نیروی چند وجهی ندسا در دهه ۱۳۶۰ با امکانات محدود و با تمرکز روی حملات نزدیک و واحدهای سبک رشد کرد، اما پس از جنگ و با توجه به ضعف‌ها و نیازهایی که در خلال جنگ شناسایی شده بودند سعی در تئوریزه کردن، و تعیین استراتژی مشخصی برای نیروی دریایی سپاه کردند. در مجموع در خلال سال‌هایی که افرادی چون علی شمخانی، سپس علی‌اکبر احمدیان و بعدتر علی فدوی و در سال‌های اخیر علیرضا تنگسیری در رأس یا در زنجیره فرماندهی قرار گرفته‌اند هدف مشترک در این مسیر، تبدیل یک نیروی تاکتیکی به یک «سیستم» بود: سیستمِ کنترل منطقه، سیستمِ پیام‌رسانی بازدارنده، و سیستمِ بقا و پراکندگی. یکی از نشانه‌های این تحول، این است که ندسا در کنار قایق‌های کوچک، به سمت شناورهای بزرگ‌ترِ پشتیبانی و نقش‌های جدید نیز حرکت کرده است. ندسا از این شناورها به‌عنوان پایگاه شناور یا پشتیبانی و حمل پهپاد تا تلاش برای ترکیب پهپاد با عملیات دریایی یاد می کند. هرچند ارزیابی دقیق توان این شناورها به داده‌های میدانی نیاز دارد، اما از منظر دکترین، معنای آن روشن است: ندسا می‌کوشد عملیات‌های چندوجهی را نیز اجرایی کند؛ یعنی دریا را با هوا (پهپاد)، ساحل (موشک) و زیرسطحی همزمان پیوند بزند. برای فهم معادله دریایی ایران، باید تفاوت میان نیروی دریایی سپاه و نیروی دریایی ارتش را روشن کرد. گزارش DIA اشاره می‌کند که ایران یک راهبرد دریایی لایه‌ای دارد که از مجموعه نیروها و ابزارها استفاده می‌کند، اما در عمل، سپاه بیشتر در نقش بازیگر اصلی نبرد نامتقارن خلیج فارس دیده می‌شود. نیروی دریایی ارتش، به‌طور سنتی بیشتر با مأموریت‌های کلاسیک‌تر در آب‌های بازتر (از جمله دریای عمان) شناخته شدە است. به زبان ساده، ارتش به شکل نیروی دریایی‌های کلاسیک، یعنی استفادە از ناوهای بزرگ‌تر، مأموریت‌های دوربردتر و حضور در آب‌های آزاد و اقیانوس‌ها می اندیشد. درمقابل سپاه به شکل نیروی ساحلی و گلوگاهی فکر می‌کند؛ کنترل هرمز و خلیج فارس با شبکه پراکنده و سریع. مزیت‌ها و ضعف‌ها در برابر آمریکا؛ واقع‌گرایی به جای اغراق در مواجهه احتمالی با آمریکا، مزیت اصلی ایران جغرافیاست: باریکی تنگه هرمز، کم‌عمق بودن آب و امکان استفاده از ساحل و جزایر برای پنهان‌سازی و پراکندگی. این محیط به ندسا اجازه می‌دهد تهدید را از یک نقطه به چند نقطه تبدیل کند. ترکیب قایق‌های تندرو، مین‌ها،موشک‌های ساحلی و زیردریایی‌های کوچک می‌تواند سرعت عملیات دشمن را کاهش دهد و سطح هشدار را بالا ببرد؛ یعنی همان اصطکاکی که در عملیات‌های بزرگ، گاهی از خودِ آتش مهم‌تر است. اما در مقابل، ضعف‌ها نیز جدی‌اند. در برابر ایران، برتری آمریکا فقط به تعداد ناوها محدود نمی‌شود، بلکه یک برتری شبکه‌ای و چندلایه است. ناوهای هواپیمابر آمریکا با ده‌ها جنگنده مانند F-18 و F-35 قادرند از فاصله دور بە عملیات دست بزنند، در حالی‌که ناوشکن‌ها و رزمناوهای مجهز به سامانه دفاعی Aegis می‌توانند همزمان با موشک‌ها، هواگردها و شناورهای سطحی درگیر شوند. لایه‌های دفاعی متعدد، از موشک‌های دوربرد تا سامانه‌های نزدیک‌برد، عبور حملات قایق‌های تندرو یا موشک‌های ضدکشتی را دشوار می‌کند. در کنار آن، شبکه شناسایی شامل هواپیماهای گشت دریایی، پهپادها، ماهواره‌ها و جنگ الکترونیک، عنصر غافلگیری را کاهش می‌دهد. بنابراین آمریکا در نبرد کلاسیک برتری روشن دارد، اما جغرافیای خلیج فارس و تاکتیک‌های نامتقارن ایران همچنان می‌توانند عملیات را پیچیده و پرهزینه کنند. در سال‌های پس از حمله آمریکا به عراق، محسن رضایی، فرمانده وقت سپاه، در یک برنامه تلویزیونی تقابل احتمالی ایران و آمریکا را با استعاره‌ای ساده توصیف کرد: رویارویی یک ژیان با یک کامیون. او گفت ژیان در برابر کامیون از نظر قدرت چیزی نیست، اما اگر مملو از مواد منفجره باشد، می‌تواند در لحظه‌ای حساس آسیب جدی وارد کند. جدا از بار سیاسی این تشبیه، این تصویر شاید خلاصه‌ای از راهبرد ایران باشد؛ تلاشی نه برای برابری نظامی، بلکه برای ایجاد ریسک در نقطه‌ای که هزینه‌ها ناگهان بالا می‌رود. در خلیج فارس که اقتصاد جهانی به عبور امن نفت وابسته است، همین منطق است که باعث می‌شود نیروی دریایی سپاه، با وجود نابرابری آشکار قدرت، همچنان در محاسبات واشنگتن جایگاه مهمی داشته باشد.

شیلان سقزی سیاست، برخلاف تصویر آرام و عقلانی‌ای که سنت لیبرال از آن برساخته است، نه بر اجماع، بلکه بر امکان تعارض بنیادین استوار است. سیاست از لحظه‌ای آغاز می‌شود که تمایز «دوست/دشمن» به‌عنوان مرز نهایی معنا و بقا پدیدار می‌گردد که نه اخلاقی است، نه روان‌شناختی، بلکه هستی‌شناختی و وجودی بە شمار می رود. اهمیت مفصل بندی چنین نگاهی از سوی کارل اشمیت، در واقعیتی است که او عریان ساخت؛ سیاست، زمانی سیاست است که امکان حذف، نابودی یا مرگِ دیگری به‌مثابه یک تصمیم جمعی وجود داشته باشد. در معنای سیاست از منظر کار اشمیت، دوست و دشمن نه هویت‌هایی ثابت، بلکه موقعیت‌هایی متغیر در میدان نیروها هستند. از این منظر، هیچ دشمنی ذاتاً ابدی نیست و هیچ دوستی تضمین‌شده ای نیز وجود ندارد. آنچه پایدار است، نه وفاداری، نه اخلاق و نه حتی ایدئولوژی، بلکه منطق بقا در شرایط عدم‌قطعیت تاریخی است. دولت‌ها، برخلاف ادعاهای هنجاری‌شان، حافظ ارزش‌های جهان‌شمول نیستند، آن‌ها ماشین‌های تصمیم‌گیری‌ هستند که در وضعیت‌های بحرانی، میان بقا و فروپاشی انتخاب می‌کنند. از این منظر، سیاست نه علم خیر عمومی، بلکه هنر تصمیم‌گیری در شرایط استثناء است. اما سیاست به عقلانیت رئالیستی محدود نمی‌شود. در کنار سیاست ابزاری-مدرن، اشکال دیگری از سیاست وجود دارند که منطق «دوست/دشمن» را از سطح تعارض منافع به سطح جنگ هستی‌شناختی ارتقا می‌دهند. سیاست مذهبی، دشمن را نه به‌مثابه رقیب، بلکه به‌مثابه «نجس»، «کافر» یا «تهدید الهی» تعریف می‌کند. سیاست ایدئولوژیک، دشمن را حامل «شر تاریخی» می‌بیند که باید برای نجات آینده حذف شود. سیاست ناسیونالیستی، دشمن را لکه‌ای بر «بدن ملت» تصور می‌کند که حذف آن شرط سلامت کل است. در تمامی این اشکال، دشمن دیگر یک امکان سیاسی نیست؛ او به ضرورت اخلاقی، دینی یا تاریخی برای حذف تبدیل می‌شود. در این‌جا، سیاست از سطح مدیریت تعارض سقوط می‌کند و به وضعیت «دشمنی مطلق» وارد می‌شود که در آن سازش نه عقلانی، بلکه خیانت تلقی می‌شود. این همان لحظه‌ای است که سیاست به وضعیت استثنایی دائمی بدل می‌گردد که در آن، قانون تعلیق، خشونت عادی و حذف به امری طبیعی بدل می‌گردد. در چنین نظمی، ثبات نه نتیجه صلح، بلکه محصول سرکوب مستمر است. مسئله کرد در خاورمیانه دقیقاً در دل همین منطق شکل گرفته است. کردها نه صرفاً یک گروه قومی یا اقلیت فرهنگی، بلکه یک مسئله ساختاری برای نظم دولت-ملت درمنطقه‌ هستند که تمامی دولتهای مرکزی، برای تثبیت هویت، مرز و اقتدار خود، ناچار به مهار، انکار یا حذف آن بوده اند. کردها در تقاطع سیاست مدرن ملت-دولت سازی و سیاست‌های ناموسی، مذهبی و ناسیونالیستی گرفتار شده‌اند؛ جایی که دشمنی با آن‌ها نه یک انتخاب، بلکه بخشی از منطق بقا و هویت دیگر دولت‌ها تلقی می‌شود. از این منظر، فهم سیاست کردی بدون درک منطق «دوست/دشمن» ناممکن است. مسئله اصلی نه این است که کدام دولت «دوست» یا «دشمن» کردهاست، بلکه این است که چگونه کردها بارها در مقام «دشمن ضروری» برای تثبیت نظم‌های منطقه‌ای بازتولید شده‌اند. این یادداشت تلاشی است برای شکافتن این منطق در یک افق تاریخی-فلسفی صدساله؛ افقی که از پهلوی تا جمهوری اسلامی و از باکور تا روژئاوا، سیاست را نه به‌مثابه اخلاق، بلکه به‌مثابه میدان بی‌رحم بقا تحلیل می‌کند.   