Search this site

در حالی که روند صلح میان دولت ترکیه و حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) در ماه‌های اخیر وارد مرحله‌ای حساس شده و پ.ک.ک نیز به‌طور یک‌جانبه آتش‌بس اعلام کرده است، ارتش ترکیه عملیات نظامی تازه‌ای را در خاک اقلیم کردستان عراق آغاز کرده است. به گزارش سازمان CPT (تیم‌های صلح‌ساز مستقر در اقلیم کردستان عراق)، روز سه‌شنبه ۲۹ ژوئیه ، ارتش ترکیه با اعزام دست‌کم ۲۵۰ نیروی نظامی، عملیات گسترده‌ای را در منطقه گولِ (گۆلێ) در شهرستان باتیفا از توابع استان دهوک آغاز کرده است. این عملیات با استقرار نیروهای ترکیه‌ای در کوه سیارا استوره، احداث یک پایگاه نظامی جدید، و ممنوعیت تردد در تمام روستاهای منطقه همراه بوده است. بنا بر گفته کامران عثمان از اعضای سازمان CPT، نیروهای ترکیه روز چهارشنبه ۳۰ ژوئیه، تمامی روستاهای منطقه گولِ را تحت بازرسی و کنترل درآوردند و ورود و خروج روستاییان را ممنوع کردند. به گفته او نظامیان از روستای کَشان(کەشان) به سمت روستای بنکه حرکت کردند و حتی از ایست بازرسی نیروهای مرزبانی عراق عبور کرده‌اند که از منظر حقوق بین‌الملل می‌تواند به‌عنوان نقض حاکمیت ملی عراق تلقی شود. ارتش ترکیه از روز پیش از آغاز عملیات، یعنی دوشنبه ۲۸ ژوئیه، راه‌های دسترسی کشاورزان به مزارع و باغ‌هایشان در روستای کَشان را بسته و به ساکنان محلی هشدار داده است که از خانه‌های خود خارج نشوند. گفته می‌شود که ترکیه در تلاش است تا از بازگشت روستاییان به این مناطق جلوگیری کرده و طرحی موسوم به "ایجاد منطقه خالی از سکنه" در امتداد مرزهای اداره خودمختار زاخو را اجرا کند. پیگیری چنین هدفی عملاً به تقویت حضور دائمی نظامی ترکیه در عمق خاک عراق و شکل‌گیری یک منطقه حائل منجر می‌شود. این عملیات در حالی صورت می‌گیرد که از ماه‌ها پیش، مذاکرات صلح میان دولت ترکیه و حزب کارگران کُردستان با نقش آفرینی میانجی‌گران در حال انجام است. حزب کارگران کُردستان در ماه فوریه آتش‌بس یک‌جانبه ای را اعلام کرد، در آخرین کنگره نیز خود را پیرو اظهارات رهبر دربند این حزب به منظور پیشبرد روند صلح منحل کرد و در مراسمی نمادین ٣٠ گریلای این حزب، سلاحهای خود را در اقلیم کردستان بە آتش کشیدند. با این حال دولت ترکیه علیرغم ابراز آمادگی برای پایان دادن به جنگ داخلی کماکان رویه نظامی خود را حفظ کرده است.

