Search this site

سخنرانی ۵ تیر علی خامنه‌ای، برخلاف لحن همیشگی تهدیدآمیز و دشمن‌محور، با صدایی خسته و بیان قطعه‌قطعه‌ای همراه بود. واژه‌ی «دشمن» تنها چند بار، بی‌محور و بدون تأکید، تکرار شد؛ درحالی‌که هموارە ستون فقرات بیانات بودە است. در مقابل، تکرار پنج‌باره‌ی «ملت» با بار فرهنگی و هویتی، نشانه‌ی تغییر تاکتیکی است: نظامی که دیگر از شعارهای ایدئولوژیک سنتی بهره نمی‌برد و به جای آن ضعیفانه به مفاهیم ملی پناه می‌برد—واپاشی روایت رسمی آغاز شده است. سخنرانی روز ۵ تیر علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، بیش از آنکه موضع‌گیری استراتژیکی در برابر جنگی بی‌سابقه باشد، تلاشی بود برای بازسازی روایتی که در حال فروپاشی است. روایتی که همچنان بر طبل «پیروزی» می‌کوبد، اما در لایه‌های زیرین آن نشانه‌های آشکاری از اضطراب، فرسایش و بحران به چشم می‌خورد. صدای خسته، کلمات شکسته و بیان گاه نامتمرکز خامنه‌ای، برخلاف سخنرانی‌های معمول او، فاقد شور ایدئولوژیک و لحن دستوری همیشگی بود. این شاید نشانه‌ای باشد از کاهش روحیه در سطوح بالای نظام؛ جایی که حتی زبان دیگر توان بسیج افکار عمومی را ندارد. برخلاف سنت گفتار رسمی رهبر جمهوری اسلامی ایران، در این سخنرانی واژه‌ی «دشمن» تنها یک‌بار و آن‌ هم گذرا و بدون محوریت به‌کار رفت. این در حالی است که معمولاً بدون ارجاع به «دشمن» و «توطئه»، سخنان او معنای مشخصی پیدا نمی‌کند. به جای آن، واژه‌ی «ملت» پنج بار تکرار شد. اما این بار نه فقط در نقش یک واژه‌ی سیاسی، بلکه با بار معنایی‌ای که به هویت ایرانی و مفهوم «ایرانیت» اشاره داشت. چنین تأکیدی می‌تواند نشان‌دهنده‌ی این باشد که حتی خامنه‌ای هم دریافته است که مفاهیم ایدئولوژیک سنتی دیگر توانایی تحریک و بسیج اجتماعی را ندارند و باید به مفاهیمی مانند «ملت»، «وحدت» و «غرور ملی» پناه ببرد. از سوی دیگر، آمریکا و دولت آن در شش بخش از این سخنرانی مورد انتقاد قرار گرفتند. اما لحن این انتقادها هم‌زمان شامل بزرگ‌نمایی و بی‌اثر جلوه دادن بود. همان دوگانگی آشنایی که نظام همیشه از آن بهره می‌برد: «دشمن قدرتمند اما شکست‌خورده». این تضاد در مورد اسرائیل نیز دیده می‌شود؛ رژیم صهیونیستی سه بار نام برده شد، در حالی که ادعا شد «تقریباً از پا درآمده» و هم‌زمان نیازمند مداخله فوری آمریکا برای نجات است. این تناقض‌ها بیش از آنکه بازتاب دهندە واقعیت میدانی باشند، نشانه‌ای از بحران در تولید معنا و ضعف در هدایت برداشت عمومی می باشند. نکته‌ی برجسته‌ی دیگر، غیبت مصادیق مشخص بود. در این سخنرانی هیچ اشاره دقیقی به واقعیت‌های میدانی، آمارهای انسانی، ضعف‌های ساختار امنیتی یا مسئولیت‌پذیری صورت نگرفت. سکوت کامل خامنەای درباره نفوذ گسترده‌ی موساد، فقدان آمارهای روشن و نپرداختن به مشکلات پیش‌رو، بە تمامی حکایت از فاصله‌ای فزاینده میان گفتار رسمی حکومت و واقعیت زندگی مردم دارد. این سخنرانی نه نشانه‌ای از قدرت، بلکه بیشتر نوعی عقب‌نشینی نمادین بود. عقب‌نشینی از زبان تهدید، از لحنی قاطع، از کلیدواژه‌هایی که زمانی موتور محرک نظام بودند. شاید بتوان گفت این‌بار «پیروزی» نه بازتاب واقعیت، بلکه نیاز روانی حاکمیت بود؛ تلاشی برای حفظ ظاهر، در حالی که زمین واقعیت، هر روز بیشتر از دست می‌رود.

همانگونە کە پیش بینی میشد، در پی آتش بس میان ایران و اسرائیل، مقامات جمهوری اسلامی تمرکز خود را از مقابله خارجی به سرکوب داخلی تغییر داده‌اند. بر اساس اظهارات مقامات و فعالان مدنی در ایران و کردستان، نهادهای امنیتی پس از آتش‌بس با اسرائیل، تمرکز خود را از درگیری خارجی به سرکوب داخلی معطوف کرده‌اند؛ این تغییر رویکرد با موجی از بازداشت‌های گسترده، اجرای احکام اعدام و استقرار نیروهای نظامی، به‌ویژه در مناطق کُردستان، همراه بوده است. بنا به گزارش روزنامەهای گاردین و رویترز، در روزهای پس از برقراری آتش‌بس میان ایران و اسرائیل، نیروهای امنیتی ایران کمپینی گسترده ای شامل بازداشت‌های گسترده، استقرار نیروهای نظامی و تشدید نظارت را در سراسر کشور، به‌ویژه در کُردستان ایران، آغاز کرده‌اند مقامات امنیتی ایران با هشدار درباره تهدید ناآرامی‌های داخلی، به‌ویژه در کُردستان، نیروهای سپاه پاسداران و بسیج را در حالت آماده‌باش قرار داده‌اند. بنابه گزارش رویترز به نقل از یکی از مقامات، نگرانی‌ها پیرامون فعالیت‌ عوامل اسرائیلی، «گروه‌های جدایی‌طلب قومی» و سازمان مجاهدین خلق افزایش یافته است. گزارش‌ها حاکی از بازداشت صدها نفر به اتهام‌های سیاسی و امنیتی است. در همین بارە، سازمان حقوق بشری هرانا اعلام کردە است کە از آغاز حملات اسرائیل تاکنون ۷۰۵ نفر به اتهام‌های مرتبط با امنیت ملی بازداشت شده‌اند. همچنین هرانا اعلام کردە است که بسیاری از دستگیرشدگان به جاسوسی برای اسرائیل متهم شده‌اند. در همین بازه زمانی، سه شهروند کُرد در ارومیه به اتهام جاسوسی برای اسرائیل اعدام شده‌اند که یکی از آن‌ها تبعه اقلیم کردستان عراق بوده است در همین بارە گاردین گزارش دادە است کە یک مقام ارشد امنیتی ایران و دو مقام ارشد دیگر که در مورد مسائل امنیت داخلی توجیه شده بودند، گفتەاند که مقامات بر تهدید ناآرامی‌های داخلی احتمالی، به ویژه کُردستان، متمرکز شده‌اند. از سوی دیگر، فعالان کُرد نیز بە آرنا نیوز گفتەاند که نیروهای سپاه در سه روز نخست پس از حملات، با یورش به مدارس و خانه‌ها در استان‌های کُردستان به دنبال مظنونان و سلاح می‌گشتند. بنابە گزارش گاردین ریباز خلیلی از حزب دموکرات کُردستان ایران (KDPI) گفتە است که واحدهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ظرف سه روز از آغاز حملات اسرائیل در مدارس کردستان در ایران مستقر شده‌اند و خانه به خانه به دنبال مظنونان و سلاح می‌گردند. به گفته ریباز خلیلی، نیروهای نظامی برای کنترل مناطق کلیدی وارد عمل شدە و برخی مسیرهای استراتژیک را مسدود کردەاند. بنابە گزارش گاردین، یکی از اعضای حزب حیات آزاد کردستان (پژاک)، با نام مستعار فاطمه احمد نیز بە این روزنامە گفتە است که جمهوری اسلامی ایران از زمان شروع حملات هوایی، بیش از ۵۰۰ عضو مخالف را در هر چهار استان کُردستان ایران ( آدربایجان غربی، کُردستان، ایلام و کرمانشاە) بازداشت کرده است. فاطمە و یک مقام حزب کومله کُردستان، هر دو از ایجاد ایست‌های بازرسی در مناطق کُردستان با بازرسی بدنی افراد و همچنین بررسی تلفن‌ها و مدارک آنها خبر داده‌اند. همچنین گزارش‌هایی از استقرار نیرو در مرزهای ایران با پاکستان، عراق و آذربایجان منتشر شده است.

