Search this site

Palestinians return from an aid center in Central Gaza. Photo: Eyad Baba/AFP via Getty. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل اعلام کرد کشورش در آستانه دستیابی به توافقی برای تبادل گروگان‌ها با زندانیان فلسطینی قرار داشتە و بخشی از طرح صلح رئیس‌جمهور ترامپ در حال اجراست، هرچند اختلافات مهمی باقی مانده است. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در سخنرانی خود گفت امیدوار است بتواند بازگشت گروگان‌های باقیمانده اسرائیلی از غزه را در طول جشن سوکوت اعلام کند و تأکید کرد که موضع حماس تنها به دلیل فشارهای نظامی و سیاسی اسرائیل و ترامپ تغییر کرده است. او در واکنش به انتقادها مبنی بر اینکه حماس سال گذشته آماده آزادی همه گروگان‌ها بود، گفت : این دروغی کامل است. فشار نظامی و سیاسی اعمال‌شده بود که وضعیت را تغییر داد. با هم، نقشه‌های نابودی دشمنانمان را از غزه تا رفح، از بیروت تا دمشق، از یمن تا تهران خنثی کردیم. وی همچنین تأکید کرد که اقدامات اسرائیل در منطقه، از جمله خنثی‌سازی تهدیدهای جمهوری اسلامی ایران و سقوط اسد و تغییر چهره خاورمیانه، نتیجه تلاش‌های مشترک نیروهای امنیتی و ارتش بوده است. در ادامە، نتانیاهو تصریح کرد: در فاز دوم توافق، «حماس خلع سلاح خواهد شد و نوار غزه غیرنظامی خواهد شد... این یا به‌صورت دیپلماتیک، مطابق طرح ترامپ، رخ خواهد داد یا نظامی، به‌وسیله ما... چه به روش آسان و چه به روش سخت، این محقق خواهد شد. پیش از سخنرانی، نتانیاهو با وزیر امنیت داخلی ایتامار بن‌گویر و وزیر دارایی بزالل سموتریچ دیدار کرد. در این دیدار، بن‌گویر اعلام کرد در صورت ادامه حضور حماس در منطقه، از دولت خارج خواهد شد و تأکید کرد که هدف اصلی جنگ، آزادسازی گروگان‌ها و نابودی حماس است. سموتریچ نیز تصمیم نخست‌وزیر برای توقف حملات و آغاز مذاکرات بدون آتش‌بس را اشتباه دانست و هشدار داد که این اقدام ممکن است زمان را هدر دهد و موضع اسرائیل را تضعیف کند. از سوی دیگر، رئیس‌جمهور ایالات متحدە آمریکا، دونالد ترامپ روز جمعه از اسرائیل خواست بمباران غزه را متوقف کند و خود را برای آزادی گروگان‌ها آماده سازد. در این بارە، ترامپ اعلام کرد که حماس اکنون برای «صلح پایدار» آماده است و طرح او ۷۲ ساعت مهلت برای تحویل ۲۰ گروگان زنده و اجساد ۲۸ گروگان متوفی در مقابل آزادی ۲۵۰ زندانی فلسطینی و ۱۷۰۰ بازداشتی دیگر داده است.ترامپ روز شنبه در پیامی در شبکه‌های اجتماعی نوشت: حماس باید سریع عمل کند، در غیر این صورت همه چیز منتفی خواهد بود. در واکنش، حماس با «بله، اما» به طرح پاسخ دادە و اعلام کرد آماده آزادسازی گروگان‌هاست، اما نیازمند مذاکرات فنی و سیاسی بیشتر برای اجرای کامل توافق است. میانجی‌ها و کشورهای منطقه از جمله قطر و مصر از این پاسخ استقبال کردند و در حال آماده‌سازی مذاکرات غیرمستقیم هستند. از سوی دیگر، نخست‌وزیر اسرائیل اعلام کرد که دو طرف در حال نزدیک شدن به توافق هستند و هیأتی از مذاکره‌کنندگان به ریاست مشاور نزدیک او، ران درمر، برای نهایی کردن جزئیات فنی آزادی گروگان‌ها به مصر اعزام می‌شوند. ایالات متحده آمریکا نیز نمایندگانی از جمله استیو ویتکاف و جرد کوشنر را برای نظارت بر مذاکرات فرستاده است. ترامپ همچنین از اسرائیل درخواست نمودە است بمباران غزه را متوقف کند و هشدار داد که تأخیر در توافق ممکن است روند را مختل سازد. وضعیت میدانی و تظاهرات داخلی در حالی که اسرائیل آماده اجرای فاز اولیه طرح ترامپ است، سازمان دفاع غیرنظامی غزه گزارش داد دست‌کم ۱۷ نفر در حمله هوایی اسرائیل به یک ساختمان در غزه کشته شده‌اند. تظاهراتی نیز مقابل موزە هنر در تل‌آویو برگزار شد که هزاران نفر خواستار پایان جنگ و آزادی گروگان‌ها شدند و برخی ابراز امیدواری کردند توافق صلح ممکن است به زودی محقق شود. با وجود پیشرفت‌ها، حماس هنوز موضع خود در مورد خلع سلاح و نقش سیاسی پساجنگ در غزه مشخص نکرده است. در خصوص گروگانها، ابومرزوق، از رهبران حماس، اعلام کرد که تحویل همه گروگان‌ها ظرف ۷۲ ساعت غیرواقعی است و ممکن است ماه‌ها طول بکشد تا مکان یافتن اجساد تمامی گروگان‌های متوفی مشخص شود. این اظهارات نشان‌دهنده آن است که هنوز جزئیات کلیدی توافق باید از طریق میانجی‌ها نهایی شود. تحلیلگران بر این باورند که بازآرایی روابط دیپلماتیک و اقتصادی در منطقه، متعاقب جنگ غزە، نه تنها به تغییرات عمده در نقشه قدرت خاورمیانه خواهد انجامید، بلکه زمینەساز ظهور نظم ژئوپلیتیکی با مرزها و موازینی کاملاً جدید خواهد بود. به باور این تحلیلگران، پایان این بحران، در واقع آغازگر دوره‌ای تاریخی از تحولات سیاسی و امنیتی در منطقه است.

انتخابات پارلمانی سوریه روز یکشنبه پنجم اکتبر در بخش‌های وسیعی از این کشور آغاز شد. این انتخابات که برای تشکیل مجلسی با ۲۱۰ کرسی برگزار می‌شود، با انتقادهای گسترده‌ای روبرو است زیرا به جای رای‌گیری مستقیم عمومی، بر اساس سیستم غیرمستقیم و انتصابی پیش می‌رود و برخی مناطق کلیدی را حذف کرده است.    انتخابات پارلمانی سوریه، امروز ٥ اکتبر در حالی آغاز شده است که هیچ کمپین عمومی انتخاباتی برگزار نگشتە و فعالیت احزاب سیاسی همچنان معلق است. بر اساس اعلام دولت انتقالی، مجامع انتخاباتی در ۵۰ حوزه برای انتخاب حدود ۱۲۱ کرسی (با احتساب حذف کرسی‌های مناطق تعویقی) رای خواهند داد. در این بارە، محمد طه الاحمد، رئیس کمیته ملی انتخابات گزارش داد که از میان هزار و ۵۷۸ نامزد نهایی، زنان ۱۴ درصد را تشکیل می‌دهند. مقامات دولت انتقالی، دلیل اتخاذ سیستم غیرمستقیم را آوارگی میلیون‌ها سوری در طول ۱۴ سال جنگ داخلی و عدم امکان تهیه فهرست دقیق رای‌دهندگان عنوان کرده‌ و تاکید دارند که این مجلس موقت وظیفه آماده‌سازی زمینه برای انتخابات عمومی آینده را بر عهده خواهد داشت. با این حال این فرآیند با موجی از انتقادها مواجه شده است. رامی عبدالرحمن، مدیر مرکز رصد حقوق بشر سوریه در این‌بارە گفتە است: هر انتخاباتی بدون قرارداد اجتماعی جامع نمی‌تواند مشروع یا نماینده مردم سوریه باشد. علاوه بر این مناطق تحت اشغال ترکیه و شبه‌نظامیان وابسته به آن در شمال سوریه احتمالا شاهد برگزاری نمادین انتخابات با دخالت این نیروها خواهند بود. گزارش‌ها حاکی از آن است که برخی نامزدها تا ۲۰۰ هزار دلار برای کسب کرسی پرداخت کرده‌اند. از سوی دیگر هیچ نهاد قضایی مستقل یا سازمان بین‌المللی مانند سازمان ملل متحد یا اتحادیه اروپا بر این انتخابات نظارت ندارد. سازمان ملل متحد بارها تاکید کرده است که انتخابات در سوریه باید در چارچوب یک فرآیند سیاسی جامع، تحت نظارت بین‌المللی و با مشارکت همه سوری‌ها داخل و خارج کشور برگزار شود. دولت انتقالی سوریە بە ریاست احمدالشرع تغییرات عجولانه‌ای را در قانون انتخابات، بدون مشورت با نیروهای ملی یا برگزاری همه‌پرسی عمومی اعمال کردە است. این تغییرات شامل حفظ سیستم حوزه‌های انتخاباتی بزرگ در سطح استان‌ها و تمرکز قدرت اجرایی در دست الشرع است که یک سوم کرسی‌ها (۷۰ کرسی) را مستقیما منصوب خواهد کرد. کارشناسان حقوقی می‌گویند این سیستم نمایندگی کامل تمامی عناصر و مولفەهای سوریە را از جملە عدم اختصاص سهمیه مشخص برای زنان، اقلیت‌های اتنیکی و مذهبی در بر نمیگیرد. همچنان برخی از نامزدهای رد شدهم فرآیند بررسی صلاحیت‌ها را ابزاری برای حذف سیاسی توصیف کرده‌اند. مجلس جدید که بر اساس اعلامیه قانون اساسی مارس ۲۰۲۵ تشکیل می‌شود، اختیارات کلیدی مانند قانون‌گذاری، تدوین قانون اساسی دائمی، تصویب بودجه و آماده‌سازی برای انتخابات ریاست‌جمهوری و پارلمانی آینده را خواهد داشت. با این وجود، محدودیت این انتخابات بە لحاظ جغرافیایی و دموگرافیک، کە بە حذف نزدیک به نیمی از جمعیت سوریه به عنوان پناهندگان، آوارگان و محرومان، منجر شدە است، بسیاری از ناظران را بە این دیدگاە نزدیک کردە است کە منتقد این شیوە برگزاری انتخابات باشند. مواضع مدیریت خودگردان دموکراتیک شمال و شرق سوریه (روژآوا) خودمدیریتی دموکراتیک شمال و شرق سوریه  (AANES)، که به عنوان روژآوا شناخته می‌شود، این انتخابات را به شدت رد و آن را غیر دموکراتیک قلمداد و ان را نمایشی یک‌جانبه توصیف کرده است. مقامات روژآوا تاکید دارند که هر فرآیند انتخاباتی بدون مشارکت همه اجزای اتنیکی و سیاسی سوریه محکوم به شکست است و این رای‌گیری نمی‌تواند اراده واقعی مردم سوریه را بازتاب دهد. این موضع‌گیری در حالی بیان می‌شود که انتخابات در مناطق تحت کنترل کردها در شمال‌ و شرق سوریە، از جمله بخش‌هایی از حسکه و رقه به تعویق افتاده و دولت انتقالی کنترل کاملی بر این مناطق ندارد. منتقدان در روژآوا هشدار می‌دهند که این فرآیند می‌تواند به تشدید شکاف‌های اتنیکی منجر شود و مسیر مذاکرات برای اجماع ملی را مختل کند، به ویژه که مدیریت خودگردان دموکراتیک شمال و شرق سوریه بر اصول دموکراسی مستقیم و فدرالیسم تاکید دارد.   مواضع دروزی‌های و علوی‌ها ساکنان استان سویدا، که عمدتا دروزی‌ هستند این انتخابات را به طور قاطع رد کرده و آن را اقدامی استبدادی از سوی دولت دمشق می‌دانند. در همین راستا و در حالی که انتخابات در این استان به دلیل مسائل امنیتی به تعویق افتاده است، صدها نفر از دروزیان، در روزهای اخیر در سویدا تظاهرات کرده‌اند و خواستار خودمختاری دروزی‌ها و حقوق اقلیت‌ها شده‌اند. شورای عالی اسلامی علوی در سوریه و خارج از آن نیز این فرآیند را فاقد هرگونه مشروعیت خوانده و آن را پوششی برای انتصابات توصیف کرده است. آشوری‌ها، ایزدی‌ها، ارمنی‌ها و برخی از مسیحیان نیز مواضع مشترکی اتخاذ کردەاند. سوریه پس از بیش از یک دهه جنگ داخلی که منجر به کشته شدن صدها هزار نفر و آوارگی میلیون‌ها تن شد، در اواخر سال ۲۰۲۴ شاهد سقوط رژیم بشار اسد بود. نیروهای مخالف از جمله گروه‌های اسلام‌گرا، بە رهبری گروە هیات التحریرالشام، کنترل دمشق را به دست گرفتند و احمد الشرع (که پیشتر با نام جولانی شناخته می‌شد) به عنوان رئیس‌جمهور موقت منصوب شد. دولت انتقالی اگرچە وعده بازسازی مشروعیت از طریق فرآیندهای انتخاباتی را دادە است، اما تقسیمات عمیق سیاسی و اجتماعی، از جمله اختلافات با خودمدیریتی کردها در روژآوا و جوامع دروزی در سویدا، مانع از از دستیابی بە یک اجماع در سطح سوریە شده است. انتخابات پیشین در دوران اسد اغلب به عنوان نمایش‌های کنترل‌شده توصیف می‌شدند و فاقد رقابت واقعی بودند. این نخستین انتخابات پس از سقوط اسد است که به عنوان آزمونی برای تعهد دولت جدید به شمول‌گرایی دیده می‌شود، اما خطر تکرار الگوهای حذف و انحصار همچنان وجود دارد. سازمان ملل و اتحادیه اروپا بارها بر لزوم مذاکرات فراگیر برای حل بحران سوریه تاکید کرده‌اند، اما دولت انتقالی تاکنون بر مسیر یک‌جانبه اصرار ورزیده است. هفته‌های آینده نشان خواهد داد آیا این مجلس می‌تواند پایه‌ای برای نظام نمایندگی واقعی باشد یا به تشدید شکاف‌ها منجر شود.