آلکس وینستون سردبیر خبر روزنامه اورشلیم‌پست ، روز گذشتە، ٣١ ژوئیە با انتشار یادداشتی در این روزنامه در رابطە با رویارویی ١٢ روزە میان اسرائیل و ایران، تصویری از فضای سیاسی داخلی در ایران را بە تصویر می کشد کە می‌تواند نتایج مهمی بر سیاست‌های این کشور در دو بعد داخلی و خارجی بگذارد. در پی مستقیم‌ترین و ویرانگرترین رویارویی میان اسرائیل و ایران در تاریخ حکومت جمهوری اسلامی ایران، آیت‌الله‌ها در تهران سکوت را با فریاد عوض کرده‌اند. موشک‌ها و هواپیماها ممکن است متوقف شده باشند، اما جنگ لفظی رژیم تازه آغاز شده است، در تلاشی بزرگ برای متقاعد کردن مردم خود که شکست در واقع یک پیروزی است. به مدت ۱۲ روز در ماه ژوئن، پهپادها و هواپیماهای جنگی اسرائیل به عمق خاک ایران حمله کردند. آنها باتری‌ پدافندهای هوایی را منهدم کردند، تأسیسات هسته‌ای را نابود کردند و افسران ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و شماری از دانشمندان هستەای را ترور کردند. علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، برای چند هفتە از نظرها ناپدید شد. فرماندهان سپاه به زیرزمین رفتند و رسانه‌های تبلیغاتی تهران شعارهای کلیشه‌ای را با شدت بیشتر تکرار کردند، اما علی خامنەای چیز مهمی نگفت. در پایان ماه ژوئن، خامنه‌ای از مخفیگاه خود بیرون آمد و با ایراد یک سخنرانی سورئال مدعی «پیروزی قاطع» بر اسرائیل و ایالات متحده آمریکا شد. به گفته آیت‌الله، رژیم صهیونیستی «در هم کوبیده شده» و آمریکا نیز «سیلی خورده» بود. شلیک چند موشک تلافی‌جویانه به پایگاه آمریکایی در قطر که تلفات جانی مشخصی نداشت، به عنوان بخشی از پیروزی‌های خویشتن‌دارانە استراتژیک و قدرت الهی ارائه شد. با این حال، در دنیای واقعی، آسمان ایران تحت سلطه پهپادهای اسرائیلی بود. زیرساخت‌های هسته‌ای آن سال‌ها به عقب رانده شده بود. پدافند هوایی آن در هم شکسته شد. نخبگان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از جمله فرماندهان نیروی قدس و دانشمندان ارشد، از بین رفتند. بە رغم آنچه کە خامنه‌ای به عنوان پیروزی به تصویر کشید، منطقه شاهد افشای خیره‌کننده و تحقیرآمیز آسیب‌پذیری‌های ایران بود. از سوی دیگر، فقدان او در طول جنگ حتی نگران‌کننده‌تر بود. گزارش‌های معتبر متعدد نشان دادند که رهبر جمهوری اسلامی ایران به تأسیسات زیرزمینی امن منتقل شده است که محل او فقط برای تعداد انگشت‌شماری از دستیاران شناخته شده است. ارتباطات الکترونیکی با وی قطع شده بود. طبق گزارش‌ها، مقامات ارشد ایرانی نمی‌دانستند که او کجاست یا اینکه آیا کاملاً در جریان امور قرار دارد یا خیر. اما طی روزهای اخیر، صداهای رژیم جمهوری اسلامی ایران بلندتر شده است. علی محمد نائینی، سخنگوی سپاه پاسداران، هشدار دادە است که هرگونه حمله آینده از سوی اسرائیل با پاسخی «کوبنده» مواجه خواهد شد و «جغرافیای میدان نبرد» تغییر خواهد کرد. نائینی افزودە است: اگر رژیم صهیونیستی حمله جدیدی به ایران قدرتمند و مقاوم انجام دهد، ابتکار عمل برای پایان دادن به درگیری در دست ما خواهد بود. ما اجازه نخواهیم داد آژیرهای خطر در سرزمین‌های اشغالی خاموش شوند و دشمن نباید فرصت ترک پناهگاه‌های خود را داشته باشد. آنها فرار و