پهلوی‌ها و کردها : دولت‌سازی اقتدارگرا و ناسیونالیسم یکدست‌ساز ظهور رضاشاه پهلوی را نمی‌توان صرفاً به‌مثابه پروژه نوسازی اداری، تمرکز قدرت یا گذار از قاجاریه فروکاست. آنچه در دهه‌های نخست قرن بیستم در ایران شکل گرفت، بخشی از یک بازآرایی کلان جغرافیای سیاسی خاورمیانه بود که در آن ملت‌- دولتهای جدید، برای تثبیت خود، ناگزیر به انکار، سرکوب یا حذف کثرت‌های پیشا-ملی شدند. کردها، به‌مثابه یکی از بزرگ‌ترین ملت‌های بی‌دولت منطقه، در مرکز این فرآیند قرار گرفتند. دولت پهلوی اول، هم‌زمان با پروژه کمالیسم در ترکیه، بر نوعی ناسیونالیسم اقتدارگرا بنا شد که «ملت» را نه یک واقعیت تاریخی متکثر، بلکه یک بدن یکدست، زبان‌محور و مرکزگرا تصور می‌کرد. در این چارچوب، هر هویت فراملی، ایلی، زبانی یا منطقه‌ای نه صرفاً متفاوت، بلکه تهدیدی وجودی برای دولت نوپا تلقی می‌شد. کردها، با پراکندگی جغرافیایی فرامرزی، ساختارهای اجتماعی مستقل و حافظه سیاسی مقاومت، به مسالەای ساختاری برای این نظم بدل شدند. روابط رضاشاه و آتاتورک، که غالباً در ادبیات رسمی به‌عنوان «همکاری دو دولت مدرن‌ساز» ستایش می‌شود، در سطح عملی به هم‌افزایی امنیتی علیه کردها انجامید. این همکاری نه فقط در قالب سرکوب هم‌زمان قیام‌ها، بلکه در انسداد مرزها، تبادل اطلاعات امنیتی و هماهنگی گفتمان انکار هویت کردی عمل کرد. سرکوب قیام‌های کردی در باکور (کردستان ترکیە)، هم‌زمان با سرکوب جنبش‌های کردی در روژهلات (کردستان ایران)، تصادفی نبود، بلکه بیانگر وجود یک عقلانیت مشترک ملت‌-دولت ساز بودکه کرد را ناهم‌زمان بامدرنیته و مانع یکپارچگی ملی تعریف می‌کرد. در این معنا، پهلوی اول نه فقط در ایران، بلکه به‌طور غیرمستقیم در تثبیت نظم ضد کردی منطقه‌ای مشارکت داشت. سکوت یا همراهی عملی با سیاست‌های ترکیه علیه کردها در باکور، بخشی از معامله‌ای بزرگ‌تر مبنی بر به رسمیت شناختن مرزها در ازای سرکوب هرگونه پیوند فرامرزی دیگر کردها بود. در همین راستا بود کە کردها لازم می بود کە در یک جغرافیا محصور می‌شدند تا ملت-دولتها بتوانند مدرن شوند. پهلوی دوم، اگرچه زبان دیپلماتیک نرم‌تری را اتخاذ کرد و خود را در متن نظم غربیِ جنگ سرد بازتعریف نمود اما منطق بنیادین تغییر نکرد. حمایت مقطعی محمدرضاشاه از جنبش کرد در عراق، نه از سر شناسایی حق تعیین سرنوشت، بلکه به‌مثابه ابزار فشار ژئوپلیتیکی علیه بغداد عمل کرد. توافق الجزایر در سال ۱۹۷۵ لحظه‌ای تعیین‌کننده است که کردها، بار دیگر، به‌مثابه متغیری مصرف‌شده کنار گذاشته شدند. این رخداد، نمونه کلاسیک سیاست رئالیستی عاری از هرگونه تعهد اخلاقی است که کرد نه دوست است و نه دشمن، بلکه صرفاً یک اهرم موقت برای سیاست وزری بە شمار می رود. در سطح اقتصادسیاسی، پروژه پهلوی‌ها به ادغام نامتوازن مناطق کردستانی در سرمایه‌داری دولتی انجامید. توسعه نامتوازن، نظامی‌سازی فضا، تضعیف اقتصادهای محلی و حاشیه‌نشینی ساختاری، نتیجه مستقیم این ادغام بود. «نوسازی» برای کردستان به معنای جاده، پادگان و سرکوب بود، نه مشارکت سیاسی یا توسعه متوازن. این همان شکلی از استعمار داخلی است که با زبان وحدت ملی پنهان شد. در مجموع، سیاست پهلوی‌ها نسبت به کردها را نمی‌توان مجموعه‌ای از خطاهای موردی یا تصمیم‌های شخصی دانست. این سیاست، بخشی از منطق ساختاری ملت‌-دولت سازی در خاورمیانه بود که بقای خود را در انکار ملت‌های بدون دولت جست‌وجو می‌کرد. پهلوی‌ها، چه در شکل خشن رضاشاهی و چه در نسخه دیپلماتیک محمدرضاشاهی، در بازتولید نظمی مشارکت کردند که کوردها را به حاشیه تاریخ، جغرافیا و سیاست راند.   جمهوری اسلامی و کوردها: ایدئولوژیو نهادینه‌سازی جنگ دائمی اگر پهلوی‌ها کردها را به نام ملت واحد سرکوب کردند، جمهوری اسلامی ایران آن‌ها را به نام «امت»، «اسلام» و «امنیت» حذف کرد. این تغییرِ زبان، به معنای تغییرِ منطق نبود؛ بلکه نشانه ای از رادیکال‌تر شدن حذف سیستماتیک بود. از نخستین روزهای پس از ۱۳۵۷، کردستان نه به‌عنوان یک مسئله سیاسی قابل مذاکره، بلکه به‌عنوان یک وضعیت شورشیِ نامشروع تعریف شد که پاسخ آن نه سیاست، بلکه جهاد، سرکوب و نظامی‌سازی بود.  فرمان خمینی برای جهاد علیه کردستان، نقطه آغاز یک نظم جدید بود که در آن، کرد نه شهروند انقلاب، بلکه دیگری مشکوک تلقی شد. در این چارچوب، کردستان به آزمایشگاه اولیه جمهوری اسلامی برای تثبیت حاکمیت بدل شد که سرکوب، اعدام، حذف احزاب و نابودی نهادهای خودگردان، نه استثناء، بلکه قاعده بود. این تجربه، بعدها در اشکال مختلف در دیگر نقاط ایران نیز بازتولید شد، اما کردستان همیشه خط مقدم باقی ماند. شبیه به وضعیت کنونی تثبیت حکومت بنیادگرای احمد الشرع در روژئاوا از طریق سرکوب و جهاد. در سطح فلسفه سیاسی، جمهوری اسلامی سیاست را از همان ابتدا در وضعیت استثناء دائمی نگه داشت. کردها هیچ‌گاه وارد «زمان عادی سیاست» نشدند؛ نه حقوق تثبیت‌شده، نه مشارکت نهادی، نه امکان چانه‌زنی پایدار. همه‌چیز در میانە سرکوب و تحمل، میان آتش‌بس و جنگ، میان به‌رسمیت‌شناسی تاکتیکی و انکار بنیادین در تعلیق بود. این تعلیق، نه ناکارآمدی، بلکه بخشی از عقلانیت قدرت بود. در سطح منطقه‌ای، جمهوری اسلامی ایران سیاستی ظاهراً متناقض اما در واقع کاملاً منسجم را دنبال کرد. از یک‌سو، حمایت مقطعی و ابزاری از برخی نیروهای کردی در باشور و از سوی دیگر، همکاری عمیق و پایدار امنیتی با ترکیه را برای مهار هر شکل از خودمختاری کردی پیگیری کرد. این دوگانه، نه نشانه سردرگمی، بلکه بیانگر منطق ژئوپلیتیکی ایران است؛ کردها تا زمانی قابل استفاده‌ هستند که ابزار فشار باشند؛ اما به‌محض تبدیل شدن به سوژه سیاسی مستقل، باید مهار یا حذف شوند. در باشور کردستان، جمهوری اسلامی بارها از شکاف‌های درون‌کردی بهره برد، گاه با حمایت از یک جناح علیه جناح دیگر، گاه با فشار اقتصادی و امنیتی و گاه با مداخله مستقیم نظامی. هدف ثابت بود؛ جلوگیری از تثبیت یک الگوی موفق خودمختاری کردی که بتواند به روژهلات سرایت کند. استقلال یا حتی خودگردانی پایدار کوردها، برای تهران نه یک مسئله خارجی، بلکه تهدیدی وجودی تلقی می‌شد. در باکور، همکاری امنیتی ایران و ترکیه علی‌رغم تضادهای ایدئولوژیک، به یکی از پایدارترین اشکال هم‌پیمانی منطقه‌ای بدل شد. مبارزه مشترک علیه پ.ک.ک و پژاک، تبادل اطلاعات، هماهنگی عملیاتی و هم‌سویی گفتمانی، نشان داد که دشمنی با کوردها می‌تواند پل میان دولت‌های متخاصم باشد. در این‌جا، ایدئولوژی‌ها کنار می‌روند و منطق بقا و کنترل جای آن‌ها را می‌گیرد. در روژآوا، جمهوری اسلامی ایران سیاستی به‌شدت محافظه‌کارانه و مهارگرانه را اتخاذ کرد. تهران، مانند آنکارا، از تبدیل روژآوا به یک الگوی بدیل حکمرانی هراس داشت که می‌توانست نظم ملت دولتهای متمرکز منطقه را به چالش بکشد. در روژهلات، این منطق به شدیدترین وجە خود عمل کرد. کردها هم‌زمان «اقلیت قومی»، «تهدید امنیتی»، «دیگری مذهبی» و «مسئله ژئوپلیتیکی» تعریف شدند. توسعه اقتصادی به گروگان امنیت درآمد، سیاست به جرم بدل شد و هر کنش جمعی پیشاپیش با برچسب تجزیه‌طلبی خنثی گردید. جمهوری اسلامی، بیش از هر حکومت دیگری در ایران معاصر، سیاست را برای کردها ناممکن ساخت. در مجموع، جمهوری اسلامی نه‌تنها سیاست پهلوی‌ها را تداوم بخشید، بلکه آن را در سطحی عمیق‌تر ایدئولوژیزه و امنیتی کرد. اگر پهلوی‌ها کوردها را در حاشیه دولت-ملت نگهداشتند،جمهوری اسلامی آن‌ها را در حاشیه خود سیاست زندانی کرد. نتیجه،یک قرن حذف پیوسته است؛ با زبان‌ها، پرچم‌ها و ایدئولوژی‌های متفاوت، اما با منطقی واحد.   پهلوی یا جمهوری اسلامی ایران؟ تداوم در دل گسست مقایسه پهلوی و جمهوری اسلامی در قبال کردها، اگر از سطح داوری‌های احساسی، نوستالژیک یا ایدئولوژیک عبور کند، ما را به نتیجه‌ای ناآرام‌کننده می‌رساند؛ تفاوت این دو رژیم بیش از آن‌که در منطق قدرت باشد، در زبان، نمادها و فناوری‌های اعمال آن است. آنچه تغییر می‌کند، صورت‌بندی ایدئولوژیک است؛ آنچه ثابت می‌ماند، عقلانیت دولت‌محورِ مرکزگرا در مواجهه با کثرت حل‌ناشدنی. پهلوی و جمهوری اسلامی ایران، علی‌رغم خصومت ظاهری، هر دو وارث و بازتولیدکننده یک پروژه‌ هستند؛ دولت متمرکزِ تمامیت‌خواهی که کثرت سیاسی، زبانی و جغرافیایی را نه منبع قدرت، بلکه تهدیدی وجودی می یابد. در این چارچوب، کرد نه به‌مثابه یک سوژه سیاسی تاریخی، بلکه به‌عنوان مسئله‌ای مزمن ظاهر می‌شود؛ مسئله‌ای که بایدیا حل، یا مهار، یا ایزولە شود. پهلوی‌ها منطق حذف را در قالب ناسیونالیسم سکیولار و اسطوره ملت واحد اعمال کردند. دولت، خود را حامل تاریخ، تمدن و پیشرفت معرفی می‌کرد و هر آنچه با این روایت هم‌خوان نبود، به‌عنوان عقب‌ماندگی، شورش یا تجزیه‌طلبی طرد می‌شد. موجودیت کرد، در این نظم، باید یا ایرانیِ جذب شدە می‌بود یا به حاشیه رانده می‌گشت. خشونت، اگرچه عریان بود، اما هدف غایی آن یکپارچه‌سازی نهایی از بالا بود. جمهوری اسلامی ایران اما همان منطق را در قالبی دیگر بازتولید کرد؛ امنیت‌محوری ایدئولوژیک و سیاست استثناء دائمی. این‌بار، کرد نه فقط دیگری ملی، بلکه دیگری دینی-امنیتی شد؛ هم بالقوه ضدانقلاب، هم مشکوک به تجزیه، هم نامطمئن از منظر ایدئولوژیک. اگر پهلوی به‌دنبال جذب و حل‌کردن بود، جمهوری اسلامی به‌دنبال فرسایش، تعلیق و مدیریت دائمی بودە است. این‌جا حذف، لزوماً نە به معنای نابودی فوری، بلکه به معنای نگه‌داشتن سوژه در وضعیتی میان‌بود است، کە در میانە شهروند کامل و دشمن رسمی در تعلیق است. در سطح فناوری قدرت، تفاوت‌ها معنادار اما گمراه‌کننده‌ هستند. پهلوی بر ارتش کلاسیک، بوروکراسی متمرکز و سرکوب مقطعی متکی بود؛ جمهوری اسلامی بر شبکه‌های امنیتی چندلایه، شبه‌نظامیان، کنترل اجتماعی و جنگ فرسایشی کم‌شدت. اولی درصدد برآمدە بود تا مسالە کرد را «تمام کند»؛ دومی می‌خواهد آن را همیشه ناتمام نگه دارد. اما در هر دو، افق سیاست برای کوردها مسدود است. در سطح منطقه‌ای، این تداوم حتی عریان‌تر است. پهلوی و جمهوری اسلامی هر دو، با وجود اختلافات بنیادین، در یک نقطه هم‌صدا بوده‌اند؛ ممانعت از شکل‌گیری هرگونه پیوند فرامرزی میان موجودیتی تحت عنوان کرد. همکاری رضاشاه و آتاتورک، حمایت ابزاری محمدرضاشاه از کردها در عراق و رهاکردن آن‌ها در قرارداد الجزایر، همکاری امنیتی ایران و ترکیه در عصر جمهوری اسلامی و موضع سرد هر دو رژیم نسبت به روژآوا ، همگی حلقه‌هاییک زنجیرند. تغییر رژیم، زنجیر را نگسسته؛ فقط جنس آن را عوض کرده است. از این منظر، نوستالژی پهلوی‌خواهانه برای کردها نه ساده‌لوحانه، بلکه خطرناک است. همان‌قدر که امید بستن به اصلاح‌پذیری جمهوری اسلامی. مسالە، نام حکومت یا نوع ایدئولوژی نیست؛ مسالە، منطق دولت در جغرافیای سیاسی ایران و خاورمیانه است. دولتی که بقای خود را در حذفیا مهار کثرت می‌بیند، صرف‌نظر از پرچم و شعارش، دیریا زود به همان نقطه بازمی‌گردد. این مقایسه، نتیجه‌ای تلخ اما رهایی‌بخش دارد؛ کردها نه قربانی یک حکومت خاص، بلکه گرفتار یک ساختار تاریخی‌ هستند که در آن، هر دولتی که در تهران مستقر شود، پیش از هر چیز باید تکلیف خود را با کردستان روشن کند و اغلب، این تکلیف از مسیر سرکوب می‌گذرد. فهم این تداوم، شرط نخست خروج از چرخه امیدهای کاذب و دشمنی‌های کور است. سیاست بقا در نظم بی‌رحم خاورمیانه یکی از پرهزینه‌ترین میراث‌های سیاست کوردی در کردستان ایران، آن چیزی است که می‌توان آن را «منطق ناموسی سیاست» نامید؛ تبدیل دشمنی به امر مقدس و وفاداری به امر اخلاقی. در این منطق، دشمن همیشگی است و دوست باید مطلق باشد؛ خیانت نابخشودنی است و انعطاف، نشانه ضعف. این الگو، اگرچه از دل تجربه سرکوب، خیانت قدرت‌های منطقه‌ای و شکست‌های تاریخی قابل فهم است اما در سطح استراتژیک مرگ‌بار است. سیاستی که بر ناموس بنا شود، قدرت مانور را از خود سلب می‌کند و خود را به واکنش تقلیل می‌دهد. در جهان واقعی سیاست -به‌ویژه در خاورمیانه- هیچ دشمن ابدی و هیچ دوست وفاداری وجود ندارد. تنها منافع متغیر، توازن‌های ناپایدار و فرصت‌های گذرا وجود دارند. هر نیرویی که این منطق را نپذیرد، دیر یا زود، نه به‌دلیل ناحق‌بودن، بلکه به‌دلیل ناتوانی در بازی قدرت حذف می‌شود. تجربه یک قرن اخیر نشان می‌دهد که گزینه‌های کلاسیک سیاست کردی، اگر به‌صورت خالص و ایدئولوژیک دنبال شوند، همگی به بن‌بست می‌رسند. جنگ تمام‌عیار، بدون پشتوانه توازن قوا و عمق منطقه‌ای، به فرسایش انسانی و مشروعیت‌زدایی می‌انجامد. صلح و سازش، بدون ابزار فشار، به ادغام فرودستانه و استحاله تدریجی ختم می‌شود. استقلال، در جغرافیای محصور و خصمانه، بدون تضمین‌های سخت قدرت، پروژه‌ای تراژیک است. فدرالیسم، بدون تغییر منطق دولت مرکزی، به وعده‌ای حقوقی و بی‌اثر تقلیل می‌یابد. ادغام در دولت‌های مرکزگرای ایران، همواره به حذف نرم یا سخت منجر شده است. مسئله این نیست که کدام گزینه «درست» است؛ مسالە این است که هیچ‌کدام به‌تنهایی استراتژی نیستند. استراتژی، نه انتخاب یک شعار، بلکه ترکیب متغیر ابزارها در زمان‌های متفاوت است. در مواجهه با دو سناریوی محتمل-تداوم جمهوری اسلامی یا ظهور یک آلترناتیو ناسیونالیستی راست‌گرا (نظیر پهلوی‌گرایی)، کردهانباید دچار توهم تفاوت ماهوی شوند. هر دو پروژه، به‌دلایل متفاوت، با خودمختاری واقعی و سوژگی سیاسی کوردی مسئله دارند. یکی به نام امنیت و ایدئولوژی، دیگری به نام ملت و تمامیت ارضی. تغییر رژیم، بدون تغییر منطق دولت، صرفاً تغییر زبان سرکوب است. در چنین وضعیتی، سیاست کردی آینده‌محور نه می‌تواند بر اخلاق تکیه کند، نه بر وعده دموکراسی و نه بر حمایت پایدار قدرت‌های خارجی. آنچه باقی می‌ماند، سیاست بقاست؛ سیاستی کم‌صدا، چندلایه، شبکه‌ای و انعطاف‌پذیر؛ سیاستی که هدفش نه پیروزی نهایی، بلکه ناممکن‌کردن حذف کامل است. این سیاست، مستلزم چند جابه‌جایی بنیادی در عقلانیت کوردی است؛ گذار از سیاست تقابل مطلق به سیاست حرکت در شکاف‌ها؛ استفاده از تضادهای درونی دولت‌ها و رقابت‌های منطقه‌ای بدون تبدیل‌شدن به ابزار آن‌ها. ساختن قدرت اجتماعی و نهادی پیشاسیاست؛ زبان، اقتصاد محلی، شبکه‌های مدنی، حافظه تاریخی و پیوندهای فرامرزی. در این میان پرهیز از تقدیس دشمنی و اسطوره‌سازی از مقاومت باید کارآمد باشد نه صرفاً شرافتمندانه. حفظ چندگزینگی استراتژیک؛ نه بستن همه درها به نام اصول و نه وابستگی مطلق به یک مسیر یا یک بازیگر از الزامات این رویکرد بە شمار می رود. در این چارچوب، سیاست کردی دیگر صرفا یک پروژه رهایی‌بخش کلاسیک نیست؛ بلکه مدیریت هوشمندانه یک وضعیت استثناء دائمی است. سیاست، نه میدان اخلاق است و نه صحنه قهرمانی؛ میدان بقاست. مسالە کرد نه استثنایی تاریخی، بلکه محصول مستقیم منطق دولت‌سازی در خاورمیانه است. پهلوی یا جمهوری اسلامی، سکیولار یا دینی، تفاوتی در این حقیقت ایجاد نمی‌کند، تا زمانی که کوردها صرفاً موضوع سیاست دیگران باشند، حذف به اشکال مختلف ادامه خواهد یافت. آینده سیاست کرد در منطقە خاورمیانە، نه در انتظار دموکراسی، نه در تکرار جنگ‌های بی‌پشتوانه و نه در بازگشت به نوستالژی‌هاست. این آینده، تنها می‌تواند از دل شناخت بی‌رحمانه واقعیت، حافظه تاریخی بدون اسطوره و کنش استراتژیک بدون توهم زاده شود. هیچ تضمینی برای بقا وجود ندارد، اما حذف کرد، اگر سیاستی هوشمندانه پیگیری شود، می‌تواند به تعویق بیفتد و در منطق هابزی خاورمیانه، چنین تعویقی، خود یک پیروزی است.