دیدارهای همزمان هیات‌های نظامی دولت انتقالی سوریه و روسیه نشانه‌ای از ورود روابط دو کشور به مرحله‌ای تازه و حساس، به‌ویژه پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ ارزیابی می‌شود. این تحولات حاکی از آن است که مسکو و دمشق در پی بازتعریف همکاری‌های خود بر پایه منافع مشترک و الزامات ژئوپولیتیک هستند. دیدارهای متقابل هیات‌های عالی‌رتبه نظامی سوریه و روسیه نشان می‌دهد روابط این دو دو کشور در یک نقطه عطف حساس قرار گرفته است. روسیه سوریه را به عنوان «متحدی به‌دست‌آمده» دوباره تعریف می‌کند و دمشق نیز به دلیل «پیوندهای تاریخی» مسکو را شریکی غیرقابل جایگزین می‌داند. بنا به گزارش پایگاە خبری٠ تحلیلی نومیدیا ۲۴، روز جمعه ۱۱ مهرماه، هیاتی نظامی از سوی دولت انتقالی سوریە به ریاست سرتیپ علی‌الناصان، رئیس ستاد کل ارتش، وارد مسکو شدە و همزمان هیاتی از نیروی هوایی روسیه در دمشق با واحدهای پدافند هوایی سوریه دیدار کرد. این دیدارهای متقابل حدود ۱۰ ماه پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ و روی کار آمدن دولت موقت به ریاست احمد الشرع صورت گرفته است. در این بارە، منابع آگاه می‌گویند محور گفت‌وگوها در مسکو بررسی توافق‌های نظامی موجود و تعیین قالب‌های جدید همکاری است، در حالی‌که هیات روسی در دمشق بر نوسازی و آموزش سامانه‌های پدافند هوایی، از جمله تجهیزات روسی مانند S-300 و S-400 تمرکز داشت. در گفت‌وگوهای مسکو، موضوع بررسی توافق‌های موجود و طراحی چارچوب‌های تازه همکاری مطرح شده است. در دمشق نیز هیات روسی بر نوسازی سامانه‌های پدافند هوایی، از جمله سامانه‌های ساخت روسیه مانند S-300 و S-400 – تمرکز داشت. کارشناسان این دیدارها بازتابی از نزدیکی عمل‌گرایانه میان مسکو و دمشق ارزیابی کرده‌اند. بە نظر می رسد تحرکاتی از این دست، نشان‌دهنده تلاش مسکو برای تثبیت نفوذ در خاورمیانه و حفظ اهرم فشار در برابر ایران، ترکیه و اسرائیل است. از سوی دیگر، دولت انتقالی سوریه به ریاست احمد الشرع روسیه را همچنان شریکی ناگزیر قلمداد کردە و به همکاری نظامی و اقتصادی بلندمدت با مسکو امید بسته است. از این نگاە، دولت انتقالی سوریه به ریاست احمد الشرع بر تداوم همکاری راهبردی با روسیه تأکید دارد و این گام‌ها هم تضمین حضور نظامی روسیه و هم تعریف نقش این کشور در بازسازی سوریه را هدف گرفته است. روسیه از سال ۲۰۱۵ با دخالت مستقیم در جنگ داخلی سوریه، حکومت اسد را سرپا نگه داشت و پایگاه‌های استراتژیک طرطوس و حمیمیم را تقویت کرد. این پایگاه‌ها تنها جای پای دائمی روسیه در خاورمیانه بودند. اما با پیشروی نیروهای هیئت تحریرالشام در ۲۰۲۴ و فرار اسد به مسکو، کرملین ناگزیر به سازگاری با شرایط جدید شد و بخشی از نیروهای خود را عقب کشید، هرچند پایگاه‌ها حفظ شدند. به گفته ناظران، این دیدارها ابعاد نظامی پررنگی دارند. مسکو برای تضمین بقای پایگاه‌هایش در طرطوس و حمیمیم از مسیر دیپلماتیک و نظامی به طور همزمان اقدام می‌کند. برای مسکو، پایگاه‌های طرطوس و حمیمیم همچنان حیاتی‌ترین دارایی‌های نظامی در خاورمیانه به شمار می‌روند. این پایگاه‌ها که از سال ۲۰۱۵ تثبیت شدەاند، نه تنها نفوذ دریایی روسیه در مدیترانه را تضمین می‌کنند، بلکه به عملیات این کشور در آفریقا و موازنه‌سازی در برابر ترکیه و ایران نیز کمک می‌کنند. در این میان، دولت موقت سوریه نیز این حضور را فرصتی برای بازسازی ارتش فرسوده خود و احیای توان دفاعی می‌داند. با این حال آینده این روند هنوز شکننده است. قرار است سفر احمد الشرع به مسکو در اواسط اکتبر، بُعد اقتصادی این همکاری را روشن‌تر کند. روسیه می‌تواند در بازسازی انرژی و زیرساخت‌های سوریه نقشی کلیدی ایفا کند و در برابر، تضمین بلندمدت پایگاه‌هایش را دریافت کند. دمشق نیز در تلاش است میان روابط آرام با روسیه و پیوندهای بهتر با آمریکا و غرب موازنه ایجاد کند. از سوی دیگر، اگر جنگ اوکراین شدت گیرد، توانایی روسیه برای سرمایه‌گذاری در سوریه کاهش خواهد یافت؛ از همین رو بسیاری این تحرکات را شتاب‌زده توصیف می‌کنند. برخی تحلیلگران این روند را نشانه‌ای از پراگماتیسم متقابل میان دو کشور دانسته‌اند. به باور آنها روسیه سوریه را به عنوان مهم‌ترین متحد حفظ‌شده بازتعریف می‌کند و دمشق نیز مسکو را به دلیل پیوندهای تاریخی شریک ناگزیر خود می‌داند. با این حال، منابع غربی هشدار می‌دهند محدودیت‌های ناشی از جنگ اوکراین و فشار تحریم‌ها می‌تواند توان روسیه برای سرمایه‌گذاری و حمایت پایدار از سوریه را کاهش دهد.

شیلان سقزی در دیاسپورا، بازنمایی خیزش ژن، ژیان، آزادی، بیش از آن‌که پژواک مقاومتی زنده باشد، گاه به یادمان‌هایی ایستا و موزه‌ای تقلیل یافته است. نمایش‌هایی که با اشیاء نمادین، تصاویر سوگ‌بار و گالری‌های بی‌جان، رنج و مقاومت را قاب می‌گیرند و در عین هم‌دلی، آن را از بستر کُنش جمعی تهی می‌کنند. بازنمایی‌ها اگرچه می‌توانند حافظه‌ی جمعی را تثبیت کنند، اما در صورت گسست از پویایی مبارزات درون جغرافیای ایران و روژهلات، تنها به ابزاری برای تسکین وجدان جهانی تبدیل می‌شوند، نه استمرار سیاسی مبارزه. پرسش این‌جاست که آیا دیاسپورا در حال زنده نگه‌داشتن مقاومت است یا فقط در حال سوگواری برای آن؟   ژن، ژیان، آزادی در آینه دیاسپورا بازتاب خیزش انقلابی ژن، ژیان، ئازادی، در دیاسپورا چه از سوی جامعه‌ی کُردی و چه از سوی ایرانیان مهاجر، بیش از آن‌که ادامه‌ی پویایی انقلابی در میدان باشد، اغلب به نمادسازی‌های ایستا، رویدادهای یخ‌زده‌ی هنری و گالری‌محور و بازنمایی‌های تجریدی و شخصی‌شده تقلیل یافته است. خیزشی که در خیابان‌های روژهلات (کردستان ایران) و ایران با بدن‌های مقاوم و فریادهای رادیکال تعریف شد، در بسیاری از فضاهای فرهنگی و سیاسی دیاسپورا به فرم‌های بی‌خطر، زیبایی‌شناسانه و حتی قابل‌هضم برای نهادهای غربی بدل شد. در همین راستا در میان کُردهای دیاسپورا، بازنمایی‌ها عموماً ریشه‌دارتر و سیاسی‌تر بودند؛ نمایش مقاومت زنان در قالب پرفورمنس‌های خیابانی، نقاشی‌های دیواری، تجمع‌های سازمان‌یافته در حمایت از جنبش‌های خودمختاری و مشارکت در شبکه‌های بین‌المللی چپ‌گرا. این بازنمایی‌ها، حتی اگر گاه به فرم‌های نمادین نیز محدود شدند، اما بار رادیکالیسم سیاسی را بیشتر حفظ کردند. چرا که مسئله‌ی کُردها همواره با حذف، سرکوب و انکار پیوند خورده و دیاسپورای کُردی پیش‌تر نیز تجربه‌ی بازنمایی مبارزه را داشته است. در مقابل، بخش بزرگی از بازنمایی ایرانی‌های دیاسپورا اغلب فردمحور، عاطفه‌گرا و تقلیل‌یافته به اشکال لیبرال از همدلی و یادبود بود؛ تمرکز بر چهره‌هایی چون دختر کُرد ژینا (مهسا) امینی بدون تعهد به ریشه‌های ساختاری ستم، تولید محتواهایی با محوریت درد و مرگ اما بدون افق رهایی، و حضور در تجمعاتی که بیشتر به سیاست‌زُدایی از انقلاب زنان منجر شد تا رادیکال‌سازی آن. در سطح نهادهای هنری، جشنواره‌ها، گالری‌ها و پرفورمنس‌ها، گرچه در موارد معدودی با رویکرد انتقادی و انقلابی برگزار شدند، اما اکثریت آن‌ها تحت قواعد بازار هنر و سیاست‌های فرهنگی غرب، به جای انتقال انرژی انقلابی، آن را به مصرف زیبایی‌شناسانه و پسا‌سیاسی تقلیل دادند. یعنی هنر به جای فریاد مقاومت، به شیء تبدیل شد. این درحالی است که خود جنبش ژن، ژیان، ئازادی با خون، خیابان، شعار و کنش‌گری سیاسی زاده شد، نه در سالن‌های سفید و پرنور گالری‌ها. میان کُردها و ایرانیان دیاسپورا، شباهت‌ها در تأکید بر یادآوری، تجمع، سوگواری و واکنش جمعی، مشترک بود، اما تفاوت‌ها در عمق سیاسی‌بودن، افق رهایی و نسبت با ریشه‌های خیزش قابل‌توجه است. بازنمایی در دیاسپورای کُردی عمدتاً بر ادامه مبارزە تأکید داشت اما در دیاسپورای ایرانی اغلب به یادبود مبارزه متمایل بود. اگر بازنمایی‌های دیاسپورا صرفاً به سطحی‌ترین اشکال همدلی و تصویرسازی هنری بدون پیوند ساختاری با مبارزه تقلیل یابد، خیزش انقلابی ژن، ژیان، ئازادی از یک پروژه‌ی سیاسی زنده به یک «یادبود فرهنگی» مرده تبدیل می‌شود. وظیفه‌ی دیاسپورا نه فقط بازتاب، بلکه مشارکت فعال و رادیکال در استمرار مبارزه است. مثال‌های مشخصی از بازنمایی متفاوت این خیزش در دیاسپورا، تفاوت میان شکل ایستا و پویای بازتاب را روشن می‌کنند.   بازنمایی ایستا، نمونه‌های نمادین اما بی‌افق برخی از نمایشگاه‌های گالری‌محور در اروپا و آمریکا با تمرکز بر چهره‌ی ژینا امینی، به خلق پرتره‌های زیبا اما بی‌زمینه سیاسی پرداختند. در این بازنمایی‌ها بدن زن به نماد رنج تقلیل یافت، بی‌آن‌که به ساختارهای سرکوب اشاره شود. این فرم‌ها اغلب در چارچوب پروژه‌های آکادمیک یا هنری لیبرالی بودند که در تلاش بودند حساسیت را برانگیزند اما نه ساختار را نقد کنند و نه خشم را بازتولید.  همچنین می‌توان به رویدادهایی با محوریت نور، موسیقی و گل در برخی شهرهای اروپایی اشاره کرد که با تاکید بر صلح و همدلی، خشونت سیستماتیک علیه زنان، اتنیک و ملیت‌ها را از تحلیل حذف کردند. چنین مواردی بازنمایی‌هایی بی‌خطر برای دولت‌ها و نهادهای میزبان، بدون کمترین رادیکالیسم ممکن بودند. ایجاد نمایشگاه‌های هنری ایستای زیبایی‌شناسانه وفاقد سیاست، نمونه‌ی دیگری‌ست. برای نمونە در پاریس و تورنتو نمایشگاه‌هایی برگزار شد که عمدتاً به زیبایی‌شناسی رنج پرداختند، اما هیچگونە ارجاعی به ریشه‌های سیاسی و طبقاتی خیزش، نقش زنان کُرد یا خشونت دولتی نداشتند. این نمایش‌ها عموماً زنان را به شهید مظلوم تبدیل کردند، نه به سوژه‌ای انقلابی. یادبودهای جمعی بدون پرسش‌گری سیاسی نمونه‌ی باز بعد‌ی‌ست، مثلا در دانشگاه‌های برلین و لس‌آنجلس، تجمع‌هایی با عکس، شمع و سکوت برگزار شدند که در سطح نمادین متوقف ماندند. آن‌چه غایب بود، تحلیل سیاسی از جنسیت، ملیت، اتنیک، دولت و سلطه. یعنی خشونت عریانی بود کە به عنوان یک اتفاق تلخ دیده شد، نه نتیجه یک ساختار سرکوب. بازنمایی پویا، پیوند با سیاست و مبارزه در تجمعات اعتراضی سازمان‌یافته کُردها در دیاسپورا، به‌ویژه در شهرهایی مانند برلین، بروکسل یا استکهلم، پلاکاردهایی با شعارهای «ژن، ژیان، ئازادی» در کنار پرچم‌ها و نمادهای مقاومت کُردستان دیده می‌شد. این رویدادها اغلب با هدف فشار بر دولت‌های غربی برای به‌رسمیت‌شناختن سرکوب سیستماتیک و ارتباط آن با ساختار قدرت جمهوری اسلامی برگزار شدند.