آوارگی بیشتری نسبت به جنگ ۱۲ روزه تجربه خواهند کرد. محسن رضایی، فرمانده سابق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران نیز اعلام کردە است که ایران «اسرائیل را برای همیشه از روی زمین محو خواهد کرد.» و حبیب‌الله سیاری، فرمانده موقت ستادکل نیروهای مسلح ایران، در سخنانی غلو آمیز گفت: «مردم باید درک کنند که ما فقط با یک رژیم نجنگیدیم... ما با ناتو، اروپا و ایالات متحده جنگیدیم. این بسیار مهم است، اما ما با سرهای بالا از آن بیرون آمدیم.» اما همین روایت، سوال واضحی را مطرح می‌کند: اگر ایران در برابر قدرت ترکیبی غرب، با افتخار خود را تبرئه کرد، چرا چنین سریع متحمل آسیب شد؟ پاسخ ساده است. با وجود سال‌ها تقویت تسلیحات و تأمین نیروهای نیابتی در منطقه، تهران هرگز برای این جنگ آماده نبود و این موضوع در جریان جنگ ١٢ روزە خود را بە خوبی نشان داد. تضعیف قدرت ایران در هیچ کجا به اندازه دستگاه امنیتی این کشور مشهود نیست. سپاه پاسداران، که از سال ۱۹۷۹ مجری منویات رژیم بوده است، برای محافظت از حکومت روحانیون و سرکوب مخالفان ساخته شده است. در طول چهار دهه، این سازمان به یک امپراتوری نظامی-صنعتی تبدیل و بر تمامی امور، از نفت گرفته تا سیاست خارجی، تسلط یافتە است. این سازمان توسط ایالات متحده آمریکا به عنوان یک سازمان تروریستی شناخته می‌شود و به عنوان نوک پیکان جاه‌طلبی‌های جهانی تهران عمل می‌کند. در جریان جنگ ١٢روزە، اسرائیل رهبران کلیدی سپاه را به سرعت و پشت سر هم حذف کرد. چنین حملات کوبنده‌ای به رده‌های بالای سپاه، این سازمان را از بالا تا پایین به لرزه درآورده است. این هفته در کنفرانس مونیخ، رضا پهلوی، پسر تبعیدی آخرین شاه ایران، ادعا کرد که هزاران نفر از پرسنل امنیتی دولت در حال حاضر در کمپین او برای بازگرداندن دموکراسی به ایران ثبت نام کرده‌اند. پهلوی به حاضران گفت: شمار زیادی از اعضای سپاه به دنبال راهی برای ترک خدمت هستند. این ریزش ممکن است خطرناک‌ترین احتمالی باشد که جمهوری اسلامی تاکنون با آن روبرو شده است. تاریخ نشان می‌دهد که رژیم‌ها نه زمانی که مردم علیه آنها بسیج می‌شوند، بلکه زمانی که نهادهای قهری صفوف خود را می‌شکنند، سقوط می‌کنند. هم اکنون انسجام سپاە پاسداران انقلاب اسلامی از هم پاشیده، اعتبارش از میان رفته و سربازانش به طور فزاینده‌ای سرخورده شده‌اند، اگر آنها تصمیم به کناره‌گیری بگیرند، روزهای رژیم ممکن است به شماره بیافتد. با این وجود، لاف و گزاف‌ها در جمهوری اسلامی ایران سابقه دارد. در سال ۱۹۸۸، آیت‌الله روح‌الله خمینی، پذیرش آتش‌بس برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق را به نوشیدن زهر تشبیه کرد. در سال ۲۰۲۰، پس از ترور قاسم سلیمانی، ایران ادعا کرد که حملات نمادین انتقام کافی بوده است. و اکنون، پس از یک شکست ویرانگر، رژیم اصرار دارد که پیروز شده است. این الگوی جمهوری اسلامی ایران است: انکار، افسانه‌پردازی و حمله. اما هر بار، مخاطبان کمتر می‌شوند و افسانه سریع‌تر محو می‌شود. مردم دیگر به رژیم اعتقادی ندارند. حتی در میان متحدان سنتی، ایران حمایت‌های اندکی را پیدا کرد. چین چند بیانیه کلی صادر کرد. روسیه همچنان درگیر اوکراین بود. کشورهای خلیج فارس نیز تا