اکرم اسدی   تجربه تاریخ سیاسی معاصر ایران نشان می‌دهد مشکل اصلی نه صرفاً شکل حکومت، بلکه فقدان آگاهی جمعی و نهادهای مدنی پایدار است. استبداد زمانی بازتولید می‌شود که خشم جای بلوغ سیاسی را بگیرد و جامعه پیش از تغییر قدرت، به بازسازی فکری نرسد. گذار واقعی زمانی ممکن خواهد بود که رعیت به شهروندی بدل شود که بر سازماندهی مدنی، مدارا و تصمیم‌گیری جمعی تکیه دارد، نه انتظار منجی. تاریخ معاصر ایران روایت جدالی نابرابر است، میان اراده برای «دانستن» و تلاش برای «سرکوب». اگر بخواهیم تاریخ سیاسی ایران را ورق بزنیم، به یک وجه اشتراک میان حکومت‌های تمامیت‌خواه خواهیم رسید و آن، ترس از بلوغ فکری جامعه است. هم در دوران پهلوی، که مدرن‌سازی ظاهری، با فضای بسته و مسدود سیاسی همراه بود، و هم در دوران جمهوری اسلامی، که ایدئولوژی جای عقلانیت را گرفت، حذف روشنفکران و دگراندیشان استراتژی همیشگی بوده و هر صدای مخالفی با شدیدترین روش‌ها سرکوب شدە است. این سیستم‌ها بە خوبی بر این نکتە واقفند که دیکتاتوری تنها زمانی دوام می‌آورد که مردم از آگاهی و قدرت انتقاد بی‌بهره باشند. به همین دلیل، روشنفکران و دگراندیشان همواره اولین قربانیان بودند و هستند، چرا که آنها چشم‌های بیدار جامعه را تشکیل می‌دهند. ناکامی انقلاب‌های گذشته را نمی‌توان تنها به قدرت سرکوب حاکمان نسبت داد. بخش مهمی از مشکل به غلبه هیجان بر آگاهی جمعی بازمی‌گردد. در فقدان بلوغ سیاسی، تغییرات بزرگ معمولاً تنها به جابه‌جایی دیکتاتورها می‌انجامد، نه به فروپاشی ساختار استبداد. جامعه‌ای که پیش از تغییر سیاسی، به بازسازی فکری خود نپردازد، در فردای پیروزی، استبداد را در قالبی جدید بازتولید می‌کند. به همین دلیل، انقلاب آینده ایران اگر قرار است به دموکراسی، حقوق بشر و آزادی پایدار منجر شود، نباید صرفاً یک انفجار خشم خیابانی باشد. این بار تغییر باید از «دل جامعه» و بر پایه آگاهی جمعی عمیق شکل گیرد. آگاهی جمعی، نقطه‌ای است که ما را از چرخه باطل «سرنگونی و بازتولید استبداد» رها می‌کند. در این مسیر، جامعه مدنی آگاه و تشکل‌های مستقل نقش بسیار مهمی دارند، پدیده‌ای که هم حکومت شاه و هم جمهوری اسلامی آن را به شدت سرکوب کردند. آگاهی جمعی زمینه‌ساز تغییر پایدار است و نهادهای مدنی با ایجاد چارچوب‌های قانونی و مشارکتی، مانع انحراف حرکت به سمت هرج‌ومرج یا شکل‌گیری دیکتاتوری جدید می‌شوند. دموکراسی هدیه‌ای نیست که از بالا داده شود، بلکه مهارتی است که در لایه‌های میانی جامعه آموخته می‌شود. تشکل‌های مستقل، از سندیکاهای کارگری و کانون‌های نویسندگان گرفته تا انجمن‌های محلی و گروه‌های محیط‌زیستی، همه این نهادها برای جامعه، مانند مدرسه دموکراسی هستند. در این فضاها، شهروندان می‌آموزند چگونه با وجود تفاوت سلیقه‌ها، حول یک هدف مشترک جمع شوند و همبستگی واقعی را جایگزین تبعیت کورکورانه کنند. اما از سوی دیگر، یکی از بزرگ‌ترین موانع بلوغ سیاسی، ترسی است که حکومت‌های‌ استبدادی در جامعه ایجاد می‌کنند. دیکتاتورها با ایجاد فضای بی‌اعتمادی و دور کردن افراد از یکدیگر، پیوندهای اجتماعی را تضعیف می‌کنند. در فقدان اعتماد مردم به یکدیگر، مردم قادر نخواهند بود تشکل‌های‌ مستقل را ایجاد کنند، از همینرو، در نبود چنین نهادهایی، جامعه در برابر قدرت متمرکز دولت آسیب‌پذیر می‌ماند.   آگاهی جمعی از جایی آغاز می‌شود که «من» به «ما» تبدیل شود؛ نه از طریق شعارهای توخالی، بلکه با درک منافع مشترک و حقوق انسانی واحد. جامعه‌ای که به بلوغ رسیده باشد، دیگر به دنبال «قهرمان» یا «ناجی» نیست، زیرا می‌داند دموکراسی فرآیندی است مبتنی بر تکثر و حاکمیت قانون، نه یک شخص. امروزه، دسترسی گسترده به اطلاعات و شبکه‌های ارتباطی، انحصار روایت رسمی را تا حد زیادی شکسته است. با این حال، افزایش اطلاعات به معنای بلوغ سیاسی خودکار نیست. در داخل ایران، می‌توان نشانه‌های برجسته‌تری از مطالبه‌گری مدنی و احترام به حقوق شهروندی دید، اما در میان بخشی از دیاسپورای ایرانی، هنوز گرایشی به بازگشت اقتدار و رهبرمحوری مشاهدە می‌شود که با انتظار ظهور ناجی و تبعیت سیاسی همراه است. گذار از «تابع بودن و رعیت بودن» به شهروند بودن فرآیندی خطی و قطعی نیست، بلکه رقابتی میان دو فرهنگ سیاسی است: فرهنگی که بر مسئولیت فردی، همکاری برابر و تصمیم‌گیری جمعی تأکید دارد، و فرهنگی که حل مسائل را به یک قدرت متمرکز یا رهبر واگذار می‌کند. آینده این گذار بستگی دارد که کدام نگاه در عرصه عمومی غالب شود. شهروند پرسشگر است، مسئولیت می‌پذیرد و به جای تخریب، به دنبال نهادهای کارآمد است. آزادی بیان و حقوق اقلیت‌ها برای او امتیاز نیست، بلکه حقوق ذاتی است که باید با سازماندهی مدنی از آن محافظت کرد. نهادینه شدن دموکراسی نیازمند آن است که پیش از سقوط استبداد، استبداد درونی خود را کنار بگذاریم. پذیرش «دیگری» و تمرین مدارا در کوچک‌ترین نهادهای اجتماعی، پیش‌شرط جلوگیری از بازگشت اقتدارگرایی است. انقلاب آگاهی، فرآیندی طولانی و تربیتی است که از همین امروز در جریان است و هر گروه داوطلبانه یا شبکه همیاری که دور از چشم دولت شکل می‌گیرد، گامی به سوی دموکراسی پایدار است. در نهایت، آینده ایران نه در اتاق‌های بسته سیاستمداران، بلکه در دست تک‌تک شهروندان است. گذار واقعی زمانی رخ می‌دهد که جامعه مدنی به بلوغی برسد که هیچ حکومتی نتواند اراده عمومی را نادیده بگیرد. آزادی دستاوردی است که باید برای آن زمینه و ظرفیت ایجاد کنیم. اگر انقلاب آینده بر پایه آگاهی، تنوع دیدگاه‌ها و سازماندهی مدنی شکل گیرد، می‌توان امیدوار بود که ایران برای همیشه از چرخه استبداد خارج شده و به ثبات و رعایت حقوق بشر برسد. این نه یک آرزوی دور، بلکه ضرورتی تاریخی است که مسیر آن از بلوغ سیاسی هر یک از ما می‌گذرد.

بریتانیا استفاده امریکا از پایگاه فیرفورد را برای حمله بە ایران را بە دلیل امکان نقض قوانین بین‌المللی رد کردە است. این عامل موجب شدە است که ترامپ از حمایت بریتانیا در مورد جزایر چاگوس عقب‌نشینی کند. در میانە تنشهای فزایندە در خاورمیانە حول برنامە جاەطلبانە هستەای ایران، استارمر نخست وزیر بریتانیا در موضعگیری روز گذشتە خوداظهار داشت بریتانیا اجازه استفاده از پایگاەهای دیه‌گو گارسیا و پایگاه هوایی سلطنتی RAF فیرفورد در گلاسترشر را که ناوگان بمب‌افکن‌های سنگین آمریکا در اروپا مستقر است، علیه ایران را نخواهد داد. بریتانیا نگران است کە حمله به ایران توجیه قانونی نداشته باشد و با قوانین بین‌المللی در تناقض باشد. امریکا برای استفاده از پایگاە دیەگو گارسیا نیاز به اجازه بریتانیا ندارد و تنها اعلام آن کافی است، اما استفاده از پایگاە فیرفورد به موافقت بریتانیا جهت حمله به کشور ثالث نیاز دارد. در این بارە، منابع دولتی بر این باورند کە همانطور که بریتانیا در سال گذشته در حمله امریکا به تاسیسات هستەای ایران همراه نشد، این کشور احتمالاً از یک حمله نظامی پیش‌دستانه علیه ایران حمایت نخواهد کرد. روزنامه تایمز نوشت آگاهی «از شرایط اقدام نادرست بین‌المللی» نگرانی دولت را افزایش داده و لندن از ورود به چنین عملیاتی فاصله می‌گیرد، زیرا ممکن است از نظر حقوقی مسئول شناخته شود. از همین رو، بریتانیا به ترامپ اعلام کردە است که هرگونه عملیات نظامی پیشنهادی باید مطابق قوانین این کشور و تفسیر آن از قوانین بین‌المللی مرتبط انجام گیرد. فشار کاخ سفید برای حمله پیش‌دستانه با این حال کاخ سفید در حال تدوین طرحی برای یک حمله مستقیم به ایران است که در آن هر دو پایگاە دیەگو گارسیا و فیرفورد می‌توانند نقش عمدەای داشتە باشند. ترامپ روزهای گذشتە در پستی در تروث سوشیال برای توجیه قانونی مشارکت بریتانیا در حمله احتمالی نوشت : در صورت عدم دستیابی بە توافق با ایران، ممکن است لازم باشد ایالات متحده از دیه‌گو گارسیا و فیرفورد استفاده کند تا یک حمله احتمالی علیه بریتانیا را از سوی یک رژیم بسیار بی‌ثبات و خطرناک را از بین ببرد. او در ادامه با تغییر موضع خود، نسبت به واگذاری جزایر چاگوس به موریس هشدار داد. ترامپ در این بارە نیز اعلام داشت که باید در برابر ووکیسم (جریان‌های افراطیِ موسوم به بیداری اجتماعی) قوی بماند و جزایر چاگوس را واگذار نکند. حمایت ترامپ نقش مهمی را در پیشبرد توافق واگذاری حاکمیت این جزایر به موریس دارد. در صورت نهایی شدن توافق، پایگاه نظامی فیرفورد با پرداخت ۳۵ میلیارد پوند برای مدت ۹۹ سال در اختیار بریتانیا باقی می‌ماند. در حالی که لندن تا کنون مجوز استفاده از پایگاه فیرفورد را بە آمریکا نداده است، ترامپ به ضرب‌الاجل چند روزە برای حمله به ایران اشاره کرد. او روز پنجشنبه در نشست افتتاحیه هیات صلح در واشنگتن گفت: ممکن است مجبور شویم یک گام فراتر برویم یا شاید هم نه. شاید هم قرار است با ایران به توافق برسیم. احتمالاً طی حدود ۱۰ روز آینده متوجه خواهید شد چه اتفاقی می‌افتد. چند ساعت بعد، او در هواپیمای ایر فورس وان در مسیر ایالت جورجیا به خبرنگاران گفت که ۱۰ روز زمان کافی خواهد بود؛ ده تا پانزده روز، تقریباً حداکثر. همزمان با تغییر مواضع ترامپ استارمر در حال مطرح کردن پیشنهاد خود در پارلمان بریتانیا است. از سوی دیگر حزب محافظەکار بریتانیا بر امکان استفاده امریکا از پایگاەهای این کشور تاکید کرده است. جیمز کارتلیج، وزیر دفاع این کشور با اشاره به تهدید ایران هستەای برای بریتانیا و همپیمانان گفت اگر چنین اقدامی در راستای منافع ملی ما و برای حفاظت از منافع حیاتی امنیتی بریتانیا است، باید اجازه استفاده از پایگاه‌هایمان را بدهیم. در مقابل، برخی دیگر واگذاری جزایر به موریس را بە دلیل روابط نزدیک این کشور در شرق آفریقا با ایران و چین مورد انتقاد قرار دادەاند. در حالی که ترامپ حمایت خود را از واگذاری جزایر مشروط به موافقت بریتانیا برای استفاده از پایگاه فیرفورد کرده است مسئولیت نهایی ارائه مشاوره حقوقی دولت درباره حملات نظامی بر عهده لرد هِرمر، دادستان کل، است. هرمر سال گذشته در توصیەای حقوقی مشارکت بریتانیا در حمله به ایران را غیرقانونی اعلام کردە بود. با وجود این تنش‌ها، وزارت دفاع بریتانیا برای هرگونه واکنش احتمالی ایران به حمله آمریکا، جنگنده‌های تایفون و اف-۳۵ بیشتری را به منطقه اعزام کرده است.. تحلیلگران معتقدند که این تنش‌ها می‌تواند یک بازی سیاسی برای فریب باشد. آنها به عملیات فریب اختلاف میان امریکا و اسرائیل در دور پیشین مذاکرات با ایران استناد می‌کنند. زیرا بە باور ناظران، پیوندهای راهبردی دو کشور عمیق‌تر از آن است که چنین اختلافاتی از اتحاد آنها در برابر دشمنان جلوگیری کند. پایگاه هوایی فیرفورد یک باند پرواز به طول ۱۰ هزار فوت دارد که برای پرواز بمب‌افکن‌های سنگین B-1، B-2 و B-52 طراحی شده است. علاوه بر این، گردان ۹۹ شناسایی آمریکا هم در همین پایگاه مستقر است که خلبانان مستقر در آن با هواپیماهای جاسوسی معروف U-2 معروف به دراگون لیدی پرواز می‌کنند.