شب‌های فرهنگی مقاومت، شامل شعرخوانی، فیلم، سخنرانی و تحلیل سیاسی در بروکسل، پاریس و کلن که با دعوت از فعالان زن از ایران، روژهلات، باکور، باشور و روژآوا نقش زنان در خیزش را در بستر مبارزه‌ی تاریخی زنان کُرد و نه‌فقط بە عنوان یادآوری بلکه دعوت به کنش سیاسی ادامه‌دار تحلیل می‌کردند. در برخی موارد، فعالان زن کُرد در دیاسپورا، در آلمان و سوئد، پروژه‌هایی را طراحی کردند که نه‌تنها روایت‌های زنانه از مقاومت را جمع‌آوری می‌کرد، بلکه این روایت‌ها را در پیوند با مبارزه ملیتی و ژنئولوژی و ضد دولت مرکزگرای ایران مورد تحلیل قرار می‌داد. برخلاف نمایشگاه‌های ایستا، این پروژه‌ها میتوانند به تولید دانش مقاومت کمکهای شایانی را بنمایند. تئاترهای خیابانی سیاسی هم نمونه‌ی پویای دیگری است، در برخی شهرها مانند لندن و آمستردام، گروه‌های مستقل اجراهای خیابانی برگزار کردند که تجربه‌های واقعی بازداشتی‌ها، روایت‌های خشونت جنسی در بازداشت و فریاد سیاسی زنانه را در قالب مشارکتی بازسازی کردند. این اجراها به‌جای زیباسازی رنج، به بیان بی‌واسطه خشونت و سازمان‌دهی اجتماعی پرداختند. تضاد هنر و مقاومت: زیباسازی مقاومت، بی‌خطرسازی انقلاب در برخی شهرها، آثار هنری در قالب فرش، مجسمه یا عکس‌های تلطیف‌شده از زنان معترض، بدون هیچ نقدی بر خشونت دولتی یا تبعیض ملیتی به نمایش گذاشته شدند. در مقابل، گروه‌هایی در لندن و اسلو هنر خیابانی را انتخاب کردند که در آن‌ها نه‌تنها چهره‌های قربانیان بلکه شعارهای انقلابی بر دیوارها نوشته می‌شد. این تفاوت میان هنرِ سوگواری و هنرِ مقاومت است. نمایش‌های هنری و موزه‌ای مرتبط با خیزش «ژن، ژیان، ئازادی» در دیاسپورا، به‌ویژه در اروپا و آمریکای شمالی، عموماً روایت‌هایی را تولید کرده‌اند که انقلاب را در قالبی نمادین، زیباشناسانه و اغلب غیرسیاسی بازنمایی می‌کنند. در این روایت‌ها، چهره‌ی ژینا امینی به نمادی جهانی از رنج زنانه تبدیل می‌شود، اما اغلب بدون اتصال به زمینه‌های سیاسی، ملیتی، اتنیکی و طبقاتی‌ای که این خیزش را ممکن کرد. در این بازنمایی‌ها، بدن زن بار دیگر به ابژه‌ای برای مصرف فرهنگی بدل می‌شود، بدین معنا کە تصاویری از موهای بریده، گل، شمع، و سکوت را بازنمایی می کنند. این نشانه‌ها در حالی که احساسات عمومی را تحریک می‌کنند، همزمان خشم سیاسی را مهار کرده و خشونت ساختاری دولت را نامرئی می‌سازند. از این‌رو، بیشتر این نمایش‌ها نگاهی ایستا و «آشتی‌جویانه» دارند، درحالی‌که سیمای زن بە عنوان معترض و نه کنش‌گر سیاسی، بلکه همچو قربانی تراژدی بازنمایی می‌شود. به عبارت دیگر، در روایت‌هایی که غالباً تولید می‌شوند، زن به‌عنوان نماد رنج نه مبارزه، خشونت به‌عنوان حادثه نه ساختار و انقلاب به‌مثابه رخداد احساسی نه پروژه سیاسی بازنمایی می‌شوند. همزمان روایت‌هایی نیز حذف می‌شوند؛ نقش رادیکال زنان کُرد و پیوند خیزش با مبارزه تاریخی آن‌ها، تحلیل استعمار داخلی و مرکزگرایی در سرکوب و نیز سوژه‌گی سیاسی زنان در خیابان‌ها و نه صرفاً در عکس‌ها. در برابر این فرم ایستا، نمونه‌هایی محدود از ایدەهای متفاوت نیز وجود داشتند، مثلاً پروژه‌های مشارکتی که هنرمندان زن کُرد یا فعالان تبعیدی در آن‌ها مستقیماً روایت‌ها، اسناد و صداهای مقاومت را بازسازی می‌کردند. این پروژه‌ها خروجی‌ای پویا داشتند و نه‌تنها به بازنمایی، بلکه به بازسازی کنش جمعی و آموزش سیاسی می‌پرداختند. در نهایت، خطر اصلی آنجاست که دیاسپورا، به‌جای بازتولید خشم، تبدیل به آرامگاهِ زیباشناختیِ یک خیزش زنده شود. هنر اگر از سیاست جدا شود به ابزاری برای بی‌اثر کردن مقاومت بدل می‌شود. بنابراین بازنمایی در دیاسپورا می‌تواند یا به ابزاری برای خنثی‌سازی خشم انقلابی بدل شود یا به پلی برای تداوم و سازمان‌یابی مبارزه. اما در این میان مسالە این است که آیا هنر و فعالیت فرهنگی صرفاً یادبود است یا بخشی از فرایند مقاومت سیاسی؟ اکثریت پروژه‌های رسمی یا مدنی، روایت را ایستا، خنثی و عاری از تحلیل قدرت کرده‌اند. در مقابل، روایت‌های پویای زنان کُرد و فعالان مستقل، توانسته‌اند صدای خیزش را زنده نگه دارند. شیء، نماد و حافظه سیاسی در جنبش‌هایی مانند ژن، ژیان، ئازادی، برخی اشیاء مانند روسری، موها‌ی قیچی‌شده، پلاکاردها، لباس خونین جان‌باختگان، عکس‌ها یا وسایل شخصی، تبدیل به حاملان بار عاطفی و سیاسی می‌شوند. این اشیاء، به‌ویژه زمانی‌که در نمایشگاه‌ها یا فضاهای عمومیِ دیاسپورا بازنمایی می‌شوند، نقش «مکانِ حافظه» را ایفا می‌کنند، اما این فرآیند دو مسیر متفاوت ایستا و پویا دارد. در بسیاری از نمایشگاه‌ها، این اشیاء تبدیل به ابژه‌های عاطفی ای می‌شوند که صرفاً سوگواری را بازتولید می‌کنند. مثلاً در یک نمایشگاه در اروپا، روسری ژینا امینی، دفترچه نیکا یا پیراهن خونی کیان در ویترین‌ها نمایش داده شد. اما این نمایش‌ها بدون متن سیاسی، بدون پیوند با ساختار سرکوب، بدون سازماندهی مقاومت بودند. در این حالت، حافظه تبدیل به یک شیء مقدس‌شده و بی‌خطر می‌شود؛ سیاست از آن زدوده می‌شود و تنها مصرف عاطفی پیدا می‌کند. اما در مسیرهای پویای حفظ حافظه، برخی پروژه‌ها تلاش کرده‌اند این اشیاء (مثل روسری، عکس، پلاکارد یا وسایل جان‌باختگان) را فقط به یادبودهای بی‌جان محدود نکنند، بلکه آن‌ها را به ابزارهایی برای مقاومت سیاسی زنده و فعال تبدیل کنند. در این مورد می‌توان به پروژه‌هایی اشاره کرد که روسری‌ها را در اجراهای خیابانی به نشانه خشم علیه پدرسالاری و دولت دینی تبدیل کردند. استفاده از لباس‌های جان‌باختگان در تئاترهای مشارکتی و شهادت‌محور (مثلاً اجراهایی در برلین یا استکهلم) و یا آرشیوهای دیجیتال که با صدای خانواده‌ها، تجربه زندان و اشیاء روزمره ترکیب می‌شوند تا روایت را کامل کنند، نمونەای از این موارد بودند. در این نمونه‌ها، شیء تنها حامل حافظه نیست، بلکه منشأ کنش سیاسی و سازمان‌دهی نیز هست. بنابراین، برای پرهیز از موزه‌ای‌شدن حافظه انقلابی، یعنی تبدیل جنبش زنده به یادمانی ایستا، سوگوار و خنثی، باید حافظه در قالب‌های پویای مشارکتی، سیاسی و خلاقانه بازتولید شود. آن‌چه در بسیاری از بازنمایی‌های دیاسپورا دیده شده است، میل به ثبت، بایگانی و حفظ است نه تداوم و کنش. اما بدیل‌هایی هم برای حفظ حافظه انقلابی به‌صورت زنده میتوان تصور کرد. مثلا آرشیوهای زنده، یعنی نه فقط ذخیره اسناد، بلکه بازتولید مستمر حافظه با حضور سوژه‌ها. نمونه آن پروژه‌هایی است که شهادت زنده‌ماندگان را در جلسات عمومی با روایت‌های خلاق، موسیقی یا اجرا ترکیب می‌کنند، بر خلاف آرشیوهای ایستا، این پروژه‌هاحافظه را در جریان نگه می‌دارند. یا پروژه‌هایی که به‌جای نمایش آثار در گالری، از شهر، خیابان و بدن به‌عنوان بستر حافظه استفاده می‌کنند. مثلا تئاتر خیابانی، نقاشی دیواری جمعی، فشن اعتراضی، اجراهای عمومی و یا روایت‌هایی که کاربران می‌سازند، نه فقط هنرمندان. و یا پلتفرم‌هایی که به بازماندگان امکان روایت شخصی و به مخاطبان امکان مشارکت می‌دهند. Hoda Afshar's installation Women Life Freedom (2022) installed outside in the MuseumsQuartier Wien in October 2022. Image © Lorenz Seidler این‌ مدل‌ها از ثبت ایستا فراتر می‌روند و حافظه را در تعامل حفظ می‌کنند.کنش‌های جمعی حافظهمثل «راهپیمایی‌های سکوت»، «شب‌خوانی» یا بازسازی نمادین مکان‌های سرکوب هم در این راستا نقش مهمی دارند. یعنیحافظهبهکنشتبدیل می‌شود؛ نه شیء، نه اسطوره. می‌توان گفت بیشتر نمایشگاه‌ها، یادبودها و رویدادهای هنری در دیاسپورا تا این‌جا نگاهی ایستا، نمادین و غیرسیاسی داشته‌اند، یعنی تأکید بر سوگواری، زیبایی‌شناسی درد و تولید حس نوستالژی بدون پرسش از ساختارها. از قاب تا قیام یا بایگانی حافظه انقلابی جنبش‌هایی مانند ژن، ژیان، ئازادی، نه فقط نیاز به مستندسازی دارند، بلکه باید با بدن‌هایی که راه می‌روند، صداهایی که فریاد می‌زنند و حافظه‌هایی که عمل می‌کنند نیز بازتولید شوند. بدیل‌ها وجود دارند، اما نیاز به بازاندیشی در فرم، مخاطب و نسبت با سیاست دارند، در غیر این صورت، انقلاب به قالب قاب و فریاد به ویترین تبدیل خواهد شد. در بازخوانی حافظه‌ی خیزش ژن، ژیان، ئازادی، در دیاسپورا، خطر بزرگی در کمین است: جایگزینی سیاست با نماد و کُنش با نمایش. آن‌چه در بسیاری از بازنمایی‌های هنری و یادمانی در خارج از ایران دیده شده است، به‌جای تاکید بر بازتاب زنده‌بودن انقلاب، بیشتر تلاشی برای زیبا کردن فقدان و تبدیل آن به کالا و تجربه فرهنگی در جریان است. این یک فرآیند زیباشناسی‌سازی رنج است که روسری سوخته یا عکس جان‌باختگان بی‌آن‌که پیوندی زنده با مبارزه‌ی جاری داشته باشند، به شیء هنری تبدیل می‌شوند. پرسش‌های مهم اینجاست که آیا حافظه فقط برای سوگواری است؟ یا ابزاری برای تداوم مقاومت؟ آیا دیاسپورا می‌خواهد صرفاً شاهد بماند؟ یا تبدیل به یکی از موتورهای بازتولید کنش انقلابی شود؟ این انتخابی سیاسی است، نه صرفاً فرهنگی.با توجه به خطر موزه‌ای شدنِ انقلاب و فراموشی تدریجی مقاومت‌های خیابانی، دیاسپورای کُرد و ایرانی لازم است به‌جای ساختن یادبودهای ایستا، درگیر حافظه‌ی زنده و کنش‌مند شوند. مثلا: از هنرِ نمایشی به هنرِ مقاومتی: ایجاد «شب‌های روایت» با مشارکت خانواده‌های جان‌باختگان و کنش‌گران داخل لازم است به صورت عملی باشد، نه صرفاً نمایش آثار هنری بی‌زمینه و دعوت از هنرمندان سیاسی داخل و خلق آثار مشترک، با پیوندی زنده به تحولات جاری. تشکیل آرشیوهای زنده و مشارکتی: بایگانی‌های دیجیتال و تعاملی که توسط خود کنش‌گران ساخته شود، نه صرفاً محققان از بالا، و نیز حفظ صدای حاشیه‌ها، مثلا زنانی که روایت نکرده‌اند، مناطق فراموش‌شده، روایت‌های غیرفارس‌زبان. بازآفرینی سیاست از پایین: تشکیل گروه‌های دیاسپورایی پیوندخورده با محلات و جنبش‌های کُردی در ایران و کُردستان و نیز حمایت مالی و رسانه‌ای از شبکه‌های مستقل کنش‌گران زن، دانشجویان، کارگران و فعالان محیط‌زیستی. اقدام مستقیم فرامرزی: کارزارهای جهانی علیه سرکوبگری نظامی در کُردستان و همکاری با نهادهای حقوق بشری و مستندسازی خشونت ساختاری علیه زنان، جوانان و ملیت‌ها‌ با مشارکت قربانیان. از حافظه به سازمان‌دهی: برنامه‌های آموزشی و سیاسی برای نسل دوم دیاسپورا؛ نه فقط شناخت، بلکه آمادگی برای مشارکت سیاسی و ایجاد شوراهای دیاسپورایی با محوریت حافظه‌ سیاسی نه صرفاً انجمن‌های فرهنگی منفعل.   