حد زیادی سکوت کردند. در مجامع جهانی، روایت ایران نتوانست توجه را به خود جلب کند. ادعای «مقاومت» تهران اکنون بیشتر شبیه عملی از روی ناچاری از سوی رژیمی است که از حرکت بعدی خود مطمئن نیست. اما رژیمی که کنترل خود را بر حقیقت از دست می‌دهد خطرناک است. رژیمی که کنترل خود را بر نیروهای مسلح خود از دست می‌دهد، خطرناک‌تر است. تهران ممکن است به شیوه‌های غیرمنطقی حمله کند. حملات سایبری، توطئه‌های پنهانی در خارج از کشور یا حملات نامتقارن در آفریقا یا آمریکای لاتین، همگی ممکن است در پاسخ به جنگ ژوئن رخ دهند و این تهدید برای یهودیان و اسرائیلی‌ها در خارج از کشور افزایش یافته است. کمیسیون آزادی مذهبی بین‌المللی ایالات متحده آمریکا با انتشار به‌روزرسانی ماه ژوئیه در گزارش سالانه خود اظهار داشتە است: پس از تشدید تنش‌های نظامی منطقه‌ای در ژوئن ۲۰۲۵، ایران نیز هدف قرار دادن اماکن و افراد یهودی در خارج از کشور را تشدید کرده است. در ماه ژوئیه، مقامات دانمارکی مردی را که توسط مقامات اطلاعاتی ایران برای جمع‌آوری اطلاعات در مورد حملات احتمالی به اهداف یهودی در آلمان استخدام شده بود، دستگیر کردند. چند روز بعد، مقامات بریتانیایی گزارشی را منتشر کردند که جزئیات تلاش‌های دولت ایران برای فعال کردن هستەهای نیابتی برای کشتن یا ربودن افراد یهودی در این کشور را شرح می‌داد. این به‌روزرسانی در ادامە می افزاید: مقامات ایرانی همچنین یهودستیزی را به صورت آنلاین و از طریق کانال‌های رسمی رسانه‌های خارجی گسترش می‌دهند.» «به عنوان مثال، شبکه صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران از رسانه‌های اسپانیایی زبان برای ترویج افسانه‌ها و ایده‌های یهودستیزانه، از جمله قدرت یهودیان بر هالیوود و تجدیدنظرطلبی هولوکاست استفاده می‌کند. مقامات ایرانی از طریق پرس تی‌وی صدا و سیما و همتای اسپانیایی زبان آن، هیسپان تی‌وی، توطئه «طرح آندینیا» را نیز پیش می‌برند.» این افسانه ریشه در کلیشه‌های ساختە شدە در رابطە با یهودیان دارد که قدرت، پول و نفوذ را انباشت می‌کنند و در حال طراحی یک «نقشه مخفی» برای تأسیس دومین دولت صهیونیستی در منطقه پاتاگونیای آرژانتین و شیلی هستند.» یک ببر زخمی، جانوری خطرناک است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، با ادعای اینکه در حال تسخیر جهان است، احساس می‌کند که در گوشه‌ای گیر افتاده است. جمهوری اسلامی ایران با از دست دادن مشروعیت خود در داخل، رها شدن از سوی بسیاری از متحدان خارجی و ریزش نیروهای خودی مواجه شده است، اکنون ممکن است به دنبال انتقام باشد. وقتی تهران نتواند با موشک قدرت‌نمایی کند، به نیروهای نیابتی و آدمکش‌ها روی خواهد آورد. مهم است به یاد داشته باشیم، جمهوری اسلامی ممکن است خونین باشد، اما هنوز نمردە است.