مقامات ارتش اسرائیل برآورد می‌کنند که ایران می‌تواند تا سال ۲۰۲۷ دست‌کم ۵۰۰۰ موشک بالستیک را در اختیار داشته و ماهانه حدود ۱۰۰ موشک نیز تولید کند. به گفته این مقامات، سامانه‌های پدافند هوایی لایه‌ای اسرائیل به‌تنهایی قادر نیستند از خسارات ناشی از رگبارهای گسترده و مداوم موشکی به‌طور کامل جلوگیری کنند. در حالی که ایالات متحده آمریکا مذاکرات خود با ایران را عمدتاً بر پرونده هسته‌ای متمرکز کرده است، مقامات دفاعی اسرائیل بر این باورند کە تهدید فوری‌تر برای این کشور، شتاب برنامه موشکی بالستیک تهران است. به گفته منابع دفاعی اسرائیل، در گفت‌وگوهای غیرعلنی میان فرماندهان ارشد ارتش اسرائیل و همتایان آمریکایی، هشدار داده شده است که ایران همچنان در حال گسترش ظرفیت تولید موشک است و می‌تواند تا پایان سال ۲۰۲۷ به حداقل ۵۰۰۰ موشک بالستیک دست یابد. این منابع می‌افزایند بدون مجموعه اقدامات رهگیری و اخلال انجام‌شده در جریان عملیات «شیر خیزان» در ژوئن ۲۰۲۵، این رقم می‌توانست تا پایان دهه به حدود ۸۰۰۰ موشک برسد. مقامات این برآورد را نه فرضی، بلکه یک ارزیابی عملیاتی قلمداد می‌کنند که مبنای تصمیم‌گیری روزانه در اطلاعات نظامی، نیروی هوایی و یگان‌های پدافند هوایی است. طبق داده‌های اسرائیل، ایران در حال حاضر ماهانه حدود ۱۰۰ موشک بالستیک تولید می‌کند و انتظار می‌رود این روند افزایش یابد. به گفته مقامات اسرائیلی، راهبرد تهران بر حجم تولید متکی است، با این محاسبه که حتی پیشرفته‌ترین سامانه‌های پدافند هوایی چندلایه، از جمله پیکان، فلاخن داوود و گنبد آهنین، در برابر حملات انبوه و پیوسته ظرفیت محدودی دارند. در جریان عملیات «شیر خیزان»، ایران طی چند روز بیش از ۵۰۰ موشک بالستیک و حدود ۱۰۰۰ پهپاد به‌سوی اسرائیل شلیک کرد. ارتش اسرائیل اعلام کرد حدود ۸۶ درصد موشک‌های بالستیک رهگیری و نزدیک به ۹۹ درصد پهپادها سرنگون شدند. با این حال، موشک‌هایی که از سامانه‌های پدافندی عبور کردند، خسارات قابل توجهی را در تل‌آویو، رامات‌گان، بت‌یام، حیفا و مرکز پزشکی سوروکا در بئرشبع از خود برجای گذاشتند. گستردگی این حملات باعث شد اسرائیل از موضعی عمدتاً دفاعی به یک کارزار تهاجمی با هدف نابودی پرتابگرها و زیرساخت‌های موشکی در داخل ایران تغییر مسیر دهد. ارتش اسرائیل می‌گوید این عملیات، که از سوی مقامات دفاعی شکار موشک نامیده شد، شامل حملات مداوم نیروی هوایی در فواصل حدود ۱۵۰۰ کیلومتری بود و پس از دستیابی به برتری هوایی ظرف ۴۸ ساعت انجام شد. به گفته مقامات اسرائیلی، طی چند روز حدود ۱۲۰ پرتابگر سیار به همراه ۳۵ سایت تولید و انبار مهمات نابود شد. این عملیات نشان‌دهنده تغییری راهبردی مشتمل بر ترکیب رهگیری دفاعی با تلاش‌های سیستماتیک برای هدف قرار دادن قابلیت‌های پرتاب پیش از شلیک بود. بر اساس ارزیابی‌های اسرائیل، ایران با بیش از ۲۰۰۰ موشک وارد جنگ ژوئن شد و با حدود نیمی از این تعداد از آن خارج شد. با این حال، مقامات اذعان می‌کنند که در حال حاضر هیچ راه‌حل قطعی برای سناریویی متشکل از هزاران موشک بالستیک وجود ندارد. پدافند لایه‌ای و سامانه‌های هشدار زودهنگام می‌توانند خسارات را کاهش دهند، اما قادر به حذف کامل تهدید نیستند. مقامات اسرائیلی همچنین اشاره می‌کنند که بخش قابل توجهی از موشک‌های تولیدی ایران همچنان از سوخت مایع استفاده می‌کنند. به گفته آنان، این موضوع بازتاب دشواری تهران در تأمین قطعات پیشرفته، از جمله پردازنده‌های تخصصی، در نتیجە تحریم‌هاست. نتیجه این وضعیت، کاهش پیچیدگی فنی هر موشک و در مقابل افزایش نرخ تولید عنوان می‌شود. در عین حال، مقامات اسرائیلی تأکید می‌کنند که قصد ندارند ایالات متحده را به رویارویی نظامی سوق دهند، اما هشدار می‌دهند تهدید موشکی ایران فوری و قابل توجه است. به گفته آنان، هماهنگی مداومی با پنتاگون و فرماندهی نظامی آمریکا وجود دارد و در واشنگتن به‌طور فزاینده‌ای این درک شکل گرفته که زرادخانه موشکی ایران خطری فراتر از اسرائیل ایجاد می‌کند. در این بارە یک مقام اسرائیلی کە سخنان وی در روزنامە آحارنوت بازتاب یافتە است گفت این تهدید می‌تواند پایگاه‌های آمریکا و متحدان منطقه‌ای را نیز هدف قرار دهد و آزادی عمل عملیاتی ایالات متحده آمریکا در خاورمیانه را محدود کند. مقامات ارشد دفاعی، همکاری نظامی اسرائیل و آمریکا را مشارکتی رو‌به‌گسترش توصیف می‌کنند و به تجربه‌های عملیاتی به‌دست‌آمده در جریان عملیات «شیر خیزان»، از جمله هماهنگی اطلاعاتی مشترک و توان حمله دوربرد، اشاره دارند. در محافل دفاعی اسرائیل، خوش‌بینی نسبت به دستیابی به توافق دیپلماتیک کوتاه‌مدت میان واشنگتن و تهران محدود است. از سوی دیگر این ارزیابی نیز وجود دارد که تا زمانی که برنامه موشکی ایران خارج از نظارت مؤثر باقی بماند، فاصله‌ها برای دستیابی به توافقی جامع که خواسته‌های آمریکا و به‌ویژه اسرائیل را پوشش دهد، همچنان عمیق خواهد بود. با وجود فشارهای اقتصادی و چالش‌های داخلی در ایران، مقامات دفاعی اسرائیل معتقدند جمهوری اسلامی ممکن است در شرایط فشار، منابع بیشتری را به بازدارندگی نظامی اختصاص دهد و شتاب برنامه موشکی را بخشی از این راهبرد می‌دانند. در نهایت، حتی اگر اقدام نظامی به فروپاشی حکومت ایران نیز منجر نشود، مقامات اسرائیلی رویکرد کلی را مجموعه‌ای تراکم یافتە از فشار دیپلماتیک، تحریم‌ها، اختلال در زنجیره‌های تولید و تأخیرهای فناورانه توصیف می‌کنند که هدف آن فرسایش تدریجی توانمندی‌های ایران است، نه اتکا به یک اقدام قاطع واحد.

نصرالله لَشَنی   در هفته‌های اخیر، هم‌زمانی آرایش کم‌سابقه توان نظامی آمریکا در خاورمیانه با تداوم مذاکرات هسته‌ای با ایران، تصویری دوگانه از فشار و دیپلماسی ترسیم کرده است. انتقال گسترده جنگنده‌ها، ناوهای هواپیمابر و سامانه‌های پدافندی لزوماً به معنای جنگ قریب‌الوقوع نیست، بلکه بخشی از راهبرد بازدارندگی، مدیریت متحدان و افزایش قدرت چانه‌زنی واشنگتن محسوب می‌شود. تجربه‌های تاریخی نشان می‌دهد نتیجه نهایی نه به حجم نیروها، بلکه به باورپذیری اراده سیاسی و محاسبات طرفین بستگی دارد. در هفته‌های اخیر مجموعه‌ای از گزارش‌های مستقل و رسانه‌های معتبر تصویر روشنی از حضور و استقرار گسترده‌ی قوای نظامی ایالات متحده آمریکا در خاورمیانه را ترسیم می‌کند که شامل ترکیبی از نیروی هوایی، دریایی، پدافندی و لجستیکی است و در کنار آن، گفت‌وگوهای دیپلماتیک با ایران جریان دارد. از منظر تجهیزات و نیروهای اعزام‌شده، آمریکایی‌ها بیش از ۵۰ جنگنده شامل F-22، F-35 و F-16 را به سمت پایگاه‌های منطقه‌ای منتقل کرده‌اند که این جابه‌جایی در یک بازه زمانی کوتاه گزارش شده است؛ این هواپیماها در کنار ناوهای هواپیمابر و کشتی‌های جنگی بخش قابل‌توجهی از حضور نظامی را تشکیل می‌دهند. در سطح دریایی، گروه ضربت ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن همراه با تجهیزات پشتیبانی و ناوشکن‌های نیروی دریایی در دریای عرب و نزدیک آبراهه‌های کلیدی حضور دارند، و یک گروه ضربت دوم ناو هواپیمابر نیز به طور رسمی به سمت منطقه ارسال شده تا قابلیت‌های رزمی افزایش یابند. علاوه بر این، منابع تصویری و تحلیل‌های ماهواره‌ای نشان داده‌اند که در چند پایگاه هوایی در قطر، اردن و دیگر مراکز استراتژیک، منابع دفاع موشکی مثل سامانه‌های پاتریوت به همراه هواپیماهای سوخت‌رسان و لجستیکی مستقر یا آماده جابه‌جایی هستند، و شمار نیروی زمینی و تدارکات نیز در سطح منطقه قابل توجه است. این جابه‌جایی‌ها همزمان با مذاکرات سیاسی و گفت‌وگوهای غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن جریان دارد، که از سوی طرف آمریکایی به عنوان بخشی از «پوزیشن‌دهی» و تقویت بازدارندگی در برابر تهدیدات منطقه‌ای توصیف می‌شود، و در عین حال به‌عنوان گزینه‌ای روی میز برای پاسخ‌های احتمالی در صورت شکست مذاکرات یا تشدید تنش‌ها مطرح شده است. در همین حال، برخی تحلیلگران و رسانه‌های فارسی‌زبان این نوع تحرکات را بی‌درنگ مقدمه‌ای برای جنگ قریب‌الوقوع تلقی می‌کنند، و استدلال می‌آورند که آمریکا این‌قدر هزینه و تجهیزات نمی‌فرستد مگر اینکه قصد تهاجم داشته باشد. این تلقی، اگرچه در محافل سیاسی و رسانه‌ای برجسته است، اما سطحی، و از منظر تحلیل راهبردی مبتنی بر الگوهای تعامل بین‌المللی و بازی‌های سیگنال‌دهی، فاقد شواهد علّی روشن است، زیرا در ادبیات استراتژیک، جابه‌جایی نیرو و تجهیزات نه الزاماً نشانه‌ی قطعی جنگ، بلکه ابزار فشار، بازدارندگی و تقویت موقعیت دیپلماتیک و عملیاتی شناخته می‌شود. بنابراین آنچه به‌طور ملموس در منطقه رخ می‌دهد، یک بازتولید قابل توجه از توان رزمی آمریکا در حوزه‌ی خاورمیانه است که به‌عنوان بخشی از آرایش راهبردی پیچیده واشنگتن قابل تحلیل است و نه صرفاً یک پیش‌درآمد قطعی برای درگیری نظامی.     آیا استقرار گسترده الزاماً به جنگ منتهی می‌شود؟ آزمون یک گزاره در سه تجربه‌ی تاریخی   نخست باید یک گزاره‌ی تحلیلی را روشن کرد: استقرار گسترده‌ی نظامی لزوماً به جنگ منتهی نمی‌شود. در منطق راهبردی، تجهیز و جابه‌جایی نیروها می‌تواند ابزار بازدارندگی، فشار سیاسی یا مدیریت بحران باشد، نه مقدمه‌ی قطعی تهاجم. برای ارزیابی این گزاره، باید به تجربه‌های تاریخی مراجعه کرد؛ تجربه‌هایی که در آن‌ها ایالات متحده آرایش سنگین نظامی ایجاد کرد، اما جنگ نشد و نتایج متفاوتی رقم خورد. نخستین نمونه، بحران کشتی اطلاعاتی یواس‌اس پوبلو در ژانویه ۱۹۶۸ است. پس از توقیف این کشتی توسط کره شمالی، واشینگتن بیش از ۲۰۰ فروند جنگنده، ۶ ناو هواپیمابر و نزدیک به ۱,۶۰۰ نیروی ذخیره را در قالب عملیات روباه مبارز در منطقه مستقر کرد. از نظر کمّی، این آرایش می‌توانست مقدمه یک عملیات گسترده تلقی شود. با این حال، حمله‌ای صورت نگرفت. دلیل اصلی، درگیری همزمان حدود ۵۰۰ هزار سرباز آمریکایی در ویتنام و درک پیونگ‌یانگ از «عدم تمرکز استراتژیک» واشینگتن بود. کره شمالی مرعوب نشد. خدمه ۸۳ نفره پس از حدود ۱۱ ماه اسارت آزاد شدند، اما کشتی هرگز بازنگشت و تا امروز در کره شمالی به‌عنوان موزه نگهداری می‌شود. این تجربه نشان داد که نمایش قدرت، اگر فاقد اراده معتبر برای اقدام باشد، می‌تواند بدون جنگ، هرچند با هزینه حیثیتی پایان یابد. ​نمونه دوم، واحد عملیاتی هاک در جنگ کوزوو (۱۹۹۹) است. آمریکا ۴۸ هلیکوپتر هجومی آپاچی ای‌اچ-۶۴، تانک‌های ام۱ آبرامز، نفربرهای ام۲ برادلی، سامانه‌های راکت‌انداز چندگانه ام۲۷۰ و حدود ۵,۱۰۰ نیروی نظامی را در آلبانی مستقر کرد. هدف، ایجاد تهدید معتبر برای تهاجم زمینی علیه صربستان بود. مشکلات لجستیکی و سقوط دو هلیکوپتر نشان داد که این نیروها بیش از آنکه برای نبرد فوری آماده باشند، کارکردی سیاسی و روانی دارند. اما همین تهدید کافی بود. صربستان بدون عملیات زمینی عقب‌نشینی کرد. در اینجا، استقرار گسترده نه‌تنها به جنگ زمینی منجر نشد، بلکه ابزار مؤثر دیپلماسی اجباری بود. ​نمونه سوم، عملیات دیده‌بان هوشیار (۱۹۹۵) است. زمانی که عراق بار دیگر نیروهای گارد ریاست‌جمهوری را در مرز کویت متمرکز کرد، آمریکا با سرعت بیش از ۲۰,۰۰۰ نیرو و یگان‌های زرهی سنگین را مستقر کرد. تفاوت با سال ۱۹۹۰ در سرعت و وضوح پیام بود. این بار، هیچ ابهامی درباره اراده آمریکا وجود نداشت. نتیجه، بازدارندگی کامل بدون شلیک حتی یک گلوله بود؛ تهاجم پیش از آغاز خنثی شد. این نمونه نشان می‌دهد که آرایش نظامی می‌تواند دقیقاً برای جلوگیری از جنگ طراحی شود. مقایسه این سه تجربه نشان می‌دهد که استقرار نظامی یک متغیر مستقلِ تعیین‌کننده‌ی جنگ نیست؛ آنچه نتیجه را رقم می‌زند، ترکیب ظرفیت نظامی با باورپذیری اراده، شرایط محیطی و محاسبات طرف مقابل است. به بیان دیگر، از دل این سه مورد تاریخی می‌توان سه الگوی متمایز استخراج کرد که هر یک برای تحلیل وضعیت کنونی نیز هشدارآمیز است. نخست، مدل کوزوو در سال ۱۹۹۹ است کە در قالب حضور نظامی نقش «چکش دیپلماتیک» را ایفا کرد. در این الگو، تهدید معتبرِ استفاده از نیرو، حتی اگر به کار گرفته نشود، برای وادار کردن طرف مقابل به پذیرش شروط سیاسی کافی است. استقرار گسترده، ابزار فشار است، نه مقدمه‌ی حتمی تهاجم. دوم، مدل عراق ۱۹۹۵ است که در آن آرایش سریع و سنگین نیروها یک «بن‌بست کنترل‌شده» ایجاد می‌کند. طرف مقابل درمی‌یابد که هر اقدام نظامی هزینه‌ای فوری و مرگبار خواهد داشت، بنابراین از حرکت بازمی‌ایستد. در این چارچوب، خروج از بن‌بست تنها از مسیر مذاکره یا عقب‌نشینی سیاسی ممکن است، نه از مسیر جنگ. سوم، ریسک مدل ۱۹۶۸ است که نمایش قدرت، در غیاب اراده‌ی معتبر یا تمرکز استراتژیک، اثر بازدارنده خود را از دست می‌دهد. اگر طرف مقابل به این جمع‌بندی برسد که تهدید صرفاً نمایشی است، استقرار نیرو می‌تواند به تنشی فرسایشی و پرهزینه بدل شود، بدون آنکه به امتیاز سیاسی یا بازدارندگی پایدار منجر گردد. بر این اساس، تطبیق تاریخی نشان می‌دهد که در تحلیل وضعیت کنونی نیز نمی‌توان صرفاً بر مبنای حجم تجهیزات اعزام‌شده، نتیجه گرفت که جنگ قریب‌الوقوع است. همان ابزارها، ناو، جنگنده، یگان زرهی می‌توانند در سه چارچوب متفاوت عمل کند: فشار دیپلماتیک، بازدارندگی موفق، یا فرسایش اعتبار تهدید. مسئله اصلی، نه وزن فولاد و تعداد موشک‌ها، بلکه چگونگی خوانده‌شدن سیگنال‌ها و میزان باورپذیری اراده‌ی سیاسی پشت آن‌هاست.     وضعیت کنونی: آرایش نظامی آمریکا در سایه مذاکرات (۲۰۲۵–۲۰۲۶)   همزمان با مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در عمان و ژنو، پنتاگون در حال آرایش گسترده‌ی نظامی در منطقه است. این استقرار صرفاً نمایش قدرت نیست؛ بلکه می‌توان آن را در سه سطح راهبردی تحلیل کرد که علت حضور آمریکا را روشن می‌سازد:   فشار حداکثری: ترکیب دیپلماسی و تهدید مستقیم، ابزار واشنگتن برای القای محدودیت زمانی و ضرورت دستیابی به توافق است. حضور نیروها، ناوها و جنگنده‌ها به تهران سیگنال می‌دهد که پنجره فرصت برای پیشبرد برنامه‌های هسته‌ای یا منطقه‌ای محدود است و آمریکا در صورت شکست مذاکرات آماده‌ی اقدام نظامی یا تحمیل هزینه است. همان‌طور که تجربه کوزوو (۱۹۹۹) نشان داد، تهدید معتبر بدون شلیک حتی می‌تواند طرف مقابل را به عقب‌نشینی و امتیازدهی وادار کند.   مدیریت متحدان: آرایش نظامی وسیع آمریکا نقش مهمی در اطمینان‌بخشی به متحدان منطقه‌ای این کشور دارد. اسرائیل و کشورهای عربی حساسیت بالایی نسبت به توانمندی‌های نظامی و برنامه‌های منطقه‌ای و هسته‌ای ایران دارند و هر گونه خلأ یا عدم قطعیت در موضع آمریکا می‌تواند به اقدامات یکجانبه یا تغییر محاسبات امنیتی از سوی آن‌ها منجر شود. آمریکا با حضور گسترده‌ی نظامی خود پیام روشنی به متحدانش ارسال می‌کند: هرگونه اقدام نظامی یا سیاسی یکجانبه توسط متحدان، بدون هماهنگی با آمریکا، می‌تواند پیامدهای ناخواسته برای ثبات منطقه ایجاد کند. از سوی دیگر میتواند به متحدانش اطمینان می‌دهد که هر اقدام لازمی را با هماهنگی نیروهای آمریکایی باید انجام داد تا پیامدهایی کمتر منفی داشته باشد. یعنی، مکانیسمی برای هماهنگی، مدیریت استراتژیک و تضمین ثبات منطقه‌ای است.   حفظ گزینه‌های راهبردی: حضور گسترده در منطقه، آمریکا را قادر می‌سازد طیف وسیعی از واکنش‌ها را از بازدارندگی محدود گرفته تا عملیات محدود یا فشار هدفمند، بدون آنکه به سرعت به جنگ تمام‌عیار منجر شود، مدیریت کند. به عبارت دیگر، این آرایش، «گزینه‌های روی میز» را برای تصمیم‌گیران آمریکایی نگه می‌دارد و انعطاف عملیاتی و سیاسی را افزایش می‌دهد. سناریوهای محتمل در سایه آرایش نظامی و مذاکرات هسته‌ای   آرایش گسترده‌ی نظامی آمریکا در خاورمیانه همزمان با مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا، توجه تحلیلگران را به خود جلب کرده است. اما این استقرار، نه آغاز جنگ، بلکه ابزاری برای فشار، بازدارندگی و مدیریت دیپلماسی و پیشگیری از جنگ است. بررسی دقیق نشان می‌دهد که پیامدهای احتمالی این آرایش به چند مسیر قابل تشخیص ختم می‌شود، که سطح احتمال هر کدام بر اساس محاسبه‌ی هزینه و فایده‌ی طرفین و واقعیت‌های سیاسی و اقتصادی تعیین شده است.   توافق دیپلماتیک – محتمل‌ترین مسیر در صدر سناریوهای محتمل، دستیابی به یک توافق دیپلماتیک قرار دارد. این مسیر نه نتیجه‌ی ساده‌ی رعایت خطوط قرمز است و نه صرفاً پذیرش مواضع طرف مقابل، بلکه محصول فشار واقعی، محاسبه‌ی هزینه-فایده و محدودیت‌های داخلی و منطقه‌ای است که طرفین را مجبور به انعطاف می‌کند. از منظر ایران، فشار اقتصادی و سیاسی بی‌وقفه یک محرک قوی است. تحریم‌های جهانی، کاهش درآمدهای نفتی و محدودیت منابع مالی، هزینه‌ی ادامه مسیر بدون توافق را بالا برده است. علاوه بر آن، پیامدهای داخلی، شامل نارضایتی عمومی، محدودیت توان مدیریتی و فشار احزاب و نهادهای منطقه‌ا، ایران را مجبور می‌کند انعطاف محدودی در خطوط قرمز هسته‌ای و برخی فعالیت‌های منطقه‌ای نشان دهد تا هزینه‌ها را کاهش دهد و از فروپاشی اقتصادی یا بحران اجتماعی پیشگیری کند. این فشار واقعی، و نه تهدید فرضی، توان محاسبه دقیق طرف ایرانی را به سمت مصالحه سوق می‌دهد. از منظر آمریکا، آرایش نظامی گسترده در کنار دیپلماسی فعال، یک ابزار فشار و بازدارندگی همزمان است. حضور ناوها، جنگنده‌ها و سامانه‌های پدافندی، هم‌زمان با مذاکرات، این پیام را به ایران منتقل می‌کند که آمریکا قادر به اعمال هزینه‌ی واقعی است، اما همچنان تمایل دارد مسیر دیپلماسی را حفظ کند. این تعادل، واشینگتن را قادر می‌سازد فشار را بدون ورود به جنگ اعمال کند و مانع از فروپاشی دیپلماسی شود. در این میان نکته‌ی کلیدی این است که استقرار نظامی آمریکا، خود یک مکانیسم بازدارندگی است. ایران می‌داند که ادامه‌ی مسیر بدون مصالحه، هزینه‌های اقتصادی و سیاسی بیشتری خواهد داشت و احتمال درگیری محدود یا اعمال تحریم‌های بیشتر وجود دارد. از سوی دیگر، آمریکا نیز نمی‌تواند با تهاجم تمام‌عیار، اعتبار دیپلماتیک و موقعیت منطقه‌ای خود را به خطر بیندازد. این تقابل محاسباتی باعث می‌شود هر دو طرف مسیر مصالحه را محتمل‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راه ببینند. به این ترتیب، توافق هنوز محتمل‌ترین مسیر است، نه صرفاً به دلیل رعایت خطوط قرمز، بلکه به دلیل فشار واقعی، محاسبات استراتژیک و مدیریت هزینه-فایده‌ی طرفین. استقرار نیروهای آمریکا در منطقه، در این چارچوب، نه مقدمه‌ی جنگ، بلکه «ابزار تضمین مذاکره» و عامل ایجاد تعادل در تصمیم‌گیری طرفین محسوب می‌شود.   