بنابراین اگر دیاسپورا بخواهد تنها تماشاگر سوگواریی باشد، نقش تاریخی‌اش را از دست می‌دهد. اما اگر حافظه را به نیروی سازمان‌دهی بدل کند، به بازیگر فعال تاریخ ارتقا می‌یابد. جنبش ژن، ژیان، ئازادی یک زخم نیست که بر آن گل گذاشته شود؛ یک مبارزه زنده است که نیاز به زنده نگه‌داشتن سیاست دارد نه آرشیو کردن آن. البته بسیاری از ساکنان دیاسپورا در اروپا یا آمریکا، نقش واسطه‌ی صوت و تصویر معترضان داخل ایران را از ارسال زنده ویدئوها، انتشار شاهکارهای بصری همراه با روایت‌های محلی و مستندسازی زیرزمینی پذیرفته‌اند. مثلاً با وجود خاموشی اینترنت در ایران، برخی فعالان در خارج توانستند پیام‌های ویدئویی معترضان را منتشر کنند و صدای آن‌ها را شنیدنی نگه دارند. این بازتاب زنده به شریان مقاومت تبدیل می‌شود نه به یک نقطه یادمانی. برخی پروژه‌های فرهنگی و هنری بین‌المللی، مانند «جشنواره فیلم کُردیKurdish film festival در ورشو، تلاش می‌کنند با تأکید بر همبستگی و شمول، پیوندی میان هنر و کنش سیاسی برقرار کنند. در این رویدادها، فیلم‌هایی از زنان کُرد و فعالان ایرانی نمایش داده می‌شود و کارگاه‌ها و گفت‌وگوهای تعاملی با حضور مخاطبان برگزار می‌شود. این شیوه، فقط به بازنمایی رنج یا شکست محدود نمی‌شود، بلکه تلاش دارد گفتمانی زنده، فعال و در ارتباط با مقاومت امروز خلق کند. بسیاری از گالری‌ها یا نمایشگاه‌هایی که در اروپا با محوریت جنبش زنان ایران برگزار شده‌اند، صرفا مجموعه‌ای از عکس‌ها، اشیاء و پوسترها را در ویترین قرار داده‌اند، بدون هیچ‌گونه متن تحلیلی، بدون تداوم و بدون کنش اجتماعی بعدی. این‌گونه نمایش‌ها غالباً احساس همدلی را برمی‌انگیزند اما مصرفشان غالباً در فضای روشنفکری و هنر بین‌المللی خلاصه می‌شود و هیچ‌گاه تبدیل به فشار سیاسی یا سازمان‌دهی اجتماعی داخلی نمی‌شوند. جنس بازنمایی کُردها و ایرانی‌های دیاسپورا کُردهای دیاسپورا غالباً بر هویت ملیتی مقاومت مستقلانه تأکید می‌کنند و در نمایش‌هایشان بر نمادهای حقوق بشر، جایگاه واقعی زنان، خودمدیریتی، زبان و هویت  تمرکز کرده‌اند. ایرانی‌های دیاسپورا بیشتر بر حجاب زنان و سرکوب دولت تمرکز کرده‌اند. اما شباهت‌شان در دست‌یابی به مشارکت نمادین است، با این محدودیت که لزوماً سیاست را باز تولید نمی‌کنند، بلکه اغلب آن را به تصویر تبدیل می‌کنند. بنابراین اگر دیاسپورا خیزش «ژن، ژیان، ئازادی» را تنها به فستیوال‌ها و نمایشگاه‌های بی‌خطر تقلیل دهد، به جای پژواک مقاومت، به ابزاری برای بی‌اثر کردن آن تبدیل می‌شود. بازنمایی لازم است بازتولیدِ خشم، افق و همبستگی باشد نه آرشیو امنی برای مصرفِ فرهنگی غرب. این درحالی است که وظیفه‌ی دیاسپورا تبدیل نماد به کُنش است. دیاسپورا اگر بخواهد صرفاً حافظِ اسطوره‌ی خیزش باشد، به «نمایشگاه مقاومت» تبدیل می‌شود. اما اگر بخواهد حافظه را به کنش زنده ارتقادهد، با روایت مستقیم، هنر مشارکتی، آرشیو زنده، پشتیبانی از داخل و فعال‌سازی نیروهای داخلی می‌تواند به عنوان بخشی از پویایی انقلاب ایفای نقش نماید. به عبارت دیگر، باید از نمایش مقاومت به ادامه مقاومت گذر کرد. از همین رو، بازنمایی خیزش ژن، ژیان، ئازادی در دیاسپورا، به‌رغم ارزش نمادین و معنوی آن، اغلب در معرض تبدیل شدن به فرایندی ایستا و خاطره‌ساز قرار گرفته است که با فاصله گرفتن از زمینه‌های زنده و کنش‌گرایانه‌ی مبارزه در داخل ایران و روژهلات کُردستان، توانایی خود را در تحریک تغییرات اجتماعی و سیاسی مؤثر از دست می‌دهد. موزه‌ای شدن حافظه، گرچه فضای امنی برای ابراز اندوه و همبستگی فراهم می‌آورد، اما در عین حال خطر زدودن پویایی مبارزه و فروکاستن آن به یک نمایش فرهنگی یا یک رویداد تاریخی را به همراه دارد. دیاسپورا با تمرکز صرف بر اشیاء و نمادهای سوگواری، مانند روسری‌های خونین یا پلاکاردهای به جا مانده، ممکن است از تولید روایت‌های انتقادی و بازنمایی‌های چندصدایی که بتواند نیروهای زنده‌ی مقاومت را در داخل و خارج هم‌راستا و فعال نگه دارد، باز بماند. علاوه بر این، فقدان ساختارهای تعاملی و زنده، مانند آرشیوهای دیجیتال پویا، هنرهای مشارکتی و رویدادهای هم‌زمان، موجب می‌شود که این بازنمایی‌ها بیشتر به تثبیت هویت گذشته محدود شوند تا بازآفرینی مسیرهای مبارزه‌ی آینده. چنین وضعیت، به نوعی بازتولید مناسبات مرکزگرایان و نخبگان فرهنگی در دیاسپورا است که ممکن است بیش‌تر به امنیت خاطره‌محور خود فکر کنند تا به پویایی و نوسازی مقاومت. برای تغییر این روند، ضرورت دارد که جنبش‌ها و نهادهای فرهنگی در دیاسپورا، با استفاده از فن‌آوری‌های نوین و شیوه‌های هنری تجربی، فضاهایی خلق کنند که حافظه سیاسی نه به شکل ایستا، بلکه به مثابه یک فرایند زنده و جاری، همزمان با تحولات داخل ایران و روژهلات حرکت کند. این بدیل‌ها می‌توانند امکان گفت‌وگوهای چندصدایی، بازنمایی روایت‌های به حاشیه رانده شده و ایجاد شبکه‌های همبستگی فعال را فراهم آورند. تنها در این صورت است که دیاسپورا می‌تواند نقشی فراتر از یک بایگانی خاطره‌محور ایفا کرده و به عنوان یک مرکز استراتژیک مقاومت مستمر عمل کند، نه صرفاً به عنوان گورستانی فرهنگی برای یک انقلاب که هنوز زنده و جاری است.

هزاران شهروند گرجستان روز چهارم اکتبر در تفلیس علیه حزب حاکم رویای گرجی دست به تظاهرات گسترده زدند و دولت را به نزدیکی خطرناک با روسیه و تعلیق مذاکرات عضویت در اتحادیه اروپا متهم کردند. این تجمع پس از انتخابات محلی مناقشه‌برانگیز برگزار شد و با درگیری شدید میان معترضان و پلیس همراه بود. معترضان خواستار اصلاحات دموکراتیک و بازگشت کشور به مسیر اروپایی شدند. هزاران شهروند گرجستان روز شنبه ۴ اکتبر در پایتخت تیفلیس علیه حزب حاکم «رویای گرجی» به خیابان‌ها ریختند و دولت را به نزدیکی بیش از حد به روسیه و تعلیق مذاکرات پیوستن به اتحادیه اروپا متهم کردند.    معترضان پس از برگزاری انتخابات محلی که بخشی از اپوزیسیون آن را به دلیل ادعای تقلب تحریم کرده بود، در مقابل کاخ ریاست‌جمهوری و ساختمان پارلمان تجمع کردند. ویدیوهای منتشرشده نشان می‌دهد که برخی از تظاهرکنندگان تلاش کردند حصار کاخ را بشکنند و با نیروهای پلیس درگیر شوند. در این ویدیوها، معترضان با لیزرهای سبز پلیس را هدف قرار دادند و از بمب‌های دودزا و وسایل آتش‌بازی استفاده کردند. در مقابل پلیس نیز برای پراکنده کردن معترضان از ماشین‌های آب‌پاش، گاز اشک‌آور و ظاهراً گلوله‌های لاستیکی استفاده کرد که منجر به زخمی شدن دست‌کم ۲۱ پلیس و شش معترض شد. ایراکلی کوباخیدزه، نخست‌وزیر گرجستان این اعتراضات را تلاش برای کودتا توصیف کرد و هشدار داد که پاسخ دولت سخت و بدون اغماض خواهد بود. بورچولادزه، خواننده مشهور اپرا و فعال سیاسی که گروه «خیابان روستاولی» را رهبری می‌کند و از رهبران اصلی اپوزیسیون است، پیش از تظاهرات از تغییر قدرت مسالمت‌آمیز سخن گفته بود. معترضان پرچم‌های گرجستان، اتحادیه اروپا، اوکراین، ایالات متحده آمریکا و آلمان را به اهتزاز درآوردند و شعارهایی را در حمایت از جهت‌گیری به سوی غرب سر دادند.   سابقه بحران سیاسی در گرجستان گرجستان، کشور کوچک واقع در قفقاز جنوبی که وضعیت نامزدی پیوستن به اتحادیه اروپا را دارد، از زمان انتخابات پارلمانی اکتبر ۲۰۲۴ در بحران عمیقی فرو رفته است. حزب رویای گرجی به رهبری میلیاردر بیدزینا ایوانیشویلی، که ثروتش را در روسیه به دست آورده است، پیروزی خود را در انتخابات پارلمانی این کشور اعلام کرد، اما اپوزیسیون آن را جعلی خواند و اعتراضات گسترده‌ای را برانگیخت که هفته‌ها ادامه یافت. بحران با تلاش دولت برای تصویب قانونی در بهار ۲۰۲۳ تشدید شد که سازمان‌های غیردولتی و رسانه‌ها را مشابە قانونی کە در روسیە وجود دارد، ملزم به ثبت به عنوان عوامل خارجی می‌کرد. اگرچه این قانون ابتدا تحت فشار اعتراضات پس گرفته شد، اما در سال ۲۰۲۴ تصویب گردید کە به عنوان «قانون روسی» شناخته می‌شود. در نوامبر ۲۰۲۴، دولت مذاکرات پیوستن به اتحادیه اروپا را تا سال ۲۰۲۸ به تعویق انداخت که خشم عمومی را برانگیخت و منجر به اعتراضات مداوم گردید. معترضان دولت را متهم می‌کنند که به جای بروکسل، به سمت مسکو گرایش دارد. حزب حاکم با هشدار نسبت به خطر جنگ با روسیه، با ادعای وجود یک حزب جهانی جنگ که می‌خواهد گرجستان را به جبهه دوم جنگ اوکراین تبدیل کند، سعی در حفظ قدرت دارد.   واکنش‌های بین‌المللی این رویدادها نگرانی‌هایی را در میان جامعه بین‌المللی برانگیخته است. دیپلمات‌های غربی، از جمله پیتر فیشر سفیر آلمان در تفلیس، از سوی مقامات گرجی متهم به دخالت در امور داخلی شده‌اند. فیشر پس از محکوم کردن خشونت علیه معترضان، برای نخستین بار در تاریخ روابط دو کشور، به وزارت خارجه گرجستان احضار شد. آلمان نیز در پاسخ، دیپلمات گرجی را در برلین احضار کرد. اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا خشونت پلیس را محکوم کرده و خواستار احترام به حقوق معترضان شده‌اند. بیش از ۸۰ درصد گرجی‌ها طبق نظرسنجی‌ها از پیوستن به اتحادیه اروپا حمایت می‌کنند