شاخه نظامی جهاد اسلامی ویدئویی از گروگان اسرائیلی «رام براسلاوسکی» منتشر کرد که در جریان حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ دستگیر شده بود. براسلاوسکی در این ویدئو خواستار آزادی خود از دولت اسرائیل می‌شود. صحت ویدئو هنوز توسط منابع مستقل تأیید نشده است. شاخه نظامی جهاد اسلامی روز پنج‌شنبه ویدئویی از یک گروگان اسرائیلی منتشر کرد که در جریان حمله این گروە به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ ربودە شده بود. بنابە گزارش پایگاە خبری الشرق الاوسط، در این ویدئو که بیش از شش دقیقه طول می‌کشد، گروگان به زبان عبری صحبت می‌کند، خود را معرفی می‌نماید و از دولت اسرائیل می‌خواهد برای آزادی‌اش اقدام کند. بە نقل از اوسط، خبرگزاری فرانسه نیز نتوانسته صحت این ویدئو یا زمان فیلم‌برداری آن را تأیید کند. این خبرگزاری، همانند چندین رسانه اسرائیلی، گروگان را «رام براسلاوسکی» معرفی کرده است. براسلاوسکی شهروندی اسرائیلی-آلمانی که یکی از گروه‌های شبه‌نظامی متحد با جهاد اسلامی در ۱۶ آوریل نیز ویدئویی را درباره او منتشر کرده بود. شاخه نظامی جهاد اسلامی هفته گذشته اعلام کرد که ارتباط خود را با این گروگان از دست داده است؛ موضوعی که در ابتدای ویدئوی منتشرشده در روز پنج‌شنبه نیز تکرار شده و توضیح داده شده که این ویدئو بیش از یک هفته پیش ضبط شده است. براسلاوسکی، اهل اورشلیم، نگهبان امنیتی جشنواره موسیقی نُوا بود؛ یکی از محل‌هایی که در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ هدف حملات حماس و سایر گروه‌های شبه‌نظامی فلسطینی، به‌ویژه اعضای جهاد اسلامی، قرار گرفت. در این ویدئو به نظر می‌رسد او تحت فشار صحبت می‌کند و وضعیت جسمانی‌اش بسیار ضعیف و لاغر است. در بخشی از فیلم، این مرد جوان در حال تماشای یک شبکه تلویزیونی عرب‌زبان دیده می‌شود که گزارشی درباره گرسنگی در غزه پخش می‌کرد. به گفته شاهدانی که از حمله حماس جان سالم به‌در برده‌اند، براسلاوسکی پیش از ربوده شدن، در حال امدادرسانی و درمان تعدادی از شرکت‌کنندگان در جشنواره بود. آتش‌بس در غزه که بین ۱۹ ژانویه تا ۱۷ مارس برقرار بود، منجر به آزادی ۳۳ گروگان، از جمله هشت نفر کشته‌شده، در ازای آزادی حدود ۱۸۰۰ زندانی فلسطینی از زندان‌های اسرائیل شد.

امیر خنجی در سال‌های اخیر، هم‌زمان با گسترش مهاجرت سیاسی از ایران و تداوم بن‌بست‌های ساختاری درون این کشور، گرایش رو‌به‌رشد بخشی از اپوزیسیون خارج‌نشین به گفتمان سلطنت‌طلبی روی دادە است. این گرایش، برخلاف تصور رایج، الزاماً ناشی از تحلیل‌های عقلانی یا حتی ایدئولوژی کلاسیک سلطنت‌طلبان نیست، بلکه در بسیاری موارد، برآمده از سازوکارهای دفاعی روانی، بحران‌های هویتی پس از مهاجرت، و نیاز به قطعیت در برابر آشوب است. این یادداشت تلاشی است برای درک این پدیده نه از منظر تئوری توطئه یا «پروژه»، بلکه تلاش دارد تا با دیدگاه روان‌شناسی اجتماعی، تحلیل تیپ‌شناسانه، و نظریه‌های اقتدارگرایی عامه‌پسند این مسئله را مورد بررسی قرار دهد. بدیهی است که در کنار این تیپ روانی، افراد یا گروه‌هایی نیز وجود دارند که مأموریت مشخص اطلاعاتی یا نقش تخریبی سازمان‌یافته دارند. اما بحث این‌جا به آن بخش از مهاجرانی بازمی‌گردد که سلطنت را به‌مثابه پناه‌گاه روانی در برابر ناکامی و بی‌افقی تاریخی برمی‌گزینند. اضطراب مزمن، قطعیت سیاسی نخستین نشانه در این گروه، بی‌قراری مزمن در برابر ابهام‌های سیاسی–اجتماعی است. مطابق نظریه‌ی «اضطراب فراگیر»، زمانیکە فرد در وضعیت مداوم تهدید و بی‌ثباتی قرار می‌گیرد، ذهن و مکانیزم روانی به‌دنبال یافتن الگوهای ساده و قطعی برای کاهش فشار روانی