تنش کنترل‌شده: سناریوی دوم محتمل اگر مذاکرات به بن‌بست نسبی برسد، فشار محدود و هدفمند آمریکا می‌تواند ایران را به بازگشت به میز مذاکره و تعدیل مواضع وادارد. این فشار ممکن است شامل تهدید به عملیات محدود، ضربات انتخابی علیه اهداف مشخص یا تغییر موقعیت نیروها باشد. این مسیر، با هزینه‌ی پایین‌تر و قابلیت کنترل بالا، پیام واضحی به ایران می‌دهد؛ اینکه گزینه‌ی نظامی روی میز است، اما هنوز تحت مدیریت کامل است.   فشار اقتصادی و انسداد عملی: سناریوی سوم محتمل آرایش نظامی می‌تواند فعالیت‌های اقتصادی و لجستیکی ایران را محدود کند، از رهگیری کشتی‌ها تا کنترل منابع حیاتی. این سناریو با ریسک کمتر و هزینه‌ی عملیاتی پایین‌تر، ایران را مجبور به انعطاف و بازگشت به مسیر مذاکره می‌کند. فشار اقتصادی و روانی، بدون درگیری نظامی مستقیم، ابزاری موثر برای مدیریت بحران و تضمین دیپلماسی است.   جنگ: کمترین احتمال، اما بالقوه پرریسک جنگ تنها در صورتی فعال می‌شود که دیپلماسی فروپاشد، بازدارندگی شکست بخورد یا اشتباه محاسباتی رخ دهد. این سناریو کمترین احتمال را دارد، اما در صورت وقوع، بیشترین ریسک را ایجاد می‌کند. متغیرهای بازدارنده شامل هزینه‌های اقتصادی سنگین، شوک در بازار انرژی، ریسک گسترش منطقه‌ای و محدودیت‌های سیاسی داخلی آمریکا هستند. مهم است تفاوت بین جنگ تمام‌عیار و حملات محدود یا ضربات انتخابی روشن شود. حملات محدود، مانند بمباران سایت‌های هسته‌ای یا ضربات دقیق به اهداف خاص در ماه‌های گذشته، ابزاری برای فشار و بازدارندگی است و به‌طور مستقیم به معنای آغاز جنگ گسترده نیست. این عملیات‌ها معمولاً با هدف کاهش ظرفیت تهدید دشمن یا ارسال پیام به طرف مقابل انجام می‌شوند و برخلاف جنگ تمام‌عیار، مقیاس محدود و کنترل‌شده دارند. بنابراین، استقرار نیروها و آرایش نظامی گسترده‌ی آمریکا عمدتاً برای فشار، بازدارندگی و مدیریت دیپلماسی طراحی شده است و نه آغاز جنگ، حتی اگر مجبور به حملات محدود و کنترل‌شده شود. با این حال، اگر سناریوی جنگ تمام‌عیار فعال شود، پیامدهای آن بسیار پرریسک و بالقوه تحولی برای تمام منطقه خواهد بود.   پرسش نهایی: «ماشه» در دست کیست؟ آرایش گسترده‌ی نیروهای آمریکایی در منطقه، همچون یک ضامن نارنجک کشیده‌نشده عمل می‌کند. تا زمانی که دیپلماسی فعال است، این ضامن در جای خود باقی می‌ماند و به عنوان ابزار فشار و بازدارندگی عمل می‌کند. اما هر بن‌بست در مذاکرات می‌تواند این نیروها را به‌طور خودکار به یکی از سناریوهای محتمل سوق دهد و وضعیت را به نقطه‌ای حساس برساند. تاریخ نشان داده است که بزرگ‌ترین خطر در چنین مقاطعی، اشتباه محاسباتی است؛ لحظه‌ای که یک طرف تصور کند طرف مقابل تنها بلوف می‌زند و با این پیش‌فرض عملی انجام دهد که ماشه را فعال کند. تجربه‌های گذشته، از کره شمالی تا عراق و کوزوو، نشان داده است که حتی سنگین‌ترین آرایش نظامی، اگر با باورپذیری اراده همراه نباشد، می‌تواند به شکست دیپلماسی یا فرسایش بازدارندگی منجر شود. بر این اساس، استقرار نظامی کلان، چه در گذشته و چه امروز، بیش از آنکه مقدمه‌ای قطعی برای جنگ باشد، ابزاری راهبردی برای مدیریت تنش و اعمال فشار سیاسی برای جلوگیری از جنگ است. کارایی این ابزار نه در وزن فولاد و تعداد ناوها، بلکه در باورپذیری اراده‌ی طرف مستقرکننده نهفته است. با این حال، همان‌گونه که تاریخ هشدار می‌دهد، اگر این باورپذیری فروپاشد، ناوهایی که برای جلوگیری از جنگ آمده‌اند، می‌توانند ناخواسته به آغازگر آن تبدیل شوند. این نکته نهایی، ضرورت دقت و محاسبه دقیق در هر تصمیم سیاسی و نظامی را به‌روشنی نشان می‌دهد.

علیرغم صحبت‌هایی مبنی بر وجود پیشرفت‌هایی در دور دوم مذاکرات میان آمریکا و ایران برای دستیابی به توافقی با هدف کاهش تنش‌ها در خاورمیانه، اظهارات صادرە از کاخ سفید و تجمع نیروهای نظامی در منطقە وضعیت را بسیار پیچیده‌تر نمودە و پرسش‌های زیادی را درباره نیات واشنگتن در روزهای آینده برانگیختە است. یک روز پس از مذاکراتی که روز سه‌شنبه با میانجی‌گری عمان در ژنو برگزار شد، کاخ سفید اعلام کرد که دلایل و استدلال‌های زیادی وجود دارد که می‌توان برای توجیه حمله به ایران ارائه داد. این اظهارات هم‌زمان با گزارش‌های رسانه‌های آمریکایی و اسرائیلی درباره افزایش نیروهای نظامی آمریکا در منطقه منتشر شدەاند. در این بارە وب‌سایت خبری والا گزارش داد که واشنگتن دو ناو هواپیمابر، صدها هواپیمای جنگی و بیش از ۱۵۰ هواپیمای باری را بە منظتقە خاورمیانە اعزام کرده است، همزمان خبرگزاری‌های اسرائیل نیز گزارش دادە‌اند که اسرائیل در حال آماده شدن برای احتمال درگیری طی چند روز آینده است. وب‌سایت خبری اکسیوس شش دلیل را که به باور آن نشان می‌دهد جنگ میان ایالات متحده آمریکا و ایران قریب‌الوقوع است، فهرست کرده و نوشته است چندین عامل نشان می‌دهد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا ممکن است به‌زودی تصمیم به آغاز آن بگیرد. ۱. یک مناقشه هسته‌ای طولانی‌مدت . ایالات متحده آمریکا و ایران ماه‌هاست برای دستیابی به توافق هسته‌ای درگیر مذاکرات متناوب هستند. در این بارە آکسیوس به یک متغیر مهم اشاره کردە است: تمایل ترامپ و متحدانش برای تغییر رژیم در ایران نشان می‌دهد کە هرگونه اقدام نظامی جدید می‌تواند فراتر از اهداف هسته‌ای باشد. ۲. کشتار معترضان . در این مورد، اکسیوس نوشتە است کە ترامپ ماه گذشته، پس از کشته شدن هزاران نفر در اعتراضات در چندین شهر ایران، در آستانه حمله به رژیم ایران بود. این وب‌سایت توضیح می‌دهد که ترامپ تا حدی به این دلیل تصمیم برای جنگ را به تعویق انداخت کە ایالات متحده در منطقه از همان توانایی‌های نظامیِ زمان جنگ ۱۲روزه برخوردار نبود. در این گزارش آمده است که ترامپ مذاکرات هسته‌ای با ایران را از سر گرفت و هم‌زمان کشتی‌های جنگی و جنگنده‌ها را به خلیج فارس اعزام کرد. ۳. تفنگ چخوف. آکسیوس در این بخش تحلیل خود را تا حدی بر یک اصل ادبی مشهور از آنتون چخوف، رمان‌نویس و نمایشنامه‌نویس روس، بنا کرده است، اصلی که می‌گوید اگر قرار نیست در پرده‌های بعدی شلیک شود، نباید اسلحه پُر را روی صحنه گذاشت. در ادامه آمده است که با توجه به نبود نشانه‌ای واقعی از توافق، عقب‌نشینی در مقطع کنونی با شخصیت ترامپ سازگار نیست و افزوده است: دو ناو هواپیمابر و صدها هواپیما معمولاً به جایی منتقل نمی‌شوند، مگر آنکه قصد استفاده از آن‌ها وجود داشته باشد. ۴. فشار از سوی اسرائیل . آکسیوس همچنین گزارش دادە است کە دولت اسرائیل برای جنگ طی چند روز آینده آماده می‌شود و خواستار عملیاتی جامع است کە بسیار فراتر از حملات محدودی ارزیابی می شود که ترامپ در ژانویه گذشته در نظر گرفته بود. این گزارش افزودە است کە حتی در جریان مذاکرات هسته‌ای نیز ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، از نزدیک با یکدیگر هماهنگ بودند و بر اعمال فشار اقتصادی جدید بر ایران توافق کردەاند. آکسیوس اضافه کرد که این حملات می‌تواند اهدافی را در بر گیرد که افزون بر نابودی برنامه‌های هسته‌ای و موشکی، به سرنگونی رژیم کمک کند. ۵. احساس ضعف رژیم. آکسیوس عامل دیگری را که ممکن است ترامپ را قانع کند زمان مناسبی برای آغاز حمله فرا رسیده باشد حاکی از ضعف ا جمهوری اسلامی ایران پس از اعتراضات گسترده و حملات ویرانگر اسرائیل و آمریکا در سال گذشته قلمداد می کند. این گزارش توضیح داد که هرچند تهران قطعاً تلافی خواهد کرد، اما مقام‌های اسرائیلی و آمریکایی معتقدند این پاسخ اکنون محدودتر از چند ماه یا چند سال آینده خواهد بود. در همین چارچوب، به این نکته اشاره شده است که منابع ایران طی دو سال گذشته، در نتیجه درگیری با اسرائیل، فرسوده شده است. ۶. عامل نفت . این گزارش خبری آمریکایی استدلال کرد بازار فعلی نفت می‌تواند فرصتی راهبردی برای ترامپ جهت حمله به ایران فراهم نماید زیرا در بره کنونی بازارها به‌خوبی تأمین شده‌اند، قیمت‌ها نسبتاً پایین است و رشد تقاضا اندک است. آکسیوس همچنین پیش‌بینی کردە است کە در صورت وقوع حمله، قیمت‌ها به‌طور قابل توجهی افزایش خواهند یافت، اما حتی در صورت اختلال در صادرات نفت، این افزایش احتمالاً از نظر درصد و نیز از نظر مدت زمان محدود خواهد بود. گزارش این وب‌سایت خاطرنشان می نماید کە ایران از دهه ۱۹۸۰ تهدیدهای مکرر خود برای بستن تنگه هرمز را، حتی در جریان حمله نظامی سال گذشته، عملی نکرده است. تنگه هرمز گذرگاهی حیاتی برای حدود یک‌پنجم تجارت نفت جهان به شمار می‌رود. اکسیوس می افزاید هر جنگ احتمالی، برخلاف وضعیت ونزوئلا، بیشتر شبیه یک کارزار تمام‌عیار خواهد بود و پیامدهای قابل توجهی برای خاورمیانه و سه سال باقی‌مانده از ریاست‌جمهوری ترامپ خواهد داشت. تحلیلگران معتقدند ایران برای جلوگیری از اقدام نظامی باید امتیازهای دردناکی بدهد. در همین زمینه، شبکه خبری ای‌بی‌سی به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش دادە است کە ایران پیشنهاد تعلیق غنی‌سازی اورانیوم را مطرح کرده است. با این حال این مقام آمریکایی گفته است که این پیشنهاد خواسته‌های ترامپ را برآورده نمی‌کند.