اسرائیل هیچ نشانه‌ای از حمله قریب‌الوقوع ایران مشاهده نمی‌کند، اما از خطر محاسبه اشتباه ناشی از اظهارات سیاسی بیم دارد. مقامات دفاعی اسرائیل تأکید دارند که اگرچه تهران در حال بازسازی صنایع موشکی و دفاعی خود است، با این وجود هیچ مدرکی دال بر برنامه‌ریزی برای حمله یا ازسرگیری فعالیت‌های هسته‌ای تسلیحاتی وجود ندارد. بااین‌حال، تحلیلگران نگران‌اند که اظهارات تند سیاستمداران، از جمله آویگدور لیبرمن، ممکن است در تهران به‌عنوان نشانه‌ای از قصد تهاجم تعبیر شود و به تنش‌های غیرضروری بین دو کشور دامن بزند. پس از٧ اکتبر، نهاد دفاعی اسرائیل هر گونە هشدار و تهدیدی را، به ویژه آن دست از هشدارهایی را از سوی چهره‌های سیاسی مشهور به پیش‌بینی‌های دقیق گذشته مطرح می‌شوند، جدی می گیرد. روز جمعه، آویگدور لیبرمن، وزیر دفاع سابق اسرائیل، در پلتفرم اجتماعی X هشدار داد که هر کسی که فکر می‌کند رویارویی با ایران تمام شده است، به شدت اشتباه می‌کند. او ادعا کرد: تهران به سرعت در حال بازسازی دفاع نظامی خود، تسریع کار در سایت‌های هسته‌ای خود و آماده شدن برای یک حمله غافلگیرانه احتمالی است. او از اسرائیلی‌ها خواست که در طول تعطیلات سوکوت محتاط باشند: «با خانواده‌هایتان جشن بگیرید و لذت ببرید، اما نزدیک پناهگاه‌ها بمانید. ما نمی‌توانیم به این دولت تکیه کنیم، فقط به ارتش اسرائیل و خودمان تکیه کنیم. وی در ادامە افزود: ایرانی‌ها همین الان هم با جدیت مشغول کار هستند. آنها هر روز در حال تقویت توان دفاعی و نظامی خود هستند. کار بر روی سایت‌های هسته‌ای از سر گرفته شده است. بی‌دلیل نیست که کشورهای اروپایی سازوکار اسنپ‌بک را فعال کردەاند.به نظر می‌رسد که این بار ایرانی‌ها سعی دارند ما را غافلگیر کنند. با این حال، به گفته منابع ارشد دفاعی اسرائیل که با Ynet گفتگو کردەاند، هیچ نشانه‌ای از اطلاعاتی مبنی بر اینکە ایران در حال آماده‌سازی یا حتی بررسی حمله به اسرائیل باشد، وجود ندارد. بازسازی موشک‌ها، نه تسلیحات هسته‌ای مقامات اسرائیل اذعان می‌کنند که ایران در حال تلاش برای بازسازی سیستم‌های دفاع هوایی خود برآمدە و از چین، روسیه و احتمالاً کره شمالی خواهان دستیابی بە سیستمهای آفندی و پدافندی شدە است. تهران همچنین در تلاش است تا تولید موشک‌های بالستیک خود را احیا کند، اگرچه پیشرفت همچنان کند است. از سوی دیگر، اسرائیل از وجود ذخیرە ٤٠٠ کیلوگرمی اورانیوم با غنای ٦٠ درصدی بسیار نگران است. در تئوری، چنین غنایی، می‌تواند برای ساخت ماده منفجره هسته‌ای خام استفاده شود. با این وجود، کارشناسان اسرائیلی می‌گویند بخش کلیدی این مسیر، دسترسی به میکسرهای پرتاب و ماشین‌های صنعتی تخصصی مورد استفاده برای تولید سوخت جامد برای موشک‌های دوربرد است. اما بە رغم آنکە اسرائیل هیچ نشانه‌ای از حمله قریب‌الوقوع ایران نمی‌بیند، اما از محاسبه اشتباه در مورد اظهارات سیاسی مقامات رسمی خود می‌ترسد. با این وجود مقامات دفاعی اسرائیل بر این باورند کە در برهه کنونی قوای تهاجمی و دفاعی ایران در موقعیت شکنندەای قرار گرفتەاند. در حال حاضر، سه برنامه استراتژیک اصلی ایران، از جملە تولید موشک، نیروهای نیابتی و توسعه هسته‌ای آن با فرسودگی مواجە شدەاند. این کشور همچنین فاقد رادار و سیستم‌های هشدار اولیه برای تشخیص حملە قریب الوقوع اسرائیل است و از سوی دیگر، با از دست رفتن مواضع خود در خط مقدم، در سوریه، سیستم اطلاعاتی تهران در مورد اسرائیل نسبت به سال‌های گذشته ضعیف‌تر شده است. با این وجود برخی از مقامات اسرائیل نسبت بە استفادە ایران از موقعیت شکنندە خود برای یک حملە پیشدستانە بە اسرائیل هشدار می دهند. از سوی دیگر سطح بالای تنشهای سیاسی میان این دو کشور، سیاستگذاران اسرائیلی را نگران کردە است کە هشدار افرادی مانند لیبرمن، از سوی تهران بە عنوان نشانه‌ای مبنی بر برنامه‌ریزی اسرائیل برای یک حمله قریب‌الوقوع تعبیر کردە و بە محاسبە اشتباە از سوی ایران منجر گردد. یکی از منابع ارشد دفاعی به Ynet گفت: هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که ایران قصد حمله داشته باشد، اما کلمات عواقبی دارند. تفسیر نادرست در تهران می‌تواند به یک بحران غیرضروری دامن بزند. former Defense Minister Avigdor (Photo: Tal Shahar) بە گزارش این پایگاە خبری، مقامات اسرائیلی در سکوت از سیاستمداران ائتلاف و اپوزیسیون، و حتی مایک هاکبی، سفیر ایالات متحده آمریکا، که اخیراً اظهارات جنگ‌طلبانه خود را مطرح کرده است، خواستار خویشتنداری شدەاند. آنها می‌گویند هشدار لیبرمن احتمالاً به معنای انتقاد از نحوه مدیریت امنیتی دولت نتانیاهو و نه پیش‌بینی یک جنگ قریب‌الوقوع بودە است. اما با در نظرداشتن اینکە تهران در میانە بی‌اعتمادی و اضطراب عمیق قرار گرفتە است، چنین لحنی می‌تواند به عنوان یک تحریک تلقی شود. هم اکنون منطقه‌ در آستانه‌ی جنگی تمام عیار است و حتی چند کلمه هم می‌تواند موازنه شکنندە قوا را تغییر دهد.

ژیار دستباز  این روایت با بازنمایی خاطرات فردی و شهادت‌های عینی، تجربه‌ی زیسته‌ سرکوب و مقاومت کُردستان را به کنش جمعی پیوند می‌دهد. روایت با جزئیات حسی و عاطفی، ساختاری چندصدایی خلق می‌کند که در آن صدای فردی در دل همبستگی اجتماعی معنا می‌یابد. چنین چندلایگی‌ای، جنبش «ژن، ژیان، آزادی» را به مثابه حافظه‌ سیاسی- جمعی بازآفرینی می‌کند. ناگهان در تاکسی‌ای که‌ من در آن نشسته‌ بودم، باز شد وچهار نفر لباس شخصی با خشونت پیاده‌ام کردند. شوکە شده‌ بودم و نمیدانستم چه‌ خبر است. یکی از آنها در گوشم گفت: «شلوغش نکن می‌ریم اطلاعات.» ناخودآگاه فریاد زدم. دریک چشم بهم زدن ده‌ها نفر در یکی از چهار راه‌های شلوغ سنە (سنندج)، دور ماشین‌شنان حلقه‌ بستند، آن چهار مامور تقلا می‌کردند من را به‌ داخل ماشین‌شان بکشانند و مردمی که‌ از پیر و جوان و حتی کودکان با داد و فریاد تلاش می‌کردند نجاتم بدهند، هر نفر قسمتی از بدنم را می‌کشیدند. هنوز بعد از سه‌ سال تقلای آن زن سالخورده که‌ با یک دستش عصایش را گرفته‌ بود و با دستی دیگر گردنم را گرفته‌ بود و به‌ ماموران بدوبیراه می‌گفت جلوی چشمانم است. مردم آن روز با تقلای زیاد نگذاشتند ماموران دستگیرم کنند. هر چند دو روز بعد دستگیر و زندانی شدم اما صحنه‌های آن روز، در سلول انفرادی و بعد از آزادی و جلای وطن، همانند خوابی شیرین هر چند روز یکبار در ذهنم تداعی می‌شود و لبخندی از افتخار و امید را بر لبانم می‌نشاند. آنچه‌ جنبش ژن ژیان آزادی را با جنبش‌های پیشین ایران متفاوت می‌کند علاوه‌ بر خواست رادیکال دمکراتیک و منحصر به‌ فرد آن، همبستگی مثال زدنی آن بود که‌ در خاستگاه این جنبش یعنی کُردستان به‌ وفور دیده می‌شد و بعد از سه‌ سال هنوز بسیاری از آزادی‌خواهان را امیدوار به‌ تغییر به‌ سوی جامعه‌ای برابر و دمکراتیک کرده‌ است. از مداوای مجروحان تا درهای باز خانه‌ها به‌ روی جوانان سیران منوچهری دختری سنندجی که‌ در جنبش ژن ژیان آزادی یکی از افراد فعال در سطح شهر بود و در اکثر تظاهرات‌ها شرکت کرده‌ بود، بعد از شناسایی و تلاش برای دستگیری‌اش مجبور به‌ ترک ایران شد، وی در این باره‌ می‌گوید: آنچه‌ من دراتحاد مردم در کُردستان دیدم یک همدلی و اجماع بی‌نظیر بود که‌ تمامی قشرهای جامعه‌ را مسئولیت پذیر کرده‌ بود و هرکسی به‌ اندازه‌ توان در آن مشارکت داشت، از افراد سالخورده‌ و محافظه‌کار پیشین گرفته‌ تا زنان خانه‌داری که‌ درهای خانه‌هایشان همیشه‌ به‌ روی تظاهرکنندگان باز بود وی در این مورد به‌ نمونه‌هایی اشاره‌ می‌کند که‌ به‌ گفته‌ خودش هرگز احساس نمی‌کرد به‌ چشم ببیند و می‌گوید، یک روز، در یکی از محلات سنندج در حال تظاهرات بودیم که یکی از دوستانمان زخمی شد. یک خانم خانه‌دار تا فهمید دوست ما زخمی شده‌ است، در را باز کرد و ما به‌ داخل خانه‌اش رفتیم، دو کودک خردسالش را داخل کمد اتاق خواب گذاشت و در مداوای دوست مجروحمان به‌ ما کمک کرد. اما ماموران که می‌دانستند ما در آن کوچه‌ داخل خانه‌ای پنهان شده‌ایم، با بلندگو به‌ ساکنان محل هشدار دادند کە هرکسی تظاهرکنندگان را پنهان کند خانه‌اش تیرباران می‌شود، و اندکی بعد شروع به‌ تیراندازی کردند. شدت تیراندازی‌ها بە گونه‌ای بود که‌ وسایل آشپزخانه‌ آن خانم که‌ به‌ ما پناه داده‌ بود، آسیب دید، اما او هیچ اعتراضی نکرد و تنها با دستهایش جلو دهان بچه‌هایش را گرفته‌ بود که‌ داد و فریاد راه نیاندازند. خانم منوچهری که‌ اکنون ساکن سوئیس است، به‌ موردی دیگر از از خودگذشتگی افراد سالخورده‌ اشاره‌ میکند و می‌گوید: یک روز برسر مزار هومن عبداللهی، معترض کشته‌ شده‌ سنندجی جمع شده‌ بودیم، که‌ زنان سالخورده‌ به‌ ما گفتند ماموران آمدند بیاید پشت سرما قایم بشین که‌ شما را نبینند، همچنین یک آقای ۶۵ ساله‌ جوشکار هم گاراژ خود را برای مداوای زخمی‌ها دراختیار ما قرار داده‌ بود ماردین دانشجوی اهل سقز و زادگاه ژینا امینی که‌ در بیشتر اعتراضات این شهر از خاکسپاری ژینا تا روز چهلم آن شرکت داشت و سپس در دانشگاه کردستان شناسایی و بازداشت شد، در این باره‌ می‌گوید: آنچه‌ کە من در خاکسپاری ژینا دیدم خشمی فرو خورده‌ و چند ساله از یک حکومت سرکوبگر بود که‌ به‌ جای رسیدگی به‌ مشکلات اصلی جامعه این چنین فاجعه‌ایی را رقم زده‌ بود. این خاکسپاری انفجار آن نفرت بود و آنچه‌ من می‌دیدم تنها همدلی بود و هیچ. ماردین که‌ بعد از آزادی از زندان از ایران خارج شد و اکنون در آلمان زندگی می‌کند به‌ «شرکت بی‌نظیر مردم» در مراسم چهلم ژینا اشاره‌ می‌کند ومی‌گوید: بدون شک آن روز شکوهمندترین شکل اتحاد مردم را مشاهده‌ کردم، جوانانی را می‌دیدم که‌ افراد مسن را روی دوش‌شان حمل می‌کردند و یا زخمی‌هایی که‌ ده‌ها نفر دورشان را گرفته‌ بودند، آن همه‌ نیروی سرکوب در آن روز آماده‌ سرکوب خونین مردم بودند اما اتحاد بارونکردنی مردم این نقشه‌ را بر آب کرد نیروهای سرکوب ناچار به‌ عقب نشینی شدند. همدلی بی‌مانند با خانواده‌ جانباختگان تا به‌ مرز به صفر رسیدن مزاحمت های خیابانی زنان یکی دیگر از پدیده های جنبش ژن، ژیان آزادی، همکاری و همدلی مردم با خانواده‌ جانباختگان و دستگیرشدگان این جنبش بود، که‌ خانواده‌های آنان را تنها نگذاشتند. جوان ٢٧ ساله‌ای که‌ مایل بە افشای نام خود نیست و همزمان از زخمی‌های این جنبش هست که همچنان ده‌ها ساچمه در بدنش مانده‌ است، روایتی از این دست دارد. او از بستگان یکی از جانباختگان شهر دیواندره‌ است، شهری کوچک با جمعیتی ۴۵ هزار نفری که‌ یکی از پدیده‌های این جنبش بود و مدت زیادی شاهد