لغو بی‌سابقه‌ی مراسم شب اول محرم در بیت علی خامنه‌ای، آن‌هم بدون هیچ توضیح رسمی، نشانه‌ای حاکی از بحران در سطوح بالای نظام است. این مراسم، نه صرفاً آیینی مذهبی، بلکه ستون نمادین مشروعیت ایدئولوژیک جمهوری اسلامی بود. عدم برگزاری آن، در بحبوحه‌ی تنش‌های امنیتی، پیامدهایی فراتر از تدابیر حفاظتی دارد کە میتواند حاکی از خلل در بازتولید انسجام درونی و شاید نشانی از بحرانی عمیق‌تر در ساختار قدرت باشد. طبق اخبار منتشرشده در رسانه‌های داخلی ایران، مراسم شب اول محرم در بیت علی خامنه‌ای که همواره به‌عنوان یک سنت تثبیت‌شده در دهه‌های گذشته برگزار می‌شد، امسال برگزار نمی‌شود. این تصمیم، هرچند رسماً توجیه نشده است، به‌احتمال زیاد ناشی از ملاحظات امنیتی پس از حملات اخیر اسرائیل به ایران است. با این حال، نباید اهمیت نمادین چنین عقب‌نشینی‌ای را دست‌کم گرفت؛ چراکه این مراسم یکی از پایه‌های اصلی بازتولید ایدئولوژی نظام جمهوری اسلامی ایران و از ارکان هویت شیعی‌ـ‌سیاسی آن محسوب می‌شد. مراسم محرم در بیت خامنه‌ای تنها یک عزاداری مذهبی نبودە است، بلکه صحنه‌ای نمادین برای نمایش همبستگی میان رهبر، بدنه‌ی حزب‌اللهی، و ساختارهای نظامی و امنیتی کشور بە شمار می رود. در این مجالس، مفاهیمی چون عاشورا، شهادت، مقاومت و ولایت به‌هم گره می‌خوردند و از آن‌ها برای بازتولید مشروعیت استفاده می‌شد. این مراسم نوعی سوخت ایدئولوژیک برای بدنه‌ای فراهم می‌کرد که خود را مأمور حفظ و بقای نظام می‌دانست. عدم برگزاری این مراسمات ممکن است در سطوح تصمیم‌گیر نظام، صرفاً به‌عنوان ملاحظات امنیتی یا رسانه‌ای تحلیل شوند، اما در بدنه‌ی وفادار و بسیج‌شده که همواره مناسک محرم را صحنه‌ی تجدید بیعت با ولایت می‌دانست، این غیبت می‌تواند موجب تردید، سرخوردگی و حس رهاشدگی تفسیر شود. برای نیروهای ایدئولوژیک وابستە بە نظام، که بخش مهمی از وفاداری‌شان بر پایه‌ی نمادها و مناسک شکل گرفته است، این پرسش پیش می‌آید که چرا در اوج ادعای پیروزی، حتی یک مجلس ساده در «بیت رهبری» برگزار نمی‌شود؟ آیا «رهبر»ی دیگر آن‌گونه که تصور می‌رفت در مرکز میدان نیست؟ یا آن‌که شرایط از آنچه تبلیغ می‌شود، بحرانی‌تر است؟ اکنون باید دید جمهوری اسلامی ایران چگونه می‌خواهد از مراسمات محرم که به‌طور خودجوش و مردمی در بسیاری از مناطق شیعه‌نشین ایران برگزار می‌شوند، بهره‌برداری کند. آیا تلاش خواهد شد تا غیبت نمادین بیت با برجسته‌سازی هیئت‌های وابسته، چهره‌های جایگزین و نهادهای موازی جبران شود؟ یا این خلأ، به‌تدریج به نشانه‌ای از افول سرمایه‌ی ایدئولوژیک و کاهش توان بازنمایی اقتدار بدل خواهد شد؟ هفته‌های آینده نشان خواهد داد که نظام تا چه اندازه در بازآفرینی انسجام نمادین خود موفق خواهد بود

با وجود شواهد متناقض و هشدارهای نهادهای اطلاعاتی آمریکا، دونالد ترامپ در سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های اخیرش بار دیگر مدعی شده که برنامه هسته‌ای ایران در نتیجه حمله جنگنده‌های بی۲ آمریکا به سایت‌های هسته ای این کشور«کاملاً نابود شده» است. این اصرار در حالی تکرار می‌شود که کارشناسان، ناظران آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تصویر متفاوتی از واقعیت ارائه می‌دهند. گزارشی از سی‌ان‌ان به بررسی دلایل سیاسی، انتخاباتی و استراتژیک پافشاری ترامپ بر این روایت می‌پردازد. در پی حملات هوایی ایالات متحده به تأسیسات هسته‌ای ایران، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مدعی شد که برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی به‌طور کامل نابود شده است. این ادعا، که در کنفرانس خبری نشست ناتو نیز تکرار شد، با استقبال بخشی از تیم امنیتی کاخ سفید مواجه شد، اما در عین حال با گزارش‌های اطلاعاتی و ارزیابی‌های اولیه‌ای که به «اطمینان کم» اشاره دارند، در تضاد است. این تناقض در روایت‌ها، نه تنها در سطح رسانه‌ها بلکه در میان نهادهای اطلاعاتی و سیاسی ایالات متحده تنش ایجاد کرده است. گزارش درز کرده از آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا، نشان می‌دهد که حملات صورت‌گرفته تنها توانسته‌اند برنامه هسته‌ای ایران را چند ماه به عقب بیندازند و نه نابود کنند. در واکنش، کاخ سفید با رویکردی تهاجمی رسانه‌ها را متهم به تحریف اطلاعات کرده و تلاش می‌کند تا روایتی پیروزمندانه از عملیات شکل دهد. تحلیل سی‌ان‌ان بر این نکته تأکید دارد که ترامپ دو انگیزه اصلی برای برجسته کردن موفقیت حملات دارد: نخست، ساختن تصویری از رهبری قدرتمند، شجاع و بی‌نقص؛ دوم، اجتناب از فشار برای ادامه اقدامات نظامی در صورت اثبات ناکامی حمله اولیه. آغاز یک درگیری نظامی چند ساله با ایران، نه‌تنها با شعارهای سیاست خارجی ترامپ تناقض دارد، بلکه می‌تواند پایگاه هواداران او را نیز از خود براند . در پی انتشار گزارش‌هایی درباره ناکامی نسبی حملات، ترامپ و وزیر دفاع او، پیت هگست، به رسانه‌ها تاختند و آن‌ها را به وطن‌فروشی و آسیب به ارتش آمریکا متهم کردند. این در حالی است که رئیس ستاد ارتش اسرائیل و برخی مقامات اطلاعاتی ایالات متحده نیز به‌طور محتاطانه از «آسیب جدی» به برنامه هسته‌ای ایران سخن گفتند، اما نه در حد نابودی کامل. با وجود تلاش‌های سخنگویان دولت آمریکا برای القای پیروزی کامل، سؤالات مهمی بی‌پاسخ مانده است. آیا تأسیسات کلیدی مانند فردو، که در اعماق زمین دفن شده‌اند، واقعاً منهدم شده‌اند؟ آیا ایران بخشی از تجهیزات یا مواد هسته‌ای خود را پیش از حملات جابجا کرده است؟ و آیا تأسیسات مخفی دیگری برای ادامه برنامه باقی مانده‌اند؟ کاخ سفید از ارائه شواهد روشن برای پاسخ به این پرسش‌ها خودداری کرده است. در صورت اثبات ادامه‌دار بودن بخش‌هایی از برنامه هسته‌ای ایران، ترامپ یا باید بار دیگر به اقدام نظامی متوسل شود یا از موضع خود عقب‌نشینی کند؛ هر دو گزینه برای اعتبار سیاسی او پرهزینه‌اند. در همین حال، دولت ترامپ وعده دیدار با مذاکره‌کنندگان ایرانی را داده و از احتمال رسیدن به «توافقی جامع» سخن گفته است. اما مسیر دیپلماتیک نیز با موانعی روبه‌روست. برخی تحلیل‌گران معتقدند که حمله نظامی اخیر ممکن است انگیزه ایران برای دست‌یابی به سلاح هسته‌ای را افزایش دهد، به‌ویژه در صورتی که بقای رژیم در خطر تلقی شود. همچنین گروه‌هایی در ایران، به‌ویژه در سپاه پاسداران، ممکن است با هرگونه تغییر یا توافق مخالفت کنند، چرا که منافع مالی و سیاسی خود را در خطر می‌بینند. در نهایت، ترامپ ضمن کم‌اهمیت جلوه دادن حصول توافق با ایران، گفته است برای او مهم نیست که توافقی حاصل شود یا نه. این در حالی‌ست که ادعای نابودی کامل برنامه هسته‌ای، در تضاد با اظهارات ایران درباره عدم پیگیری سلاح هسته‌ای قرار می‌گیرد. درحالی‌که هنوز شواهد قاطعی برای اثبات یا رد ادعای نابودی کامل برنامه هسته‌ای ایران وجود ندارد، کاخ سفید با چالشی جدی در مدیریت واقعیت و روایت روبروست. اگر مشخص شود که اطلاعات دستکاری شده یا حملات کارآمد نبوده‌اند، نه‌تنها مشروعیت اقدام نظامی زیر سؤال می‌رود، بلکه ترامپ ممکن است با بحرانی عمیق‌تر در حوزه سیاست خارجی و داخلی روبرو شود.