(photo credit: US AIR NATIONAL GUARD/MISS JULIE M. SHEA/HANDOUT VIA REUTERS) بر اساس اظهارات مذاکرەکنندگان ایران و امریکا، دور دوم این دیدارها در ژنو با پیشرفت همراه بوده است اما باید بسیاری از جزئیات باید مورد بحث قرار گیرد. همزمان ایالات متحده آمریکا با ارسال جنگندەها و دیگر زرادخانە نظامی خود بە خاورمیانە بە تقویت نیروهای خود برای حملە احتمالی به ایران می‌پردازد. ناظران در این مقطع حمله نظامی را حتمی می‌دانند و از شمارش معکوس آغاز جنگ خبر می‌دهند. دور دوم مذاکرات میان ایران و ایالات متحده روز سەشنبه در ژنو اگرچه سازنده و مثبت توصیف و همراه با پیشرفت اعلام شد، اما بدون نتایج مشخصی پایان یافت. عراقچی رهبر تیم مذاکرەکننده ایران در اظهاراتی از یک تفاهم کلی درباره مجموعه‌ای از اصول راهنما و کار بر روی متن یک توافق احتمالی سخن گفت. او افزود این بدان معنا نیست که بتوانیم سریع به توافق برسیم، اما حداقل مسیر آغاز شده است. پس از این دور از مذاکرات که سه ساعت طول کشید، آکسیوس نوشت که شکاف‌ها میان دو چنان عمیق است که مقام‌های آمریکایی نسبت به پر شدن این فاصله‌ها خوش‌بین نیستند. تنها چند ساعت پس از مذاکرات ژنو، جی‌دی ونس معاون رئیس جمهور امریکا در مصاحبەای با فاکس‌نیوز گفت مذاکرات از برخی جهات «خوب پیش رفت»، اما «در جهات دیگر کاملاً روشن بود که رئیس‌جمهور خطوط قرمزی تعیین کرده که ایرانی‌ها هنوز حاضر به پذیرش و بررسی آن‌ها نیستند.» او تاکید کرد که واشنگتن با دو هفته فرصت به تهران برای کاهش شکاف‌های میان دو طرف موافقت کرده است. بە نوشتە آکسیوس رسیدن به توافق محتمل بەنظر نمی‌رسد به این دلیل جنگ ممکن است زودتر و بسیار گسترده‌تر از آنچه اغلب تصور می‌شود رخ دهد. تراکم زرادخانە نظامی آمریکا در نزدیکی مرزهای ایران و تهدیدهای لفظی ترامپ، بدون گرفتن امتیازات بزرگ از ایران در برنامه هسته‌ای با روحیه ترامپ سازگار نیست. او در صورت شکست مذاکرات، دستور اقدام نظامی صادر خواهد کرد. طی روزهای گذشتە نیز ۵۰ جنگنده دیگر شامل اف-۳۵، اف-۲۲ و اف-۱۶ به سمت منطقه اعزام شده‌اند. در همین فاصلە ناو یواس‌اس جرالد آر. فورد در حال پیوستن بە ناو یواس‌اس آبراهام لینکلن به همراه دیگر تجهیزات مهم هوایی و دریایی است. این گسترش آرایش نظامی در حالی صورت می گیرد که هیچ نشانه‌ای از یک گشایش دیپلماتیک با ایران در افق مشاهدە نمی‌شود و به گفته یکی از مشاوران ترامپ ۹۰ درصد احتمال دارد در چند هفته آینده شاهد اقدام نظامی باشیم. رویارویی نظامی قطعی است با این وجود، بازتاب این گفت‌وگوها در میان تحلیلگران و محافل رسانه‌ای بیشتر با احتیاط همراه بودە و دیپلماسی فرمایشی به سوی احتمال تقابل تغییر مسیر داده است. در این میان تحلیلگرانی همچون مارک لوین مجری برنامه رادیویی و تلویزیونی محافظه‌کار معروف در آمریکا تلویحا از شمارش معکوس آغاز جنگ سخن گفت. لوین در واکنش به مذاکرات سەشنبه در اکانت رسمی خود با انتشار تصویر یک جنگنده آمریکایی نوشت : «تیک تاک، تیک تاک» باراک راوید خبرنگار آکسیوس نیز با وجود خوشبینی نسبی در مذاکرات گفت: ارزیابی من این است که احتمال حمله نظامی همچون بر شانس حصول یک راه‌حل دیپلماتیک می‌چربد. او تطبیق حداکثر امتیازاتی که ایران مایل به ارائه آن است، با حداقل امتیازاتی که دولت آمریکا آماده پذیرش آن است، را دشوار ارزیابی کرد. شبکه N12 News اسرائیل نیز بن‌بست در مذاکرات را تائید کردە است. این شبکه گزارش داده است که کاخ سفید به اسرائیل اطلاع داده گفت‌وگوها با حکومت ایران به بن‌بست رسیده و ادامه مسیر مذاکرات دشوار خواهد بود، زیرا ایرانی‌ها با آنچه ترامپ می‌خواهد موافقت نخواهند کرد. آمادگی‌های ایران برای رویارویی نظامی این احتمال با اظهارات و اقدامات در سوی دیگر تقویت می‌شود. همزمان با مذاکرات، علی خامنەای رهبر ایران، بار دیگر بر ادامه غنی‌سازی به عنوان یک حق ملی تاکید کرد. او در ادامه امریکا را به غرق کردن ناوها تهدید کرد و گفت: ناو دستگاه خطرناکی است اما خطرناک‌تر از آن سلاحی است که می‌تواند ناو را به قعر دریا بفرستد. در همین حال سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز روز دوشنبه در رزمایش «کنترل هوشمند تنگه هرمز» برای چند ساعت، اقدام به بستن تنگه هرمز کرد و تردد کشتی‌ها به منظور انجام شلیک موشک‌ها و بەکارگیری پهپاد متوقف شد. در صورت وقوع جنگ، بستن تنگه هرمز می‌تواند تجارت جهانی نفت را مختل کند و اهرمی بازدارنده برای ایران محسوب می‌شود. در اقدامی دیگر بر اساس سازمان FAA امریکا، ایران در یک تمرین مشترک دریایی با روسیە برای پرتاب‌های موشکی پنج‌شنبه، اطلاعیه NOTAM صادر کرد. ایران روز چهارشنبه به خلبانان و خطوط هوایی اطلاع داد که قصد دارد روز پنج‌شنبه بین ساعت ۳:۳۰ تا ۱۳:۳۰ به وقت گرینویچ، موشک‌هایی در مناطق جنوبی کشور پرتاب کند. بە تعویق انداختن حمله امریکا، که ایران در تلاش است از طریق آ زمان بخرد، برای تهران مزایایی دارد. تصاویر جدید ماهواره‌ای مؤسسه علم و امنیت بین‌المللی (ISIS)، نشان می‌دهند که ایران در هفتەهای گذشته اقدام به پوشاندن تأسیسات جدید «طالقان ۲» در مجتمع نظامی پارچین با خاک کرده است. طبق تصاویر ماهوارەای تا اواسط ژانویه، ساختمان اصلیِ طویل با سقف فلزی قوسی‌شکل که درون آن محفظه‌ای استوانه‌ای شبیه به اتاق آزمایش مواد منفجره قوی قرار دارد به همراە دو ورودی مجاور آن، با بتن پوشانده شد. خاک‌های دپو شده در محل نیز برای دفن کامل تأسیسات پس از تکمیل پوسته بتنی استفاده خواهند شد. همزمان تصاویر یک سازه جدید را در حال ساخت نشان می‌دهد. تمام منطقه پیرامون این تأسیسات تازه‌ساخت با یک دیوار امنیتی بلند محصور شده است تا کل سایت از نظر بصری و فیزیکی ایمن شود. این مؤسسه فعالیت تأسیسات مذکور را در سابقه ایران برای فعالیت‌های مربوط به سلاح هستەای در طرح آماد، همچون کار بر روی توسعه چاشنی نوترونی، فناوری آغازگری چندنقطه‌ای و ساخت تأسیسات عمیقاً مدفون برای تولید هسته اورانیوم با غنای تسلیحاتی ارزیابی می‌کند. در عین حال ایران به استقرار سامانه‌های دفاعی در این سایت هستەای اقدام کرده است. سایه سنگین جنگ بر روی ایران اقدامات دو طرف بیشتر از آنکه بر روی توافق متمرکز باشد، بر رویارویی نظامی متکی است. به گفته منابع ، یک عملیات نظامی آمریکا علیه ایران احتمالاً کارزاری عظیم و چند‌هفته‌ای خواهد بود که بیشتر شبیه یک جنگ تمام‌عیار است تا عملیات محدود و نقطه‌ای. این منابع می‌گویند این اقدام به‌احتمال زیاد یک عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل خواهد بود که دامنه‌ای بسیار گسترده‌تر خواهد داشت. دو مقام اسرائیلی می‌گویند دولت اسرائیل که هدف تغییر رژیم و نیز انهدام برنامه‌های هسته‌ای و موشکی ایران را دارد، خود را برای احتمال وقوع جنگ در عرض چند روز آماده می‌کند. در حالی که نیروهای بیشتری در حال اعزام به منطقه هستند اکنون نیرویی بیش از ۳۰ فروند F-22 Raptor، بیش از ۳۶ فروند F-16 Fighting Falcon، ۱۸ فروند F-35A Lightning II و هواپیماهای جاسوسی و هشداردهنده مانند E-3 Sentry AWACS و U-2 Dragon Lady در خاورمیانە حضور دارند. همچنین پایگاه موفق سلطی (Muwaffaq Salti) در اردن، که مرکز اصلی برای استقرار جنگنده‌های تاکتیکی، پهپادهای MQ-9 و هواپیماهای عملیات ویژه به شمار می‌رود، به همراە نیروها دریایی با ناوگان دریایی شامل دو ناو هواپیمابر، قابلیت انجام یک عملیات هوایی و دریایی گسترده و چندهفته‌ای علیه ایران را دارد. تمامی نشانەهای فوق حاکی از آن است کە بیش از آنکە بە تداوم روند و گشایش دیپلماتیک بتوان امیدوار بود، باید بە روزهای آیندە، بعد از جنگی کە سایەهای آن بر سیستم جمهوری اسلامی ایران سنگینی می کند، اندیشید.