تظاهرات و خشونت زیاد ماموران امنیتی علیه‌ تظاهرکنندگان بود. این جوان دیواندهره‌ای می‌گوید: مردم با دل و جان از خودشان مایه‌ می‌گذاشتند و در آن روزهای جنبش خانواده‌ جانباختگان را تنها نگذاشتند. هر شب خانه‌های این افراد مملو از همشهریانی بود که‌ برای تسلای خاطر این خانواده‌های داغدیده می‌آمدند، این همبستگی اجتماعی باعث شده‌ بود نهادهای امنیتی نتوانند به‌ این خانواده‌ها فشار بیاورند. این جوان ٢٧ سالە بە یاد می آورد کە خانه‌ پدری فامیل آنها که‌ در اعتراضات جان باخته‌ بود تا مدت‌ها مملو از جمعیتی بود که‌ برای امید دادن به‌ خانواده‌ به‌ دیدارشان می آمدند. او می‌گوید واقعا در آن روزها همدلی بی نظیری را میتوانستید مشاهده کنید، به‌ طوری که‌ این خانوادها به‌ فرزاندانشان افتخار می‌کردند. هیمن خاستان یکی دیگر از معترضانی است که‌ بعد از دستگیری ومحکومیت ۴ سال حبس و گشودن پرونده‌های جدید ناچار شد راه غربت را در پیش بگیرد. وی که‌ در اعتراضات سال ٩٨ نیز حضوری فعال داشته‌  است می‌گوید: آنچه‌ من در اتحاد و هم‌دلی مردم در جنبش ژن، ژیان آزادی دیدم غیر قابل تصور بود. حتی نسبت به‌ اعتراضات سال ٩٨ مردم واقعا خیلی تغییر کرده‌ بوند، تا جایی‌کە هر کسی در حد توانش به‌ این جنبش کمک می‌کرد، اکثر خانه‌ها درهای‌شان به‌ روی تظاهر کنندگان باز بود، کادرهای پزشکی به‌ کمک و مداوای مجروحان در خانه‌ها می‌پرداختند وی از تجربه‌ شخصی در این رابطە می‌گوید که‌ چگونه‌ در روزهای بازداشت به‌ زخم زبان‌های  افراد نزدیک فامیل بعد از آزادی فکر می‌کرده‌ است، اما آنچه‌ در واقع مشاهده کرده‌ است، غیر قابل باور بوده‌ و می‌گوید: زمانی که‌ در بازداشت بودم به‌ این فکر می‌کردم که‌ افراد سالخورده‌ فامیل مانند همیشه‌ فعالیت‌هایم را بیهوده‌ و مایه‌ گرفتاری خودم و خانواده‌ام قلمداد کنند. اما به‌ محض آزاد شدنم، انگار همه‌ چیز تغییر کرده‌ بود، با کسانی روبه‌رو شدم که‌ آسمان تا زمین فرق کرده‌ بودند و با آغوش باز از من استقبال می‌کردند. پیرمردان و پیرزنانی که‌ برای نابودی ظالم دعا میکردند، جوانانی که‌ قبلا از هر فعالیت سیاسی و اجتماعی دوری میکردند اما حالا با افتخار از شرکت‌شان در اعتراضات می‌گفتند. یک زن ترنس ۳۴ساله‌، که‌ می‌خواهد هویتش پنهان بماند، از تجربه‌ شگفت‌آور خود، یعنی دستگیری و زندانی شدن در زندان مردان می‌گوید و به‌ گفته‌ خود اگر این اتحاد عجیب و مسئولیت‌پذیر دیگر زندانیان را ندیده بود هرگز باور نمی‌کرد. وی این در این بارە می‌گوید: به‌ خاطر فعالیت‌هایم در جنبش ژن، ژیان آزادی، توسط اداره‌ اطلاعات دستگیر شدم، اما به‌ دلیل اسم شناسنامه‌ای و ذکر جنسیت مرد، بدون توجه‌ به ترنس بودنم، بعد از اتمام بازجویی من را به‌ زندان عمومی مردان منتقل کردند، جایی که‌ کابوس من بود و خودم را برای بدترین بلاهایی که‌ ممکن است سرم بیاید آماده‌ کرده‌ بودم. وی در این بارە می‌افزاید، اما آنچه‌ من مشاهده کردم یک دنیای دیگر بود. دیگر زندانیان تا فهمیدند من در رابطه با این جنبش دستگیر شده‌ام، با چنان احترامی بامن برخورد و از من محافظت کردند، که‌ تمامی کابوس‌های قبلیم نه‌ تنها فرو ریخته‌ بود بلکه‌ به‌ آرامشی عجیب دست یافتە بودم. آنچه‌ من در وجود مردان دستگیر شده این جنبش می‌دیدم واقعیتی از باور به‌ آرمان‌های انسانی و تلاش برای برابری جنسیتی بود. وی در ادامه‌ با اشارە بە ابعاد دیگر جنبش بر این باور است: اما این تمام ماجرا نبود. بعد از آزادی از زندان هم آنچه‌ در خیابان‌ها می‌دیدم کاهش چشمگیر مزاحمت‌های خیابانی برای زنان بود، و احترامی که‌ مردم به‌ زنان بی حجاب می‌گذاشتند، به‌ طوری بود که‌ مزاحمت های خیابانی به‌ کمترین میزان خود رسیده بود و در بسیاری از موارد اگر اتفاقی هم می‌افتاد مردم چنان به‌ مقابله‌ با آن برمی‌خواستند که‌ کسی جرات نمی‌کرد به‌ این کار فکر کند. برآیند روایت‌های حاضر تأکید دارد که جنبش ژن، ژیان، آزادی، فراتر از یک اعتراض خیابانی، به بستری برای بازتولید هویت جمعی و ارزش‌های دموکراتیک بدل شده است. شهادت‌ها و خاطرات بازگو شده، علاوه بر افشای خشونت ساختاری، نیروی امید، مقاومت و برابری را بازنمایی می‌سازند. در این چارچوب، روایت نه تنها ابزار بازگویی گذشته بلکه مکانیسمی برای تثبیت آرمان‌های آزادی‌خواهانه و امکان‌سازی آینده‌ای برابر است.

علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران در بزنگاه‌های مهم، از برجام تا FATF، همواره با دوپهلوگویی و تعویق عمل کرده است. او ابتدا مخالفت ضمنی می‌کند، سپس در لحظه پذیرش ناگزیر، خود را کنار می‌کشد و بار مسئولیت را بر دوش دولت و مجلس می‌گذارد. این رفتار نه تدبیر، که ترس مزمن از پاسخ‌گویی است؛ ترسی که کشور را گرفتار هزینه‌های سنگین و فرصت‌سوزی‌های تاریخی کرده است. کاربری در توییتر نوشتە است ایران شبیه کسی است که وقتی خانه‌اش در آتش می‌سوزد دستگاه تصفیه آب نصب می‌کند. این استعاره تلخ، رفتار رهبر جمهوری اسلامی ایران در پرونده‌های سرنوشت‌ساز کشور را نشان می‌دهد و برجام و FATF را در بر می‌گیرد. تصمیم‌ها همیشه دیر گرفته می‌شوند و بحران مسیر را تعیین می‌کند نه شجاعت انتخاب. در پایان نیز زمانی که پذیرش ناگزیر می‌شود خامنه‌ای خود را کنار می‌کشد و مسئولیت را انکار می‌کند. دوپهلوگویی در برجام در ماجرای برجام خامنه‌ای از همان ابتدا نشان داد که می‌تواند با یک جمله هم موافقت و هم مخالفت خود را اعلام کند. او گفت : من با مذاکره مخالف نیستم اما خوشبین هم نیستم و همین جمله کوتاه به او امکان داد که هر نتیجه‌ای را به سود خود مصادره کند. زمانیکە توافق امضا شد و فضای جامعه برای مدتی نفس کشید او گفت این مذاکرات با اجازه و هدایت من انجام شد. وقتی ترامپ برجام را پاره کرد و فشار تحریم‌ها بازگشت همان جمله «من خوشبین نبودم» را به‌عنوان سند دوراندیشی خود مطرح کرد. خامنه‌ای در هر دو حالت تلاش کرد خود را بی‌خطا نشان دهد و اگر موفقیتی بدست آمد آن را از آن خود کند و اگر شکستی رخ داد آن را بر گردن دولت بیاندازد. این رفتار سیاست‌ورزی پیچیده نبود، بلکه فرار آشکار از مسئولیت بود. علی خامنه‌ای در حساس‌ترین توافق تاریخ معاصر ایران پای تصمیمش نایستاد و حاضر نشد بگوید این انتخاب من بود. همان نمایش تکراری پرونده FATF سال‌هاست به یکی از گره‌های اصلی اقتصاد ایران تبدیل شده است. در سال ۱۳۹۷ خامنه‌ای در دیدار با نمایندگان مجلس گفت: «لزومی ندارد برویم چیزهایی را که نمی‌دانیم تهش چیست قبول کنیم» و با همین جمله روند تصویب لوایح متوقف شد. با چنین استدلالی از سوی خامنەای، مجلس میان موافق و مخالف سرگردان ماند و اقتصاد ایران بیش از پیش در فهرست سیاه پول‌شویی و تأمین مالی تروریسم گرفتار شد. پس از هفت سال لجاجت و فشار سنگین، جمهوری اسلامی ایران ناچار به پذیرش شد. ایران به کنوانسیون مقابله با تأمین مالی تروریسم پیوست تا راهی برای خروج از لیست سیاه FATF باز کند. خامنه‌ای این بار نیز خود را کنار کشید و گفت این تصمیم مجلس و شورای امنیت بوده است. باز همان الگوی قدیمی تکرار شد. او در آغاز مخالفت علنی کرد، در میانه، سکوت و تعویق پیش گرفت و در پایان، پذیرش ناگزیر را بر دوش دیگران گذاشت تا خود را از مسئولیت برهاند. ترس مزمن؛ از همه بحران‌ها تا پیری رهبر مدافعان خامنه‌ای می‌گویند روش او «احتیاط» است و نمی‌خواهد شتاب‌زده عمل کند، اما واقعیت این است که آنچه می‌نماید احتیاط نیست، بلکه ترس است. او می‌ترسد یک‌بار بله بگوید و مسئول تمام نتایج شود و می‌ترسد نه بگوید و هزینه سنگین مخالفت را بپردازد. از همین روست کە خامنەای همیشه منتظر می‌ماند تا شرایط او را به پذیرش وادار کند و این نه مدیریت بلکه فرار است. رهبر جمهوری اسلامی حتی از سایه تصمیم‌های خودش هم وحشت دارد. این ترس در همه بحران‌ها دیده می‌شود. در ماجرای برجام و FATF نیز تکرار شد و در اعتراضات مردمی نیز همیشه دیر وارد صحنه شد؛ نه آن‌قدر زود که مسئول پیامدها باشد و نه آن‌قدر صریح که هزینه تصمیم را بپردازد. در سیاست منطقه‌ای هم از یک‌سو از عمق استراتژیک سخن گفت و از سوی دیگر هرجا بحران پدید آمد نقش خود را انکار کرد. حتی در انتخابات نیز بارها ابتدا گفت یک رأی دارم مثل بقیه و بعد بسته به نتیجه یا هزینه‌ها نقش اصلی یا بی‌نقشی خود را به رخ کشید. در همه موارد همان بازی تکرار شد؛ اگر نتیجه خوب بود او پشتیبان بود و اگر بد شد دیگران مسئول شدند. اکنون که او ۸۵ ساله است ترسش عمیق‌تر شده است. رهبر انقلاب دیروز امروز، بیشتر شبیه پیرمردی است که می‌ترسد نامش پای یک تصمیم تاریخی ثبت شود. هرچه سن بالاتر می‌رود دوپهلوگویی و فرار از مسئولیت پررنگ‌تر می‌شود و این مدل حکمرانی چیزی شبیه «شترسواری دولا دولا» است. شاید مدتی دوام بیاورد اما در نهایت نه شتر حرکت می‌کند و نه سوارکار می‌تواند تعادل خود را حفظ کند. تصفیه آب در وسط آتش‌سوزی؛ خامنه‌ای در آستانه فروپاشی خانه در آتش می‌سوزد و رهبرش دستگاه تصفیه آب نصب می‌کند. FATF نمونه روشن این وضعیت است. پس از سال‌ها تعلل و لجاجت، درست زمانی که تحریم‌ها و بحران اقتصادی همه‌چیز را بلعیده‌اند، پذیرش آن بە بهای فرصت سوزی و نابسامانیهای اقتصادی فراوان رخ می‌دهد؛ آن‌هم نه به‌عنوان تصمیم «رهبر» بلکه با انداختن مسئولیت بر دوش مجلس و دیگر نهادها. این بازی شاید برای سید علی خامنه‌ای راهی باشد که خود را از اتهام برهاند اما برای جامعه و دولتی که در شعله بحران می‌سوزد هیچ سودی ندارد. آب زلالی که او وعده می‌دهد زمانی که آتش همه‌چیز را خاکستر کرده باشد دیگر هیچ معنا پیدا نمی‌کند. خامنه‌ای تصور می‌کند که می‌تواند تا پایان با همین دوپهلوگویی جایگاە اقتدارطلبانە خود را حفظ نماید، اما سیاست ترس جز سقوط نتیجه‌ای ندارد. رهبر خودکامە یک نظام نمی‌تواند هم‌زمان همه قدرت‌ها را در دست داشته باشد و هیچ مسئولیتی نپذیرد. او سال‌هاست که از مسئولیت گریخته است، اما تاریخ در پایان او را تنها با یک جمله به یاد خواهد آورد: رهبر جمهوری اسلامی ایران کسی بود که از سایه تصمیم‌های خود نیز در هراس بود و همین واهمە ایران را به ویرانی کشاند.