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، با انتقاد از روند قضایی علیه بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، خواستار لغو محاکمه فساد او یا اعطای عفو شده است. ترامپ در پست‌هایی در شبکه اجتماعی خود، تروث، این پرونده را «شکار جادوگر» توصیف کرده و نتانیاهو را «قهرمانی بزرگ» دانسته که شایسته چنین رفتاری نیست. ترامپ روز چهارشنبه ۲۵ ژوئن (۴ تیر) در این شبکه اجتماعی نوشت: «محاکمه بی‌بی نتانیاهو باید فوراً لغو شود یا به او عفو داده شود... او خدمات زیادی به کشور خود کرده است.» همچنین افزود که شنیده است نتانیاهو قرار است روز دوشنبه آینده در دادگاه حاضر شود و تأکید کرد: «این ایالات متحده آمریکا بود که اسرائیل را نجات داد، و اکنون باید بی‌بی نتانیاهو را نجات دهد». این اظهارات در حالی بیان می‌شود که محاکمه بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر ۷۵ ساله اسرائیل، از سال ۲۰۲۰ آغاز شده و شامل سه پرونده جداگانه با اتهامات رشوه، تقلب و خیانت در امانت است. نتانیاهو متهم است که در ازای دریافت هزاران دلار هدیه شامل سیگارهای گران‌قیمت و بطری‌های شامپاین از یک تهیه‌کننده ثروتمند هالیوودی، در جهت منافع تجاری و شخصی او اقدام کرده و همچنین امتیازاتی به برخی رسانه‌ها داده تا پوشش خبری مثبتی از خود و خانواده‌اش ارائه دهند. ترامپ همچنین در پیام خود به همراهی اخیرش با نتانیاهو در مقابله با ایران اشاره کرد و نوشت: «بی‌بی و من از جهنم عبور کردیم... او عاشق سرزمین مقدس است و نمی‌توانست قوی‌تر یا وفادارتر باشد.» نتانیاهو در جلسات قبلی دادگاه، تمام اتهامات را رد کرده و آنها را بخشی از تلاش یک سیستم قضایی و رسانه‌ای مغرض برای سرنگونی سیاسی خود دانسته است. او این اتهامات را «اقیانوسی از پوچی» نامیده است. بازجویی متقابل از نتانیاهو در دادگاه تل‌آویو از ۳ ژوئن (۱۳خرداد)  آغاز شده  و به گفته منابع قضایی، احتمال دارد این مرحله تا یک سال ادامه یابد. این در حالی است که روند دادرسی پیش‌تر بارها به‌دلیل بحران‌های منطقه‌ای از جمله جنگ غزه و درگیری در لبنان به تعویق افتاده است. با وجود فشار ترامپ، رئیس‌جمهور اسرائیل، اسحاق هرتزوگ، که اختیار قانونی عفو را دارد، اعلام کرده که تاکنون هیچ درخواستی برای عفو دریافت نکرده و این موضوع «فعلاً در دستور کار نیست.» واکنش‌های اولیه به اظهارات ترامپ در سطح بین‌المللی محتاطانه بوده است، اما برخی تحلیلگران آن را مداخله‌ای بی‌سابقه از سوی رئیس‌جمهور آمریکا در روند قضایی یک متحد دموکراتیک توصیف کرده‌اند. برخی ناظران سیاسی نیز این اقدام را تلاشی برای تغییر فضای افکار عمومی در آستانه داغ‌تر شدن پرونده‌های قضایی خود ترامپ می‌دانند که به‌طور همزمان با نتانیاهو، با اتهامات جنایی در ایالات متحده روبه‌رو است.

کاخ سفید ادعاهای منتشرشدە مبنی بر انتقال ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران پیش از حملات آمریکا به تأسیسات هسته‌ای فردو، نطنز و اصفهان را رد کرد. کارولین لوویت، سخنگوی کاخ سفید، روز چهارشنبه ۲۵ ژوئن در گفت‌وگو با فاکس نیوز گزارش رسانه‌های آمریکایی را مبنی بر انتقال اورانیوم غنی شدە رد کرد و مدعی شد: هیچگونە شواهدی از جابه‌جایی اورانیوم وجود ندارد. مواد هسته‌ای «زیر آوارهای سنگین مدفون شده‌اند و این نتیجه نشان‌دهنده موفقیت عملیات «چکش نیمه‌شب» است که با بمب‌افکن‌های B-2 و بمب‌های سنگرشکن GBU-57 انجام شد. همزمان فرستاده ویژه دونالد ترامپ در امور خاورمیانه نیز در گفت‌وگو با سی‌ان‌بی‌سی اعلام کرد که حملات آمریکا تأسیسات هسته‌ای ایران را «کاملاً نابود کرده» و برنامه غنی‌سازی این کشور را «سال‌ها» به عقب رانده است. استیو ویتکاف گزارش سی‌ان‌ان در خصوص عدم نابودی کامل تاسیسات فوردو و تأخیر چندماهه برنامه هسته‌ای ایران را «غیرواقعی» خواند و افشای اسناد محرمانه را عملی «خائنانه» توصیف کرد. او همچنین از مذاکرات غیرمستقیم با ایران در عمان برای دستیابی به توافقی جامع خبر داد. یک روز پیشتر شبکه خبری سی‌ان‌ان با انتشار سندی محرمانه به نقل از آژانس اطلاعات دفاعی پنتاگون گزارش کرده بود که بر اساس ارزیابی اولیه حملات آمریکا تنها برنامه هسته‌ای ایران را «چند ماه به تأخیر انداخته» و اجزای اصلی آن را نابود نکرده است. این درحالی است که رئیس‌جمهور آمریکا، پس از حملات ۱ تیر ۱۴۰۴ به تاسیسات هسته‌ای ایران در سخنرانی تلویزیونی و پست‌هایی در تروث سوشال، این عملیات را «موفقیتی نظامی و باشکوه» توصیف کرده و مدعی شده بود که تأسیسات فردو، نطنز و اصفهان کاملاً نابود شده‌اند. دانالد ترامپ در حاشیه اجلاس ناتو در لاهه نیز گزارش‌های اولیه اطلاعاتی مبنی بر تأخیر چندماهه برنامه هسته‌ای ایران را نادرست خوانده و تأکید کرده است که خسارات واردشده «شدید» بوده و ایران باید برای صلح مذاکره کند یا با حملات بیشتری مواجه خواهد شد. نگرانی آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای از فقدان نظارت هسته‌ای مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همچنان نگران انتشار تشعشعات و گزارهای سمی است و از همین رو خواستار اجازه دسترسی بازرسان این سازمان به تاسیساتی است که هدف قرار گرفته شده‌اند. رافائل گروسی، در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان اظهار داشته است که حملات آمریکا به تأسیسات فردو «تأثیر مستقیم فیزیکی» داشته، اما ارزیابی خسارات داخلی به دلیل ماهیت زیرزمینی این سایت هنوز ممکن نیست. او افزود که آژانس از زمان آغاز درگیری‌ها قادر به نظارت بر مواد هسته‌ای ایران، از جمله ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصد، نبوده و این موضوع نگرانی‌های جدی ایجاد کرده است. گروسی خواستار بازگشت به مذاکرات دیپلماتیک شد. با این حال مقامات جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده‌اند که همکاری خود را با آژانس به حالت تعلیق در می‌اورند. روز چهارشنبه نیز مجلس شورای اسلامی در یک طرح دو فوریتی و به اتفاق آرا دولت را موظف کرد که همکاری با آژانس را تعلیق کند.