می‌گردد. سلطنت، با وعده اعادە نظم ازدست‌رفته، اقتدار متمرکز، بازسازی غرور ملی و چهره‌ای واحد (رضا پهلوی)، این نیاز به قطعیت را بلافاصله پاسخ می‌دهد. افرادی که پیش‌تر در ایران کنش‌گر بوده‌اند یا در فضاهای رادیکال‌تر فعالیت کرده‌اند، پس از تجربه‌ی شکست، خشم، و سرکوب، به‌جای بازاندیشی پیچیده، به الگوهای ساده‌سازی‌شده روی می‌آورند. در این میان، سلطنت‌طلبی همان نقش را ایفا می‌کند که در روان‌درمانی به آن «مکانیسم دفاعی انسدادی» گفتە می شود. این، همان بستن درها به‌روی جهان پر از سؤال، و پناه‌بردن به پاسخ‌های آسان است. افسردگی مهاجرتی و نوستالژی قدرت مولفه دوم، افسردگی خفیف تا متوسط در میان بخش زیادی از مهاجران سیاسی است؛ وضعیتی که نه‌تنها به‌خاطر ترک ایران، بلکه به‌سبب ناتوانی در تحقق رؤیاهای سیاسی، جایگاه اجتماعی پایین در کشور میزبان، و احساس طرد از سوی نیروهای سیاسی و اجتماعی داخل پدید می‌آید. برای چنین افرادی، بازسازی یک تصویر طلایی از گذشته، راهی برای بازسازی هویت از دست‌رفته قلمداد می شود. «ایران قبل از انقلاب»، «شاهزاده‌ی تحصیل‌کرده» و «وحدت ملی» در این روایت، نه ابزار تحلیلی بلکه ابژه‌های روانی برای جبران خسران‌های فردی و جمعی هستند. نوستالژی، در این‌جا نقش داروی ضدافسردگی بازی می‌کند، اما به‌شکل ذهنی، معطوف به نظمی است که هرگز به آن تعلق نداشته‌اند. نمونه‌ی قابل‌توجه در این زمینه، میتواند طیف وسیعی را از سیاسیون گرفتە تا فیلمسازان دربر گیرد که سال‌ها با نقد نرم حاکمیت و حتی همراهی با سیستم‌های امنیتی فعالیت می کردند اما پس از مهاجرت، به مبلغان پرحرارت سلطنت بدل شدند. اظهارنظرهای این افراد، به خشم، ساده‌سازی‌های سیاسی، و میل به پایان‌دادن سریع بحران‌ها، نشانگر فرسودگی روانی و نیاز به پناه‌بردن به گفتمانی است که قول «نجات بی‌زحمت» می‌دهد. سندرم بی‌انگیزگی و فروپاشی کنش‌گری نکته مهم دیگر، ناتوانی تدریجی این گروه از مهاجران در حفظ اشتیاق، انگیزه و تعهد به کنش سیاسی پیچیده است؛ این موضوع در روان‌شناسی با «سندرم بی‌انگیزگی» شناختە می شود. این وضعیت، به‌ویژه پس از تجربه‌ی شکست‌های سیاسی پی‌درپی، حذف از رسانه‌های جریان اصلی، یا احساس بی‌اثر بودن کنش‌گری مهاجرتی تشدید می‌شود. سلطنت‌طلبی، در چنین وضعیتی، به‌مثابه یک «پناهگاه انرژی‌بر پایین» عمل می‌کند. نه نیاز به تحلیل تئوریک دارد، نه پیچیدگی گفتمانی، نه برنامه‌ریزی خاصی برای آن لازم است. تنها کافی‌ست چهره‌ای تبلیغ و دشمنانی نشانه گرفتە شوند تا مهاجر در کشور میزبان وارد این پناهگاه شود. کارزارهای توییتری، کنش‌گری مجازی پر سر و صدا و خلق دوقطبی‌های دروغین (مثل «یا شاه یا تجزیه») نشانه‌هایی از این فروپاشی پیچیدگی فکری هستند. دلبستگی به پدر نجات‌بخش: الگوی کودکانه قدرت در بُعد عمیق‌تر، این تیپ شخصیتی اغلب بە این درک دست نیافتە است که سیاست، حوزه‌ی مسئولیت‌پذیری و کار جمعی است. مطابق نظریه دلبستگی سیاسی، در شرایط ناامنی، ذهن فرد به‌جای «ساختن قدرت»، به‌دنبال «پناه‌بردن به قدرت» بودە و این ملجا، اگر چهره‌ای آشنا، ملی، و مقتدر باشد، اضطراب را کاهش می‌دهد. رضا پهلوی، برای این گروه، نه لزوماً به‌خاطر برنامه یا استراتژی، بلکه به‌مثابه پدر غایب اما مهربان، مقتدر