Credit: Design: Nadav Gazit. Photos: Joel Saget/AFP and Noam Revkin-Fenton هآرتص و آزمایشگاه شهروندی دانشگاه تورنتو افشا کرده‌اند که یک عملیات نفوذ دیجیتال پیشرفته، متکی بر حساب‌های جعلی، محتوای تولیدشده با هوش‌مصنوعی و تقویت مالیِ مرتبط با بازیگران اسرائیلی، برای تبلیغ بازگشت سلطنت رضا پهلوی و همزمانی با حملات به زندان اوین اجرا شده است. تحقیقات پایگاە خبری اسرائیلی هاآرتص و نشریه اقتصادی آن، دمارکر، نشان می‌دهد که یک کمپین نفوذ آنلاین پیچیده با هدف بازگرداندن سلطنت ایران تحت رهبری رضا پهلوی، پسر آخرین شاه ایران، اجرا شده است. نتایج این تحقیقات نشان می دهد کمپین دیجیتال ظاهراً به‌طور غیرمستقیم توسط دولت اسرائیل تأمین مالی شده و از هوش مصنوعی و حساب‌های جعلی شبکه‌های اجتماعی استفاده کرده است. این افشاگری‌ها همزمان با انتشار تحقیقاتی از سوی آزمایشگاه شهروندی دانشگاه تورنتو (Citizen Lab) منتشر شده که یک عملیات دیگر به زبان فارسی و طرفدار اسرائیل را شناسایی کرده است. این عملیات که «فرار از زندان» نام گرفته، گفته می‌شود با اقدامات نظامی اسرائیل، از جمله حمله به زندان اوین در تهران در ژوئن ۲۰۲۵، همزمان بوده و محتوای هماهنگ با آن تولید کرده است. هر دو تحقیق به تلاش گسترده‌ای برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی در ایران اشاره دارند. سفر به اسرائیل و آغاز ماجرا بر اساس گزارش پایگاە خبری هاآرتص، ماجرا به سفر رضا پهلوی به اسرائیل با دعوت گیلا گاملیئل، وزیر اطلاعات وقت اسرائیل در سال ۲۰۲۳ برمی‌گردد. این سفر از سوی مقام‌های اسرائیلی نشانه حسن‌نیت میان دو ملت اسرائیل و ایران معرفی گردید. پهلوی در جریان آن سفر از خبرنگاران خواست برای سنجش جایگاهش به حساب‌های شبکه‌های اجتماعی او نگاه کنند و اظهار داشت: حرف مرا باور نکنید، در شبکه‌های اجتماعی جستجو کنید. اما تحقیقات هاآرتص و دمارکر نشان می‌دهد واکنش‌های مثبت در فضای آنلاین، که پهلوی به آن اشاره داشت، احتمالاً نتیجه کمپینی هماهنگ‌شده بوده است. به گفته این رسانه‌ها، برخی از حساب‌هایی که خود را کاربران ایرانی معرفی می‌کردند و در پلتفرم‌هایی مانند ایکس و اینستاگرام برای تبلیغ بازگشت سلطنت فعال بودند، با بودجه عمومی اسرائیل تقویت شده‌اند. حساب‌های جعلی و محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی براساس منابع هاآرتص، این کمپین از سخنرانان بومی فارسی‌زبان استفاده می‌کرد و با کمک ابزارهای هوش مصنوعی پیام‌ها و محتوا، از جمله ویدیوهای دیپ‌فیک، تولید می‌کرد. برخی از این حساب‌ها به شبکه‌ای مرتبط بودند که ابتدا توسط دو محقق اسرائیلی، نیتسان یاسور و گیل فلدمن، شناسایی شده بود کە فعالیت‌هایی مشکوک در راستای تبلیغ پهلوی و گاملیئل (عضو حزب لیکود) داشتند. گزارش‌ها همچنان حاکی از آن است کە بودجه این کمپین از یک نهاد خصوصی با ارتباطات دولتی تأمین شده بود. این مسالە نیز نگرانی‌هایی را درباره استفاده از بودجە عمومی برای اهداف سیاسی ایجاد کرده است. تحقیقات موازی آزمایشگاه شهروندی، شبکه‌ای دیگر را با بیش از ۵۰ حساب جعلی شناسایی کردە است که به باور محققان، احتمالاً توسط دولت اسرائیل یا پیمانکاران وابسته بە آن اداره شدە است. این کمپین به‌ویژه در طول جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران در ژوئن ۲۰۲۵ فعال بود و پست‌هایی را منتشر کردە است که به نظر می‌رسد پیشاپیش از اقدامات نظامی، از جمله حمله به زندان اوین، اطلاع داشته‌اند. این حساب‌ها همچنین محتواهای تولیدشده با هوش مصنوعی را منتشر کردەاند. یک ویدیوی پر بازدید با عنوان سال آینده در تهران آزاد، نتانیاهو، گاملیئل، پهلوی و خانواده‌هایشان را در خیابان‌های تهران نشان می‌داد. این ویدیو در شبکه ایکس به‌طور گسترده‌ای پخش شد و بازدیدهای بالایی داشت که احتمالاً توسط حساب‌های غیرواقعی تقویت شده بود. آزمایشگاه شهروندی بر این باور است که زمان‌بندی و محتوای این کمپین نشان می‌دهد که احتمالاً آگاهی قبلی از عملیات نظامی اسرائیل وجود داشته است. انگیزه‌های ژئوپلیتیکی و انتقادات داخلی تمرکز این کمپین‌ها بر پهلوی انتقادهایی را از سوی تحلیلگرانی همچون رز زیممت از مؤسسه مطالعات امنیت ملی تل‌آویو برانگیخته است. زیممت با اشاره به نارضایتی گسترده مردم ایران از حکومت اسلامی ایران می‌گوید که پهلوی، که از دهه ۱۹۷۰ به ایران بازنگشته است، گزینه محبوبی در میان ایرانیان برای رهبری نیست. او به هاآرتص گفته است: اکثر ایرانیان خواهان تغییر هستند، اما رؤیای آن‌ها یک زندگی عادی است، نه بازگشت سلطنت. او همچنین هشدار داده است که حمایت آشکار اسرائیل از پهلوی می‌تواند روایت حکومت ایران درباره دخالت خارجی را تقویت کند. منتقدان این پرسش را مطرح کردەاند که آیا حمایت اسرائیل از پهلوی بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد یا دیپلماتیک. زیممت این استراتژی را اشتباه توصیف کرده و گفته است که حمایت از چهره‌ای مرتبط با سلطنت ممکن است ایرانیان حساس به نفوذ خارجی را دور کند. کمپین فرار از زندان گزارش آزمایشگاه شهروندی که روز جمعه منتشر شدە است، بر هماهنگی کمپین فرار از زندان با اقدامات نظامی اسرائیل تأکید دارد. در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵، هنگام حمله نیروهای اسرائیلی به زندان اوین، حساب‌های این شبکه پیش از رسانه‌های ایرانی خبر انفجارها را منتشر کردند. یک ویدیوی جعلی که بعدها توسط نیویورک تایمز رد شد، برای تقویت روایت ناآرامی منتشر شد. این کمپین همچنین ایرانیان را تشویق می‌کرد به زندان هجوم ببرند تا اعضای خانواده خود را آزاد کنند که به باور آزمایشگاه شهروندی با هدف بی‌ثبات کردن حکومت طراحی شده بود. این افشاگری‌ها در حالی مطرح می‌شود که تنش‌ها میان اسرائیل و ایران شدت گرفته است و هر دو کشور در عملیات دیجیتال و نظامی متقابل فعال هستند. هاآرتص می‌گوید ایران نیز کمپین‌های نفوذی خود را در اسرائیل، از جمله استخدام افرادی برای ارائه اطلاعات در جریان درگیری اخیر عملیاتی کردە است. استفاده هر دو طرف از هوش مصنوعی و حساب‌های جعلی نشان‌دهنده نقش فزاینده جنگ دیجیتال در رقابت‌های ژئوپلیتیکی است. پلتفرم‌های اجتماعی که به داده‌های حیاتی درباره این کمپین‌ها دسترسی دارند، تحت فشار فزاینده‌ای برای مقابله با اطلاعات نادرست قرار دارند. فیتارلی گفته است که شناسایی عاملان این عملیات بدون دسترسی به داده‌های پلتفرم بسیار دشوار است و خواستار شفافیت بیشتر شرکت‌های فناوری شده است. دولت اسرائیل تاکنون واکنش رسمی به این اتهامات نشان نداده و تلاش‌ها برای تماس با دفتر گاملیئل بی‌نتیجه مانده است. تحقیقات هاآرتص و آزمایشگاه شهروندی دانشگاه تورنتو نشان می‌دهد که تلاقی دستکاری دیجیتال و ژئوپلیتیک پرسش‌های پیچیده‌ای را درباره حاکمیت، اخلاق و قدرت روایت‌های آنلاین ایجاد می‌کند. این مداخلاتِ هماهنگِ دیجیتال-نظامی، با ابزارهای فریب و شتاب‌دهی روایت‌ها، حاکی از وجود خطر دوگانه هستند: مشروعیت‌بخشی مصنوعی به اپوزیسیون وابسته به خارجی و تقویت روایت‌های داخلی درباره دخالت خارجی. از همین رو بە نظر می رسد پاسخ‌گویی اسرائیل و فرزند شاە مخلوع ایران، همچنین شفافیت پلتفرم‌ها برای کمینه‌سازی آسیب‌های سیاسی و اخلاقی ضروری باشد.

انتخابات پارلمانی پیش‌ِرو در سوریه نخستین آزمون سیاسی پس از سقوط بشار اسد محسوب می‌شود. با این حال حذف رأی‌گیری عمومی، کنار گذاشتن مناطق روژآوا و سویدا، و سهمیه‌گذاری انتصابی کرسی‌ها مشروعیت فرآیند را زیر پرسش برده است. این پارلمان انتقالی اگرچه وظایف قانون‌گذاری و تدوین قانون اساسی دارد، اما خطر تداوم الگوی حذف و انحصار همچنان پابرجاست. دولت انتقالی سوریە در آستانه برگزاری نخستین انتخابات پارلمانی خود پس از سقوط بشار اسد قرار دارد. این انتخابات به منظور تشکیل مجلس خلق با ۲۱۰ کرسی و دوره‌ای سی‌ماهه تدارک دیده شده است و روز یکشنبە برگزار خواهد شد. با این حال، حذف سازوکار رأی‌گیری عمومی و تعویق نامعلوم انتخابات در مناطق تحت کنترل کردها در شمال‌شرق سوریە (روژآوا) و نیز در استان دروزی‌نشین سویدا، موجب بروز انتقادات گسترده‌ای شده است و مشروعیت، شمولیت و بی‌طرفی روند انتخاباتی را به نحو جدی مورد تردید قرار دادە است. در این انتخابات کە در ۱۳ استان سوریه برگزار می‌شود. همچنین مقرر شدە است به‌جای رأی‌گیری مستقیم عمومی، دو سوم کرسی‌های مجلس (۱۴۰ کرسی) توسط مجامع انتخاباتی در حوزه‌های سراسر کشور برگزیده می‌شوند. مقامات دولت انتقالی دلیل این شیوه رای گیری را آوارگی میلیون‌ها سوری طی نزدیک به ۱۴ سال جنگ داخلی و غیرممکن بودن امکان تهیه فهرست دقیق رأی‌دهندگان اعلام کرده‌اند. به گفته آنان، پارلمان انتقالی وظیفه دارد تا مقدمات یک رأی‌گیری مردمی در انتخابات بعدی را فراهم سازد. حدود ۶ هزار عضو مجامع انتخاباتی در ۵۰ حوزه برای حدود ۱۲۰ کرسی رأی خواهند داد، زیرا کرسی‌های سویدا و مناطق شمال‌شرق سوریە خالی خواهند ماند. یک‌سوم باقی‌مانده کرسی‌ها (۷۰ کرسی) نیز مستقیماً توسط رئیس‌جمهور دولت انتقالی، احمد الشرع، منصوب خواهد شد. مقامات موقت این انتصاب مستقیم را مکانیزمی برای بهبود مشارکت‌پذیری در نهاد قانون‌گذاری به‌ویژه برای زنان و اقلیت‌ها دانسته‌اند، در حالی که پژوهشگران نگران نبود معیارهای روشن برای انتخاب مجامع انتخاباتی و دستکاری بالقوه در روند هستند. در این میان، محمد طه الاحمد، رئیس کمیته ملی انتخابات، گزارش داده است که زنان ۱۴ درصد از ۱,۵۷۸ نامزد نهایی را تشکیل می‌دهند. چالش‌های نمایندگی و حذف سیاسی اقلیت‌ها و مخالفان این انتخابات در غیاب احزاب سیاسی و انحلال تمام احزاب موجود برگزار می‌شود و تمامی نامزدها به‌صورت فردی رقابت می‌کنند. با این حال، فقدان سهمیه مشخص برای نمایندگی زنان و اقلیت‌های مذهبی یا قومی و کنار گذاشتن استان‌های سویدا (دروزی‌نشین) و مناطق تحت کنترل کردها در مناطق شمال‌- شرق، پرسش‌هایی جدی را درباره نمایندگی جوامع خارج از اکثریت ملی عرب-سنی برانگیخته است. کارشناسان بر این باورند کە با وجود اینکه حوزه‌های انتخاباتی به‌گونه‌ای ترسیم شده‌اند که مناطقی اقلیتهای در آن اکثریت دارند، بە صورت جداگانه حفظ شوند، اختلاف میان مقامات محلی و دمشق درباره مشارکت این مناطق همچنان یک موضوع اساسی باقی خواهد ماند. همچنین، روند انتخابات با انتقادهای گسترده‌ای درباره نحوه انتخاب مجامع انتخاباتی و رسیدگی به شکایات علیه نامزدها مواجه شده است. برخی از نامزدهای کنار گذاشته‌شده این روند را ابزار حذف سیاسی و ناشی از «سهمیه‌بندی‌های منطقه‌ای و توافقات شخصی» دانسته‌اند. سخنگوی کمیسیون انتخابات در پاسخ اعلام کرده است که افراد حامی حکومت پیشین یا گروه‌های مسلح از نامزدی محروم هستند و کسانی که پس از سال ۲۰۱۱ عضو مجلس اسد بوده‌اند، تنها در صورت اثبات جدایی از نظام سابق می‌توانند نامزد شوند. مجلس جدید که بر اساس اعلامیه قانون اساسی مصوب مارس تشکیل می‌شود، دارای اختیارات قانون‌گذاری کلیدی از جمله تنظیم قوانین، تدوین قانون اساسی دائمی، تصویب بودجه و فراهم‌سازی بستر برای انتخابات ریاست‌جمهوری و پارلمانی آینده خواهد بود. هرچند این انتخابات ویژگی‌های یک رأی‌گیری دموکراتیک کامل را ندارد، اما انتظار می‌رود به‌عنوان معیاری برای سنجش جدیت مقامات دولت انتقالی در ترویج شمول‌گرایی و آماده‌سازی کشور برای یک رأی‌گیری عمومی آینده عمل کند. هفته‌های پیش‌رو نشان خواهد داد که آیا این پارلمان انتقالی می‌تواند پایه‌های یک نظام نمایندگی‌تر را بنا نهد یا آنکه خطر تکرار میراث حذف و انحصار دوران اسد همچنان پابرجا خواهد بود.