شیلان سقزی در دوره‌هایی که کشورهای خاورمیانه با جنگ یا بحران امنیتی مواجه می‌شوند، فضای سیاسی و حقوق بشری به‌شکلی زنجیروار دچار محدودیت‌های گسترده می‌شود. دولت‌ها با تکیه بر مفاهیمی چون «حفظ امنیت ملی» یا «مبارزه با بی‌ثباتی»، عرصه را بر منتقدان، روزنامه‌نگاران و فعالان مدنی تنگ می‌کنند. در اینجا خودِ بحران به ابزاری برای کنترل سیاسی بدل می‌شود و امکان مدیریت بسته‌تر فضای داخلی را فراهم می‌آورد. در چنین شرایطی، مطبوعات زیر فشار مضاعف قرار می‌گیرند و هر نقدی می‌تواند «هم‌صدایی با دشمن» تلقی شود. همچنین، بازداشت‌های پیشگیرانه و سانسور با استناد به «منافع ملی» یا «مقابله با نفوذ بیگانه» توجیه‌پذیرتر می‌شوند. تجربه‌ی کشورهایی مانند ترکیه، مصر و سوریه نشان می‌دهد که بحران‌های امنیتی – چه واقعی و چه ساختگی – اغلب به بهانه‌ای برای سرکوب داخلی بدل می‌شوند. پس از کودتای نافرجام ۲۰۱۶ در ترکیه، هزاران نفر اخراج یا بازداشت شدند و نمایندگان حزب HDP به اتهاماتی اثبات‌نشده زندانی شدند. در مصر و سوریه نیز پس از بهار عربی، با تثبیت قدرت نظامیان، موجی از سرکوب علیه فعالان، جوانان و نهادهای مدنی به راه افتاد. این تجربه‌ها نشان می‌دهد که در کشورهایی با ساختار قدرت اقتدارگرا، بازگشت به «ثبات» پس از جنگ، اغلب با شدت گرفتن بازداشت‌های سیاسی، حذف صداهای منتقد و محدودسازی نهادهای نظارتی همراه است. در چنین فضاهایی، جامعه مدنی، روزنامه‌نگاران، زنان و اقلیت‌ها با برچسب «تهدید امنیتی» هدف قرار می‌گیرند. اگر قوه قضائیه مستقل نباشد یا ایدئولوژیک عمل کند، مسیر گذار از بحران به استبداد، با شتاب طی می‌شود. در این میان، مسئولیت جامعه بین‌المللی برای دفاع از حقوق مدنی، اغلب در حد شعار باقی مانده و به اقدام مؤثر بدل نشده است. باتوجه به تجارب بازگشت به ثبات کشور ترکیه که در ظاهر ولو ساختگی تا مرز سقوط رفت، اما با ساخت اقتدارگرا در قدرت ثابت ماند، می‌توان گفت در این شرایط که جمهوری اسلامی ایران با اسرائیل وارد جنگ مستقیم شده در صورت بازگشت به ثبات، ولو نسبی از وضعیت اضطراری با توجیه‌های امنیتی و حقوقی برای سرکوب گسترده سیاسی بی‌سابقه استفاده می‌کند. تجربە ترکیە برای عبور از بحران پس از کودتای نافرجام ۲۰۱۶، دولت ترکیه با استناد به اتهامات اثبات‌نشده مانند «همکاری با تروریسم»، ده‌ها نماینده حزب دموکراتیک خلق‌ها، از جمله صلاح‌الدین دمیرتاش را بازداشت کرد؛ دمیرتاش با وجود چند حکم آزادی از سوی دادگاه حقوق بشر اروپا، همچنان زندانی است. بسیاری از شهرداران کرد برکنار و با منصوبان دولتی جایگزین شدند. در ادامه، صدها رسانه مستقل تعطیل و روزنامه‌نگاران سرشناسی چون جان دوندار، احمد شیک و نازلی ایلیکاک بازداشت یا مجبور به تبعید شدند. روزنامه جمهوریت نیز تحت فشار شدید قرار گرفت و سردبیر آن در غیاب محکوم شد. پاک‌سازی‌های گسترده در نهادهای دولتی، ارتش، آموزش‌وپرورش، دستگاه قضایی و دانشگاه‌ها انجام شد. هزاران کارمند، استاد و فعال دانشگاهی به اتهام وابستگی به «جماعت گولن» یا حمایت از کوردها اخراج شدند. جنبش «آکادمیک‌ها برای صلح» سرکوب شد و استقلال دانشگاه‌ها عملاً از بین رفت. نهادهای مدنی، NGOها و انجمن‌های حقوق بشری نیز هدف قرار گرفتند. صدها سازمان بسته شد و فعالانی مانند عثمان کاوالا بدون دادرسی عادلانه زندانی شدند. فضای مجازی به‌شدت سانسور شد؛ شبکه‌های اجتماعی فیلتر یا محدود، و کاربران به دلیل بازنشر مطالبی در حمایت از کردها یا انتقاد از دولت بازداشت شدند. قضات و دادستان‌های مستقل برکنار و با وابستگان به حزب حاکم جایگزین شدند. در این فضا، ترس عمومی گسترش یافت. شهروندان از بیان دیدگاه سیاسی واهمه داشتند و استخدام دولتی منوط به استعلام‌های امنیتی شد. بازداشت‌های شبانه و ممنوعیت تجمعات تحت لوای «وضعیت اضطراری» عادی شد. فشار بر جنبش‌های مدنی، فمینیستی و محیط‌زیستی افزایش یافت و وکلای حقوق بشری نیز با اتهام‌های امنیتی مواجه شدند. این تجربه نشان می‌دهد چگونه دولت ترکیه از بحران امنیتی برای محدودسازی ساختار دموکراتیک بهره برد و الگویی هشداردهنده برای کشورهایی است که با شرایط مشابه مواجه می‌شوند. پس از کودتای ۲۰۱۶ ترکیه و اعتراضات ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و خیزش ژن، ژیان، آزادی در ایران، هر دو کشور با توسل به وضعیت اضطراری و فضای امنیتی، سرکوب مخالفان را تشدید کردند. در ترکیه نمایندگان HDP، شهرداران کورد و خبرنگاران هدف قرار گرفتند؛ در ایران نیز سرکوب گسترده ملت‌های کورد، بلوچ و عرب، همراه با بازداشت‌های جمعی در مناطق مرزی شدت گرفت. رسانه‌های منتقد تعطیل و فعالان مدنی بازداشت شدند. در ترکیه با عنوان «پاک‌سازی»، هزاران قاضی، استاد و افسر ارتش تصفیه شدند؛ در ایران نیز اساتید منتقد، وکلا و پزشکان مستقل از نهادها کنار گذاشته شدند. با وجود تفاوت‌های ساختاری—انتخابات نسبی