اما متمدن عمل می‌کند. آنان بیش از آن‌که پیرو باشند، دلبسته‌اند. از این منظر است که سلطنت‌طلبی نئوسنتیستی (گونه‌ی جدید، مهاجرتی و مجازی آن) تمایل شدیدی به طرد و تحقیر دارد: از نظر آن‌ها، چپ‌ها خائن‌اند؛ فمینیست‌ها عامل تفرقه‌اند؛ فعالان هویت‌طلب تجزیه‌طلب‌اند؛ روشنفکران یا مأیوس‌اند یا فروخته‌شده هستند. این طرد گسترده، نه فقط نشانه افول دموکراسی درونی، بلکه بیانگر ترس از پیچیدگی و ناتوانی از گفت‌وگوی واقعی است. آنان نیاز دارند دشمن بتراشند، چون بدون دشمن، گفتمان نجات‌بخش مشروعیت ندارد. همان‌طور که اشاره شد، این تحلیل، به‌هیچ‌وجه جایگزین بررسی‌های مربوط به نفوذ امنیتی در اپوزیسیون نیست. بدیهی است که در میان سلطنت‌طلبان، چهره‌هایی وجود دارند که سابقه همکاری با نهادهای اطلاعاتی دارند یا مأموریت مشخص برای تخریب، انحراف یا کنترل جریان اپوزیسیون را دنبال می‌کنند. اما موضوع این یادداشت، اشارە بە نوعی پدیده روانی–اجتماعی درون‌زاست. مردمانی خسته، دلسرد، بی‌پناه و بی‌افق، که سلطنت را نه از سر برنامه، که از سر اضطراب، افسردگی و فروپاشی سیاسی–روانی برگزیده‌اند. سلطنت‌طلبی مهاجرتی، آن‌گونه که در فضای امروز اپوزیسیون دیده می‌شود، بیشتر از آن‌که پروژه باشد، پاتولوژی جمعی است. بازگشت به شاه، نوستالژی نظم، فانتزی نجات، و پرخاش علیه پیچیدگی‌ها، همگی سازوکارهای دفاعی در برابر واقعیتی‌اند که بیش از حد سنگین است. برای بازیابی سیاست واقعی، باید نخست این زخم را دید، درک کرد، و درباره‌اش صادق بود. پرسش از آینده ایران، بدون فهم روان‌شناسی تبعید، به همان اندازه بی‌نتیجه است که سیاست‌ورزی بدون آگاهی از ریشه‌های ترس، خشم و امیدهای ویرانگر عبث خواهد بود . گفتمان سلطنت، در نهایت، آینه‌ای‌ برای دیدن ما- ی جمعی ایرانیان و نه پروژەای برای نجات است.

در پی افزایش فعالیت‌های اطلاعاتی جمهوری اسلامی ایران در غرب، ۱۴ کشور از جمله آمریکا، بریتانیا، فرانسه و کانادا با انتشار بیانیه‌ای مشترک این اقدامات را محکوم کردند. آن‌ها ایران را به تلاش برای قتل، آدم‌ربایی و ارعاب روزنامه‌نگاران و مخالفان در اروپا و آمریکای شمالی متهم کرده و خواستار توقف فوری این عملیات‌ها شدند. ۱۴ کشور شامل ایالات متحده، بریتانیا، کانادا، آلمان، فرانسه، آلبانی، اتریش، بلژیک، چک، دانمارک، فنلاند، هلند، اسپانیا و سوئد، روز ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۵ با انتشار بیانیه‌ای مشترک فعالیت‌های اطلاعاتی جمهوری اسلامی ایران را در سرزمین‌های خود محکوم کردند. اتریش، که مقر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را در خاک خود دارد، تنها کشور غیرعضو ناتو است که به این بیانیه پیوسته است. این کشورها تصریح کرده‌اند که در برابر آنچه کە «تلاش‌های فزاینده سرویس‌های اطلاعاتی ایران برای انجام قتل، آدم‌ربایی و ارعاب افراد در خاک اروپا و آمریکای شمالی» توصیف شدە است، جبهه‌ای مشترک تشکیل داده‌اند. در بیانیه آمده است: ما در مقابله خود علیه تلاش‌های سرویس‌های اطلاعاتی ایران جهت کشتن، آدم‌ربایی و آزار و اذیت مردم در اروپا و آمریکای شمالی، که نقض آشکار حاکمیت ماست، متحد هستیم. بر اساس این بیانیه، نهادهای امنیتی ایران به‌طور روزافزون