گروه حماس اعلام کرده حاضر است در چهارچوب طرح پیشنهادی ترامپ، «تمام» گروگان‌های اسرائیلی را «زنده یا کشته‌شده» آزاد کند، اما تاید نهایی را به «فراهم شدن شرایط مناسب» و ادامه مذاکرات درباره «سازوکار حکمرانی و حقوق فلسطینی‌ها» مشروط کرده است. ترامپ بلافاصله از پاسخ حماس استقبال کرد و کاخ سفید اعلام نمود فرستاده ویژه‌ ترامپ راهی منطقه می‌شود. دور جدید مذاکرات به‌احتمال زیاد در مصر برگزار خواهد شد. گروه حماس در بیانیه‌ای که شامگاه جمعه، ۱۱ مهرماه، منتشر شد، اعلام کرد که با «آزادی تمام زندانیان اسرائیلی، چه زنده و چه کشته‌شده»، طبق فرمول تبادل، مندرج در پیشنهاد دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا، موافق است، اما این آزادی را به «فراهم شدن شرایط مناسب برای تبادل» و گفت‌وگو بر سر مسایل کلیدی و آینده نوار غزه کرده منوط است. این بیانیه همچنین از واگذاری اداره غزه به «نهادی فلسطینی متشکل از تکنوکرات‌ها بر اساس اجماع ملی و با حمایت کشورهای عربی و اسلامی» صحبت کرده اما هیچ اشاره‌ای به خلع‌سلاح کامل یا کناره‌گیری نقش سیاسی و نظامی حماس نکرده است. این موضع در حالی اعلام شد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، پیش‌تر به حماس تا روز یکشنبه مهلت داده بود تا طرح صلح را بپذیرد و هشدار داده بود که در غیر این صورت «جهنمی برپا» خواهد شد. ساعاتی بعد از انتشار بیانیه حماس، ترامپ در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» از اسرائیل خواست بمباران غزه را «فورا متوقف کند» تا زمینه برای آزادسازی سریع و امن گروگان‌ها فراهم شود . او گفت «من معتقدم حماس آماده صلح پایدار است» و افزود این رویداد می‌تواند « نزدیک‌ترین فرصت برای صلح» در خاورمیانه باشد. همزمان، شبکه «کان» اسرائیل گزارش داده است که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، طی روزهای آینده برای پیگیری مذاکرات در این باره به منطقه سفر می‌کند و دور نخست گفت‌وگوها احتمالاً در مصر برگزار خواهد شد. منابع خبری می‌گویند جزئیات کامل شرکت‌کنندگان و دستورکار هنوز اعلام نشده است، اما این حرکت به‌عنوان گامی کلیدی برای تسهیل گفت‌وگوها و نهایی‌کردن جزئیات تبادل گروگان‌ها و آتش‌بس تلقی می‌شود. پاسخ حماس و آمادگی این گروه برای آزادسازی گروگان‌ها با استقبال و واکنش‌های متنوع بین‌المللی روبه‌رو شده است. گروه جهاد اسلامی فلسطین، متحد اصلی حماس، با انتشار بیانیه‌ای پاسخ مثبت حماس به طرح صلح ترامپ را تأیید و آن را «نمایانگر موضع مقاومت فلسطین» توصیف کرد. این تأیید می‌تواند روند آزادسازی گروگان‌های تحت کنترل گروه‌های مختلف را تسهیل کند. قطر، یکی از میانجی‌های کلیدی در بحران غزه، نیز از بیانیه حماس استقبال کرده و گفته است با مصر و ایالات متحده آمریکا برای ازسرگیری مذاکرات و تسهیل اجرای آتش‌بس هماهنگی می‌کند. وزارت خارجه قطر در بیانیه‌ای نوشت: «ما از درخواست رئیس‌جمهور ترامپ برای توقف فوری حملات و آزادی سریع گروگان‌ها حمایت می‌کنیم و خواهان پایان دادن به خون‌ریزی در نوار غزه هستیم.» آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد نیز، از همه طرف‌ها خواسته «از این فرصت برای پایان دادن به درگیری تراژیک در غزه استفاده کنند». رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، این اقدام را «گامی سازنده و مهم در جهت دستیابی به صلحی پایدار» توصیف کرده است و فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، گفته است: «پس از نزدیک به دو سال، این بهترین فرصت برای صلح و آزادی گروگان‌هاست.»  امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، نیز تأکید کرده «تعهد حماس باید بی‌درنگ دنبال شود» و جورجیا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، اولویت کنونی را «دستیابی به آتش‌بسی که منجر به آزادی فوری تمام گروگان‌ها شود» دانسته است. در بریتانیا، کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر این کشور، پذیرش بخشی از طرح صلح ترامپ از سوی حماس را «گامی مهم به جلو» خواند و گفت: «این فرصتی برای پایان دادن به درگیری‌ها، بازگرداندن گروگان‌ها به خانه و رساندن کمک‌های بشردوستانه به کسانی است که به‌شدت به آن نیاز دارند.» مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، نیز از «همه طرف‌ها خواست برای تبدیل تعهدات به واقعیت تلاش کنند.» در اسرائیل، بنیامین نتانیاهو در بیانیه‌ای گفت دولت او در حال آماده‌سازی برای اجرای «مرحله اول طرح ترامپ» با هدف آزادی فوری گروگان‌هاست و افزود: «اسرائیل به همکاری کامل با رئیس‌جمهور ترامپ و تیمش برای پایان دادن به جنگ ادامه خواهد داد.» با وجود خوش‌بینی نسبت به اعلامیه‌ها، تحلیل‌گران و دیپلمات‌ها هشدار می‌دهند که شکاف‌های فنی و سیاسی بزرگ هنوز باقی است. مسأله خلع‌سلاح یا نقش آینده گروه‌های مسلح، سازوکارهای نظارت بین‌المللی بر انتقال قدرت در غزه، ضمانت‌های امنیتی برای جلوگیری از ازسرگیری خشونت و ترتیب دقیق تبادل گروگان‌ها از جمله موضوعاتی است که باید در مذاکرات آتی روشن شوند. منابع اسرائیلی اعلام کرده‌اند در صورت توافق مقدماتی، برای اجرای «مرحله اول» طرح آماده‌اند، اما جزئیات عملیاتی و جدول زمانی برای آزادی گروگان‌ها هنوز اعلام نشده است. در عمل، تحقق آتش‌بس و بازگشت گروگان‌ها وابسته به توانایی میانجی‌ها، از جمله آمریکا، قطر، مصر و کشورهای اروپایی، برای تضمین شرایط امنیتی و بشردوستانه در غزه است. ناظران می‌گویند حتی در صورت توافق سیاسی اولیه، اجرای آن پیچیده و حتی زمان‌بر خواهد بود و به ضمانت‌های بین‌المللی و هماهنگی دقیق میان همه بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای نیاز دارد. در حالی که بسیاری امیدوارند این اعلامیه گامی واقعی به سوی پایان دادن به یکی از طولانی‌ترین بحران‌های خاورمیانه باشد، واقعیت میدانی و موانع سیاسی نشان می‌دهد که راه تا تحقق صلح و بازگشت گروگان‌ها هنوز پُر از چالش است.

سعید شریعتی اذعان کرده است که پرسش مردم از چه خواهد شد؟ به چه وقت تمام می‌شود؟ تغییر یافته است. این تحول زبانی بازتاب دگرگونی بنیادین ذهنیت جمعی است؛ نشانه‌ای از افول توان تخیل آینده، مرگ سرمایه‌ی اصلاح‌طلبی و فرسایش مشروعیت سیاسی. جامعه در وضعیت برزخی معلق مانده و شمارش معکوس تاریخی آغاز گردیده است. سعید شریعتی از چهره‌های اصلاح‌طلب در یک گفتگوی ویدئویی اعتراف کرد که پرسش اصلی مردم تغییر کرده است. در این گفتگو او اعلام نمود کە پیش‌تر مردم می‌پرسیدند چه خواهد شد اما امروز می‌پرسند چه وقت تمام می‌شود. این جابه‌جایی ساده در کلمات معنای بزرگی دارد. مردم دیگر به آینده فکر نمی‌کنند بلکه به پایان می‌اندیشند. این تغییر نشان می‌دهد جامعه از حالت انتظار برای اصلاح و تغییر خارج شده و به انتظار پایان نشسته است. چنین تغییری نشانه‌ای از یک دگرگونی عمیق در ذهنیت عمومی و آغاز یک جابه‌جایی تاریخی است. زمانی نه‌چندان دور مردم حتی در دل بحران‌های سخت و در برابر فشارهای اقتصادی و سیاسی هنوز از امکان اصلاح و تغییر سخن می‌گفتند و به دنبال یافتنی پاسخی برای فردا بودند و از سیاستمداران می‌خواستند که آینده را پیش‌بینی کنند و راهی برای عبور از بن‌بست‌ها ارائه دهند. اما اکنون چنین پرسشی از میان رفته است و دیگر هیچ کس از اصلاح‌طلبان یا حاکمان نمی‌خواهد که نقشه‌ای برای آینده نشان دادە و تنها پرسش مسلط در ذهن بسیاری از مردم این است که این وضعیت چه زمانی پایان می‌یابد و این تغییر معنایی در پرسش‌ها از هر نظرسنجی و آماری گویاتر است. این وضعیت معنایی روشن دارد و بیانگر آن است که جامعه دیگر توان تخیل آینده را از دست داده است و تنها زمان پایان را انتظار می‌کشد. چنین حالتی همان فرسودگی عمیق است که از دل وعده‌های بی‌پایان و بی‌سرانجام و از دل سرکوب‌های مداوم و بحران‌های پی‌درپی زاده می‌شود. پرسش از آینده نیازمند امید است و امید زمانی زنده می‌ماند که مردم باور کنند راهی برای تغییر و روزنی برای اصلاح وجود دارد. زمانیکه امید می‌میرد تنها انتظار مرگ باقی می‌ماند و این وضعیتی است که با وضعیت بیماری لاعلاج شباهت پیدا می‌کند. در کنار تخت بیماری که پزشکان از درمان او ناامید شده‌اند خانواده دیگر از دارو و امکان بهبود نمی‌پرسند و تنها لحظه پایان را انتظار می‌کشند و چنین تصویری امروز بر ذهن بسیاری از ایرانیان سایه انداخته است. این دگرگونی برای اصلاح‌طلبان از بار معنایی سنگینی بەرخوردار است و در واقع مرگ سرمایه سیاسی آنان را به نمایش می‌گذارد. اصلاح‌طلبی بر این پیش‌فرض بنا شده بود که می‌توان آینده‌ای تازه در همان چارچوب موجود تصور کرد و تغییر را از درون سامان داد. اما هنگامی که مردم صرفا از زمان پایان می‌پرسند دیگر آن چارچوب موضوعیتی ندارد و حاکی از وضعیتی است کە تمامی سازوکارهای آن فرو ریخته است. اعتراف شریعتی مهر تأییدی بر این واقعیت است که اصلاح‌طلبی نه تنها به بن‌بست رسیده است بلکه حتی از زبان خود اصلاح‌طلبان نیز به پایان خود اعتراف شده است. برای حاکمیت جمهوری اسلامی ایران نیز این وضعیت معنایی آشکار دارد و نشان‌دهنده سقوط مشروعیت است. مشروعیت سیاسی زمانی پایدار می‌ماند که مردم هنوز پرسش‌هایی در چارچوب آن مطرح کنند و هنوز بپرسند چه کسی می‌آید و چه سیاستی اجرا می‌شود و چه برنامه‌ای در پیش است. اما زمانیکە پرسش به زمان مرگ و سقوط تغییر می‌کند بدین معناست کە مردم زمین بازی حکومت را ترک و دیگر هیچ روایت رسمی از مشروعیت جدی گرفتە نمی شود. جامعه‌ای که پرسش‌هایش از سیاست به پرسش درباره پایان محدود می‌شود عملاً نشان می‌دهد که نظام در ذهن شهروندان خود به پایان رسیده است. امروز جامعه ایران در وضعیتی برزخی گرفتار شده است و این برزخ نه نشانی از امید دارد و نه پایان قطعی را در دسترس می‌گذارد. مردم روزها را نه برای زیستن که برای شمارش معکوس می‌گذرانند و این تعلیق هم‌زمان به سرخوردگی و انفعال دامن می‌زند و در عین حال می‌تواند لحظه‌ای انفجاری را شکل دهد. هنگامی که امید از میان برود تنها خشم و انتظار باقی می‌ماند و این خشم می‌تواند در لحظه‌ای که کسی آن را پیش‌بینی نمی‌کند خود را آشکار کند. اهمیت اعتراف یک اصلاح‌طلب در این است که تصویری شفاف و بی‌پرده از این برزخ به دست می‌دهد. این اعتراف از زبان کسی بیرون آمده است که سال‌ها تلاش کرد بگوید آینده در همین چارچوب ساخته می‌شود و راهی جز اصلاح وجود ندارد و حالا همان فرد پذیرفته است که مردم دیگر چنین باوری ندارند. پذیرش وضع موجود نشانه‌ای است از پایان یک دوره سیاسی و این پایان نه فقط برای اصلاح‌طلبان بلکه برای کل نظم سیاسی کنونی معنا دارد. آنچه امروز در جامعه دیده می‌شود تنها یک بحران اقتصادی یا بن‌بست سیاسی نیست و بحران روانی است و این بحران روانی از همه بحران‌ها ویرانگرتر است. مردم دیگر افق مشترک خود را با حکومت نمی‌بینند و در ذهن آنان آینده از حکومت جدا شده است و تنها چیزی که باقی مانده است انتظار پایان است. جامعه‌ای که چنین پرسشی را به پرسش اصلی خود بدل کند شمارش معکوس را آغاز کرده است و این شمارش معکوس سرانجام خود را در صحنه‌ای بیرونی نشان خواهد داد و هیچ قدرتی نمی‌تواند آن را برای همیشه پنهان نگه دارد.