و آزادی‌های اجتماعی بیشتر در ترکیه، و حاکمیت دینی و کنترل انتخاباتی در ایران—در هر دو کشور از بحران به‌عنوان ابزار کنترل و تثبیت اقتدار بهره‌برداری شد. ترکیه با کودتا مسیر تغییر نظام سیاسی و تمرکز قدرت در ریاست‌جمهوری را هموار کرد، ایران اما بدون تغییر ساختاری، سرکوب را تعمیق بخشید. هر دو الگوی استفاده ابزاری از بحران برای مهار نارضایتی داخلی هستند؛ ترکیه برای بازسازی اقتدار، ایران برای تداوم نظام بسته‌تر. در هر دو، جامعه مدنی، آزادی بیان و حقوق بشر قربانی اصلی‌اند. مواجهه جمهوری اسلامی ایران با بحران تجربه تاریخی ایران نشان می‌دهد که پس از هر بحران، دولت با خشونت واکنش نشان داده است: از کشتار بیش از ۱۵۰۰ نفر در آبان ۹۸، قطع اینترنت و برگزاری دادگاه‌های فوری، تا اعدام‌های شتاب‌زده معترضان مانند محسن شکاری و محمد حسینی پس از جنبش ژینا امینی. در کنار آن، تهدید خانواده‌های کشته‌شدگان و برخورد شدید با معترضان در کوردستان، بلوچستان و سایر مناطق محروم شدت گرفت. جمعه خونین زاهدان، بمباران روستاهای مرزی اقلیم کوردستان و موج بازداشت‌ها در خوزستان و سیستان‌وبلوچستان، نشانه‌های روشنی از سیاست سرکوب‌گرانه دولت‌اند. هم‌زمان، دادگاه‌ها مملو از پرونده‌های سنگین فعالان با اتهاماتی مبهم مانند «محاربه» و «اقدام علیه امنیت ملی» بدون دادرسی عادلانه‌اند. افزون‌براین، حذف سیستماتیک روشنفکران، انجمن‌های صنفی، نویسندگان، سانسور شدید کتاب و سینما و محدودسازی نهادهای مستقل ادامه دارد. استفاده فنی و قانونی از ابزارهایی چون طرح صیانت، نظارت دیجیتال، و اتهام‌سازی‌های گسترده، نشان‌دهنده واپسین تلاش‌های جمهوری اسلامی برای حفظ نظم اقتدارگرایانه در آستانه‌ی بحران‌های عمیق‌تر است. جمهوری اسلامی نه تنها به حل ریشه‌ای نارضایتی‌ها اعتقادی ندارد، بلکه بحران را به ابزار مشروع‌سازی سرکوب تبدیل کرده است. نظام ولایی-شریعت‌محور ایران به‌جای پاسخ به مطالبات معیشتی، فرهنگی و سیاسی، هر اعتراض را به اغتشاش و تهدید امنیتی فرو می‌کاهد؛ از مطالبه ساده‌ی «نه به حجاب اجباری» تا اعتراضات صنفی کارگران سرکوب می‌شوند. این حکومت تلاش می‌کند بازداشت، شکنجه و اعدام را عادی کند تا جامعه به خشونت خو بگیرد؛ از پخش اعترافات تلویزیونی زیر شکنجه تا اجرای احکام اعدام برای ایجاد رعب. هم‌زمان، روایت رسمی از طریق رسانه ملی، آموزش، ائمه جمعه و دستگاه تبلیغاتی، با برچسب‌هایی چون «فتنه خارجی»، معترض را به «مفسد فی‌الارض» و مزدور بیگانه بدل می‌کند. در ایران، مانند ترکیه اردوغانی، هر نقدی «براندازی» تلقی و سرکوب نه یک اشتباه، بلکه وظیفه‌ای شرعی-ایدئولوژیک قلمداد می‌شود. اگرچه هر دو نظام از بحران برای مهار نارضایتی بهره می‌برند، در ایران سرکوب به‌مراتب عمیق‌تر، ایدئولوژیک‌تر و سیستماتیک‌تر است و چرخ اقتدارگرایی با موتور بحران دائماً بازتولید می‌شود. رفتار حکومت در بحران‌ها، از اعتراضات اجتماعی تا جنگ مستقیم با اسرائیل، نشان داده که بحران برایش تهدید نیست، ابزار بقاست. الگویی شکل گرفته که در آن، هر نقدی دشمنی تلقی می‌شود، امنیتی‌سازی نهادینه شده و جامعه مدنی در محاصره سرکوب قرار دارد. میتوان پیش بینی نمود کە در صورت توقف جنگ و ادامه‌ی وضع موجود، رژیم حتی بسته‌تر، متمرکزتر و سرکوبگرتر عمل خواهد کرد. اتهامات مبهمی چون «همکاری با دشمن» و «جاسوسی» به بهانه‌ای برای حذف مخالفان تبدیل می‌شوند. این حکومت نه به اصلاح باور دارد، نه اصلاح‌پذیر است؛ بلکه از بحران تغذیه می‌کند. به‌جای بازسازی اعتماد عمومی، نظام با تحقیر و تهدید، حس بی‌پناهی و خشم را تعمیق و با فشار بر دانشجویان، معلمان، پزشکان و فعالان، جامعه را در محاصره نگه داشته است. آن‌چه در ترکیه علیه کردها و رسانه‌ها مشاهدە شدە است، در ایران با شدت و خشونتی بیشتر در حال تکرار است و در صورت ثبات داخلی، ایران به تراژدی بسته‌تری تبدیل خواهد شد. ادامه‌ی این مسیر، امید به اصلاح را می‌خشکاند و جامعه را به‌سوی بی‌اعتمادی و انفجار اجتماعی می‌کشاند. اگر رژیم سقوط نکند و ساختار اقتدارگرای خود را حفظ کند، فضای سیاسی به‌طور کامل خفه خواهد شد. سرکوب، شکنجه، اعدام و سانسور با شتاب بیشتری ادامه خواهد یافت و فعالان و روزنامه‌نگاران قربانی خواهند شد. اتهامات امنیتی بی‌پایه، ابزار اصلی ارعاب شده‌اند. دستگاه امنیتی گسترده‌ی نظام، هر صدای منتقد را با برچسب «تشویش اذهان» و «اقدام علیه امنیت ملی» خاموش می‌کند. مردم و کنشگران در معرض دستگیری‌های خودسرانه، شکنجه و دادگاه‌های فرمایشی‌اند و تا تغییر بنیادین رخ ندهد، این چرخه‌ی سرکوب ادامه خواهد یافت. مقایسه‌ی تجربه‌ی ایران با ترکیه پس از کودتای ساختگی ۲۰۱۶ و اعتراضات دی ۹۶، آبان ۹۸ و خیزش ژن‌ژیان‌ آزادی، نشان می‌دهد هر دو حکومت بحران را ابزار سلطه می‌دانند، با این تفاوت که در ایران این سلطه خشن‌تر، بسته‌تر و ایدئولوژیک‌تر پیاده می‌شود.

دیدار علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی و محمد شهباز شریف نخست‌وزیر پاکستان در جریان سفر اخیر شریف به تهران در حالی‌که جهان با نگرانی به تنش‌های فزاینده در خاورمیانه چشم دوخته، واکنش دولت پاکستان به تحولات اخیر پیرامون نقش دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در بحران ایران و اسرائیل، خود به سوژه‌ای بحث‌برانگیز در داخل این کشور تبدیل شده است. در نخستین ساعات بامداد شنبه ۲۲ ژوئن، دولت پاکستان بیانیه‌ای رسمی  صادر کرد  و در آن با لحنی ستایش‌آمیز از ترامپ به دلیل «رهبری عمل‌گرا» و «دیپلماسی موثر» در دستیابی به آتش‌بس میان اسلام‌آباد و دهلی نو پس از درگیری‌های مرزی در کشمیر در ماه آوریل تمجید کرد. حتی پا را فراتر گذاشت و نام او را به عنوان نامزد جایزه صلح نوبل مطرح کرد. این تمجید در شرایطی صورت گرفت که منابع نظامی آمریکا هم‌زمان از آماده‌سازی نهایی برای حمله هوایی به تأسیسات هسته‌ای ایران خبر می‌دادند؛ اقدامی که به‌ باور بسیاری، می‌توانست منطقه را به آستانه یک جنگ تمام‌عیار بکشاند. تنها دقایقی پس از صدور این بیانیه، بمب‌افکن‌های بی‌۲ آمریکا از پایگاه هوایی وایتمن در ایالت میزوری به مقصد ایران به پرواز درآمدند. اما ورق خیلی زود برگشت. تنها یک روز پس از آن بیانیه، وزارت خارجه پاکستان در موضع‌گیری جدیدی، حملات هوایی آمریکا به خاک ایران را  شدیداً محکوم کرد  و آن را نقض صریح قوانین بین‌المللی دانست. دولت اسلام‌آباد در این بیانیه بر لزوم استفاده از راه‌حل‌های دیپلماتیک برای حل بحران تأکید کرد و هشدار داد که راه‌حل‌های نظامی تنها موجب گسترش بی‌ثباتی در منطقه خواهد شد. در همین راستا، شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور جدید ایران، تماس تلفنی برقرار کرد و نگرانی دولت خود را نسبت به حملات ایالات متحده به‌طور مستقیم با وی در میان گذاشت. این موضع‌گیری‌های متناقض، تمجید و سپس انتقاد، اکنون به سوژه‌ای داغ در محافل سیاسی و رسانه‌ای پاکستان تبدیل شده است. برخی آن را نشانه‌ای از سردرگمی در سیاست خارجی اسلام‌آباد می‌دانند، در حالی‌که دیگران معتقدند دولت تلاش دارد میان منافع راهبردی خود با واشنگتن و روابط منطقه‌ای با تهران تعادل برقرار کند. در هر صورت، در کشوری که سال‌ها با تنش‌های مرزی، فشارهای بین‌المللی و بازی پیچیده قدرت‌های منطقه‌ای دست‌و‌پنجه نرم کرده، چنین نوسانات دیپلماتیکی نه غیرمنتظره‌اند و نه بی‌سابقه. اما در سایه احتمال گسترش درگیری‌ها در خاورمیانه، نگاه‌ها بیش از پیش به اسلام‌آباد دوخته شده که چگونه میان دو مسیرِ دیپلماسی و مصلحت، راه خود را انتخاب خواهد کرد.

سیوان سعید: دانشیار مطالعات خاورمیانه، دانشگاه شانشی نرمال، چین درگیری در حال گسترش میان ایران و اسرائیل نقطهٔ عطفی در ژئوپلیتیک خاورمیانه به‌شمار می‌رود. آن‌چه روزگاری به‌صورت تقابلی پنهان جریان داشت، اکنون به ضربات مستقیم و حملات تلافی‌جویانه تبدیل شده است، تا جاییکە قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی را وارد چرخه‌ای خطرناک از تقابل نموده است.   اگرچە تمرکز اصلی همچنان بر توان نظامی، بازدارندگی و هم‌سویی‌های ژئوپلیتیکی استوار است، اما گمانه‌زنی‌های فزاینده‌ای مبنی بر امکان تزلزل ساختار متمرکز دولت ایران و گشایش دریچه‌ای برای اقلیت‌های غیرفارس این کشور—به‌ویژه کردها، عرب‌های اهوازی، بلوچ‌ها و دیگران—برای دستیابی به خودمختاری یا اصلاحات سیاسی معنادار، در جریان است.   نگاهی سریع بە منازعهٔ ایران و اسرائیل، نشان دهندە برخورد خطوط قرمز راهبردی دو طرف میباشد. برای اسرائیل، حضور نیروهای نیابتی ایران در نزدیکی مرزهایش—در لبنان، سوریه و غزه—تهدیدی وجودی و بلندمدت به‌شمار می‌رود. دکترین امنیتی اسرائیل که پیش‌تر بر حملات پیش‌دستانه و جلوگیری از ایجاد کریدور زمینی امن توسط ایران تا مدیترانه متمرکز بود، اکنون به حملات مستقیم به خاک ایران نیز گسترش یافته است. ایران، از سوی دیگر، تلاش دارد نفوذ منطقه‌ای و جایگاه بازدارندگی خود را از طریق ابزارهای نامتقارن مانند برنامهٔ موشکی، شبه‌نظامیان نیابتی و اتحادهای منطقه‌ای با گروههای وابستە بە خود در سوریه، حزب‌الله در لبنان و گروه‌های شیعه در عراق و یمن حفظ کند.   برای هر دو کشور، این جنگ صرفاً مسئلهٔ امنیت ملی محسوب نمی گردد؛ بلکه رقابتی برای برتری منطقه‌ای بە شمار می رود. با این‌حال، پیامدهای آن محدود به مرزهای این دو کشور نمی‌ماند.  شکاف‌های داخلی در ایران اکنون بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته‌اند؛ چرا که بسیاری از اقلیت‌های اتنیکی—به‌ویژه کردهای روژهلات (کردستان ایران)—این بی‌ثباتی را هم تهدیدی بالقوه و هم فرصتی تاریخی برای خود تلقی می‌کنند. بە لحاظ تاریخی، جمهوری اسلامی ایران همواره بر ساختارهای مرکزی تحت سلطهٔ نخبگان فارس‌زبان متکی بودە است که در آن، جمعیت‌های غیرفارس تا حد زیادی به حاشیه رانده شده‌اند.   کردهای ایران که جمعیتشان بین ۸ تا ۱۰ میلیون نفر برآورد می‌شود، سال‌هاست خواهان دستیابی بە حقوق فرهنگی- سیاسی، تمرکززدایی و خودمختاری منطقه‌ای‌اند. پاسخ حکومت همواره یکسان بوده است: نظامی‌سازی، سرکوب و جرم‌انگاری کنش‌گری اتنیکی. وضعیت مشابهی برای عرب‌های اهوازی در جنوب‌غرب و بلوچ‌های جنوب‌شرق کشور نیز صدق می‌کند که با فقر شدید، سرکوب امنیتی و بی‌توجهی زیست‌محیطی مواجه‌اند.  برخی ناظران بر این باورند که با عمیق‌تر شدن درگیریها میان ایران و اسرائیل، امکان دارد ساختار امنیتی داخلی ایران دچار فرسایش شود. به‌گفتهٔ تحلیل‌گرانی چون کریم سجادپور از بنیاد کارنگی، یکی از آسیب‌پذیرترین نقاط رژیم نه در تل‌آویو و نه در واشنگتن، بلکه در استان‌های خود ایران است. اگر نارضایتی‌های داخلی با فشارهای نظامی و اقتصادی خارجی هم‌زمان شود، جمهوری اسلامی ممکن است در حفظ کنترل بر مناطق حاشیه‌ای خود دچار مشکل شود.  با این‌حال، اتونومی برای ملت‌های  ساکن در فضای سرزمینی ایران امری حتمی نیست. زیرا این مسئله به عوامل درهم‌تنیدهٔ متعددی بستگی دارد. اگر جنگ ایران و اسرائیل محدود به حملات کنترل‌شده و پاسخ‌های نمادین باقی بماند، رژیم می‌تواند از احساسات ملی‌گرایانه ایرانی برای تحکیم قدرت خود استفاده کند.   تجربهٔ تاریخی نیز نشان داده است که تهدید خارجی اغلب به تقویت رژیم‌های اقتدارگرا و نه به تضعیف آن‌ها منتهی می گردد. اما اگر درگیری به تخریب جدی زیرساخت‌ها، خلأ قدرت یا اختلافات درون ساختاری در درون حاکمیت در تهران بینجامد، می‌توان انتظار داشت کە ترک‌هایی در ساختار حکومت به‌ویژه در استان‌هایی که پیشاپیش در حالت اعتراض و بی‌ثباتی‌ قرار دارند، بینجامد.   در این میانە، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی واجد نقشی دوگانه است: از یک سو هم مدافع مرزهای خارجی بودە و از سوی دیگر، هم ناظر و سرکوب‌گر در داخل ایران است. اگر سپاه در اثر تلفات جنگی یا نارضایتی داخلی دچار شکاف شود، امکان دارد فضا برای بازیگران منطقه‌ای—از جمله نیروهای سیاسی و مسلح کُردی مانند پژاک (حزب حیات آزاد کردستان)—برای به چالش کشیدن کنترل مرکز باز شود. اگرچه تا این لحظه سپاه انسجام خود را حفظ کرده است، اما ادامهٔ جنگ ممکن است این معادله را تغییر دهد.   در حال حاضر، نه ایالات متحده و نه اسرائیل، حمایت علنی خود را از اتونومی اتنیک ها در ایران  اعلام نکرده‌اند. در مقابل تمرکز اصلی آن‌ها بر مهار قدرت منطقه‌ای ایران و نه فروپاشی ساختار حاکمیتی در ایران قرار گردفتە است. اما در صورتیکە سقوط رژیم به گزینه‌ای جدی و محتمل تبدیل گردد، احتمال دارد منافع استراتژیک جدیدی در توانمندسازی بازیگران محلی برای پر کردن خلأ قدرت به‌وجود آید.   در این میان، کردها به‌دلیل ساختار سیاسی منسجم‌تر و پیوندهای فراملی، در موقعیت نسبتاً بهتری برای مذاکره بر سر اتونومی قرار خواهند داشت—به‌ویژه اگر قدرت‌های خارجی رویکرد خود را تغییر دهند. با این‌حال، چین و روسیه—که از حامیان اصلی جمهوری اسلامی‌ ایران هستند—به‌شدت با هرگونه تمرکززدایی که بتواند الگویی برای مناطق اتنیکی خودشان ایجاد کند، مخالفت خواهند کرد. چین به‌طور خاص، ثبات و تمامیت ارضی ایران را در اولویت قرار می‌دهد. از این‌رو، نظام بین‌الملل در حال حاضر بیش از آنکه متمایل به تجزیه یا فدرالیسم در ایران باشد، خواهان حفظ تمامیت سرزمینی این دولت ملت است.   از منظری دیگر، جنبش کرد در ایران همچنان دچار پراکندگی و انشقاق  ایدئولوژیک و راهبردی میان احزاب مختلف بودە است. برخلاف کردستان عراق یا مناطق خودمدیریتی شمال و شرق سوریه (روژاوا)، کردها در ایران نه از کنترل بر فضای سرزمینی کردستان برخوردار بودە و نه واجد شناسایی بین‌المللی هستند. از همین رو است کە حتی اگر پنجره‌ای برای اتونومی نیز گشوده شود، استفاده از این دریچە مستلزم هماهنگی میان گروه‌های کرد و توانایی ارائهٔ چهره‌ای متحد و عمل‌گرایانه خواهد بود.   با این‌حال، روندی رو به رشد میان نسل جوان کُردها و دیگر اتینکهای ساکن در فضای سرزمینی ایران مشاهده می‌شود که به کنش‌گری مدنی، فعالیت در فضای ویرچوال و توسل به نهادهای حقوق بشری بین‌المللی روی آورده‌اند.  اگر این جنبش‌ها بتوانند بدون ورود به یک مواجه خشونت خشونت‌آمیز که زمینهٔ سرکوب دولتی را فراهم می‌کند، به فعالیت خود ادامه دهند، ممکن است زمینه‌ای برای تلاش‌های درازمدت‌تر برای دستیابی بە اتونومی تسهیل گردد.   جنگ میان ایران و اسرائیل در حال بازآرایی موازنهٔ راهبردی در خاورمیانه است، اما عمیق‌ترین پیامدهای آن ممکن است در داخل ایران پدیدار شود. هرچند فروپاشی کامل رژیم در کوتاه‌مدت محتمل به‌نظر نمی‌رسد، اما ادامهٔ جنگ می‌تواند توان جمهوری اسلامی برای حفظ کنترل مرکزی را تضعیف کند.   برای کُردها و دیگر ملت‌های به‌حاشیه‌رانده‌شده در ایران، این لحظه، می تواند هم یک رویداد تاریخی و هم یک فرصت تاریخی بە شمار رود. اینکه آیا این وضعیت به دستیابی بە یک اتونومی معنادار منتهی می‌شود یا صرفاً چرخه‌ای دیگر از سرکوب را رقم می‌زند، به مسیر جنگ، پایداری نیروهای امنیتی ایران و میزان آمادگی بازیگران جهانی برای شنیدن صدای غیرفارس‌ها بستگی دارد. آن‌چه مسلم است، این است که این نبرد، صرفاً دربارهٔ موشک‌ها و گروههای شبە نظامی نیست؛ بلکه دربارهٔ آیندهٔ سیاسی جمهوری‌ای متزلزل است که چالش‌های داخلی‌اش، به‌اندازهٔ تهدیدهای خارجی، خطرناک‌اند.

در پی حمله گسترده اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای ایران، گزارش امروز کانال ۱۲ اسرائیل حاکی از آن است که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این کشور، در حال بررسی برگزاری انتخابات زودهنگام با هدف بهره‌برداری از موج حمایت عمومی است. بر اساس گزارش رسانەهای اسرائیل، بنیامین نتانیاهو حمایت گسترده افکار عمومی این کشور از عملیات نظامی علیه ایران را بە دستاویزی برای برگزاری انتخابات پیش از موعد مبدل کرده است. حزب لیکود نیز قصد دارد با تمرکز بر تداوم روند عادی‌سازی روابط با عربستان سعودی و مقابله با تشکیل دولت فلسطینی، با اولویت‌های امنیتی وارد رقابت انتخاباتی شود. نتانیاهو پس از بحران امنیتی اکتبر ۲۰۲۳ و ماجرای گروگان‌ها، افت چشمگیری را در محبوبیت خود تجربه کرده بود. اما با آغاز جنگ علیه ایران، ائتلاف سیاسی‌اش به‌ویژه با اعلام حمایت چهره‌هایی مانند بنی گانتس و آویگدور لیبرمن از حملات اخیر  تقویت و نوعی اجماع سیاسی حول محور امنیت ملی پدید آمد. این شرایط به نتانیاهو امکان داده است تا جایگاه خود را به‌عنوان یک رهبر مقتدر بازسازی کند. در عین حال، برگزاری انتخابات در موعد مقرر می‌تواند با چالش‌های جدی همراه باشد، از جمله بن‌بست در تصویب پیش‌نویس قانون معافیت طلاب یهودی ارتدوکس از خدمت سربازی، ناپایداری ائتلاف کنونی و دشواری در تصویب بودجه جنگی در کنست. نتانیاهو اکنون زمان انتخابات را ابزاری سیاسی برای تحکیم قدرت خود می‌بیند؛ فرصتی برای بهره‌گیری از فضای ملی‌گرایانه ناشی از جنگ، پیش از آنکه بحران‌های داخلی موقعیت دولت را دوباره تضعیف کند.

رافائل گروسی مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ایران ممکن است بخشی از اورانیوم ۶۰ درصدی خود را از حملات اخیر اسرائیل و آمریکا نجات داده باشد. رافائل گروسی، رئیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، می‌گوید مواد هسته‌ای احتمالاً بلافاصله جابجا شده‌اند. بازرسی‌ها متوقف شده و تهران تهدید به خروج از NPT کرده است. به گزارش رویترز رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، روز چهارشنبه اعلام کرده که احتمال دارد بخش قابل‌توجهی از ذخایر اورانیوم غنی‌شده با خلوص بالای ایران از آسیب‌ حملات اخیر اسرائیل و ایالات متحده مصون مانده باشد. به گفته او، ایران ممکن است بلافاصله پس از آغاز حملات، مواد هسته‌ای خود را جابه‌جا کرده باشد. در جریان جنگ ۱۲ روزه میان تهران و تل‌آویو، اسرائیل بارها به تأسیسات هسته‌ای ایران حمله کرد و نیروهای آمریکایی نیز طی آخر هفته، سایت‌های زیرزمینی ایران را بمباران کردند. با این حال، میزان دقیق خسارات واردشده به ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران همچنان نامشخص باقی مانده است. گروسی گفت که ایران در ۱۳ ژوئن، یعنی نخستین روز حملات اسرائیل، به آژانس اطلاع داده بود که «اقدامات ویژه‌ای» برای محافظت از مواد و تجهیزات هسته‌ای‌اش اتخاذ کرده است. او در یک کنفرانس مطبوعاتی در وین در کنار مقامات اتریشی اظهار داشت: آنها وارد جزئیات نشدند، اما معنای ضمنی آن روشن بود… بنابراین می‌توان تصور کرد که این مواد از محل حمله خارج شده‌اند. مدیرکل آژانس تأکید کرد که برای ارزیابی دقیق وضعیت، ضروری است بازرسان بین‌المللی هر چه سریع‌تر به تأسیسات هسته‌ای ایران بازگردند. به گفته او، از زمان آغاز بمباران تاکنون هیچ بازرسی انجام نشده، و این در حالی است که مجلس ایران نیز روز چهارشنبه به تعلیق این بازرسی‌ها رأی داد. آژانس قصد دارد بررسی کند که چه میزان از ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی ایران – که تنها یک گام با سطح تسلیحاتی فاصله دارد – همچنان باقی مانده است. غرب می‌گوید چنین سطحی از غنی‌سازی برای اهداف غیرنظامی توجیه‌پذیر نیست، هرچند تهران همواره تأکید کرده که برنامه هسته‌ای‌اش صلح‌آمیز است. طبق آخرین گزارش فصلی آژانس در ۳۱ مه، ایران ذخایری معادل اورانیوم کافی برای تولید حدود ۹ بمب اتمی در صورت ادامه غنی‌سازی دارد، و همچنین مواد کافی برای تولید سلاح با غنی‌سازی‌های پایین‌تر را نیز در اختیار دارد. سه منبع اطلاعاتی به رویترز گفته‌ بودند که ارزیابی اولیه نهادهای اطلاعاتی ایالات متحده نشان می‌دهد که حملات آمریکا تنها برنامه ایران را چند ماه به عقب انداخته‌اند. گروسی هشدار داد: «این رویکرد ساعت شنی چیزی نیست که من دوست داشته باشم. برخی تأسیسات جان سالم به در برده‌اند و ایران هم می‌داند چگونه بازسازی کند. فقط زمان می‌برد.» در همین حال، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران گفته است که دیدگاه تهران در قبال رژیم منع اشاعه تسلیحات هسته‌ای (ان.پی.تی) در حال تغییر است، اما مشخص نیست این تغییر به چه سمتی خواهد رفت. مجلس شورای اسلامی ایران همچنین قانونی را تصویب کرده که ادامه بازرسی‌های آژانس را منوط به تصویب شورای عالی امنیت ملی می‌داند . این مصوبه برای اجرایی‌شدن باید به تأیید شورای نگهبان برسد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، در اظهاراتی که از سوی رسانه‌های دولتی منتشر شد، گفت: «آژانس اعتبار بین‌المللی خود را به حراج گذاشته است» و اعلام کرد که ایران برنامه هسته‌ای غیرنظامی خود را با شتاب بیشتری پیش خواهد برد. گروسی در پاسخ به تهدید احتمالی ایران برای خروج از معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) گفت: «امیدوارم چنین نشود. فکر نمی‌کنم این به سود ایران یا هیچ‌کس دیگر باشد. این کار تنها منجر به انزوا، بحران و شاید فرسایش ساختاری جدی NPT خواهد شد.»

سفر وزیر دفاع ایران به چین و شرکت در نشست سازمان همکاری شانگهای تنها چند روز پس از آتش بس میان ایران و اسرائیل و در بحبوحه تنش‌های منطقه‌ای و جهانی، نشان از تلاش شرق برای تقویت خود در برابر غرب دارد. این حضور، بخشی از راهبرد تهران برای بازیابی موقعیت منطقه‌ای خود پس از تضعیف شدید آن در جریان جنگ اخیر ارزیابی می‌شود. عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع جمهوری اسلامی ایران، برای شرکت در نشست وزرای دفاع کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای (SCO) وارد شهر چینگدائو در شرق چین شد. این نشست که به میزبانی دونگ جون، وزیر دفاع چین، برگزار می‌شود، روزهای چهارشنبه و پنجشنبه با حضور مقامات ارشد نظامی کشورهای عضو از جمله روسیه، هند، پاکستان، بلاروس و دیگر اعضا ادامه دارد. این نشست در شرایطی برگزار می‌شود که تنها چند روز از توافق آتش‌بس میان ایران و اسرائیل می‌گذرد؛ توافقی که با میانجی‌گری ایالات متحده پس از ۱۲ روز درگیری به‌دست آمد. پکن در واکنش به حمله آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران، آن را محکوم کرد اما از ارائه حمایت ملموس به تهران خودداری کرد و تنها به موضع‌گیری‌های دیپلماتیک بسنده نمود. همزمان با این تحولات، اجلاس سران ناتو نیز در لاهه برگزار شد که در آن اعضای پیمان آتلانتیک شمالی توافق کردند بودجه‌های نظامی خود را برای پاسخ به خواسته‌های دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، افزایش دهند. این اقدام با واکنش غیرمستقیم چین مواجه شد؛ دونگ جون، وزیر دفاع چین، در نشست چینگدائو با اشاره به «هرج و مرج و بی‌ثباتی جهانی»، نشست سازمان همکاری شانگهای را تلاشی برای مقابله با «سلطه‌طلبی و یکجانبه‌گرایی » دانست. به گزارش شینهوا، خبرگزاری رسمی چین، دونگ در دیدار با وزرای دفاع روسیه، ایران، پاکستان و بلاروس هشدار داد: اعمال سلطه‌جویانه و قلدرمآبانه» نظم بین‌المللی را به خطر انداخته و خواستار اقدامات قاطع کشورهای عضو برای حفاظت از «محیط توسعه صلح‌آمیز» شد. راجنات سینگ، وزیر دفاع هند نیز از ضرورت اقدام جمعی کشورهای عضو برای پاسخ به چالش‌های جهانی سخن گفت. او در نظراتی که توسط دفترش در شبکه اجتماعی ایکس منتشر شد، گفت که جهانی شدن دیگر روندی شتاب‌دار ندارد و کشورها باید برای تحقق آرمان‌های ملت‌های خود همکاری بیشتری داشته باشند. از سوی دیگر، آندری بلوسوف، وزیر دفاع جدید روسیه، در دیدار با همتای چینی خود، روابط دو کشور را «در بالاترین سطح تاریخی» توصیف کرده و گفت که مسکو و پکن در تمام حوزه‌ها مسیر رشد و همکاری را با قدرت ادامه می‌دهند. این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که چین سعی دارد در جنگ اوکراین موضعی بی‌طرف اتخاذ کند، اما کشورهای غربی معتقدند این کشور با ارائه حمایت‌های اقتصادی و سیاسی، عملاً در کنار روسیه قرار گرفته است. ایران در سال ۲۰۲۳ به عضویت دائم سازمان همکاری شانگهای درآمد و طی سال‌های اخیر نیز رزمایش‌های نظامی مشترکی با چین برگزار کرده است. این حضور، علاوه بر تقویت روابط دوجانبه با پکن، بیانگر تمایل تهران برای گسترش همکاری‌های چندجانبه نظامی و امنیتی در برابر محورهای غربی است. برگزاری این نشست همچنین احتمال شکل‌گیری نظمی چندقطبی را در میان کشورهای عضو تقویت می‌کند. نقش‌آفرینی ایران در این چارچوب نه‌تنها حاوی پیامی سیاسی به ایالات متحده و متحدانش است، بلکه بخشی از راهبرد تهران برای بازسازی موقعیت منطقه‌ای خود پس از تضعیف شدید آن در جریان جنگ اخیر به شمار می‌رود.