با سازمان‌های جنایی فراملی همکاری می‌کنند تا «روزنامه‌نگاران، مخالفان، شهروندان یهودی و مقامات فعلی و پیشین» را در غرب هدف قرار دهند. دولت‌های امضاکننده با صراحت هشدار داده‌اند: «این غیرقابل‌قبول است.» بیانیه تصریح می‌کند: ما این نوع حملات را، صرف‌نظر از هدف آن‌ها، نقض حاکمیت خود می‌دانیم.» همچنین تأکید شده که این کشورها متعهد به اقدام هماهنگ برای پیشگیری از چنین عملیات‌هایی هستند و خواستار آن شده‌اند که جمهوری اسلامی «فوراً به چنین فعالیت‌های غیرقانونی در قلمروهای مربوطه ما پایان دهد. رویترز در اکتبر سال گذشته گزارش داده بود که ایران پشت موجی از تلاش‌ها برای ترور و آدم‌ربایی در سراسر اروپا و ایالات متحده قرار دارد. در بریتانیا، ارگان‌های امنیتی بارها هشدار داده‌اند که سرویس‌های اطلاعاتی ایران عملیات گسترده‌ای برای هدف قرار دادن روزنامه‌نگاران، مخالفان سیاسی و حتی مقامات سابق بریتانیایی اجرا می‌کنند. در سال جاری سه نفر متهم به جاسوسی و طرح‌ریزی اقدامات خشونت‌آمیز علیه مقیمان بریتانیا تحت تعقیب قرار گرفته‌اند. کمیته اطلاعات پارلمان بریتانیا ایران را به‌عنوان «تهدیدی گسترده و غیرقابل پیش‌بینی» علیه کشور توصیف کرده است. آلمان و دانمارک نیز شاهد تحرکاتی مرتبط با جاسوسی و تهدید علیه جامعه یهودیان بوده‌اند. فردی که مظنون به جمع‌آوری اطلاعات برای ایران در خصوص مکان‌ها و افراد یهودی در برلین بود، در دانمارک بازداشت شده است. اطلاعات رسمی درباره این پرونده محدود است، اما بازداشت نشان‌دهنده دامنه تهدیدها در قلب اروپا است. نگرانی‌های فزاینده در کانادا کانادا که از سال ۲۰۱۲ روابط دیپلماتیک خود با ایران را قطع کرده و همچنین سپاه پاسداران را در لیست ترور قرار دادە در خط مقدم مقابله با نفوذ ایران قرار دارد. این کشور مقامات ایرانی متعددی را به دلیل نقض حقوق بشر و مشارکت در تروریسم ممنوع الورود اعلام کرده است. در چند سال اخیر از دوازدە مقام ایرانی، تنها سه نفر موفق به اقامت در کانادا نشده و یکی از آنان اخراج شده است. با این حال، اخراج این افراد با پیچیدگی‌های قانونی همراه بوده و پرونده‌های متعددی همچنان باز است. نازنین افشین‌جم مک‌کی، فعال حقوق بشر ایرانی‌تبار، در اظهاراتی به کمیسیون هوگ گفت کانادا در نگاه بسیاری «پناهگاهی امن برای مقامات جمهوری اسلامی و خانواده‌هایشان» تلقی می‌شود. فعالان حقوق بشر در کانادا هشدار داده‌اند که تهران به شکل فزاینده‌ای در تلاش است از طریق شبکه‌های مهاجران و استخدام باندهای جنایی مانند هلز انجلز، علیه منتقدان خود عملیات انجام دهد. تدابیر امنیتی در ایالات متحده آمریکا در ایالات متحده آمریکا، تهدیدهای جدی علیه چهره‌های پیشین دولت ترامپ، از جمله جان بولتون و مایک پومپئو، سابقه‌ای طولانی دارد. اگرچه دولت بایدن این حفاظت‌ها را تمدید کرده بود، دولت ترامپ در سال جاری آنها را لغو کرد. وزارت دادگستری آمریکا در نوامبر گذشته اعلام کرد که طرحی ایرانی برای ترور دونالد ترامپ پیش از انتخابات ۲۰۲۴ خنثی شده است. این پرونده حاوی اطلاعاتی درباره برنامه‌های ترور سایر مخالفان ایرانی و حتی ارتباط با حملات سایبری به کمپین انتخاباتی بود. سخنگوی معاون وزارت خارجه آمریکا، تامی پیگوت، تأکید کرد که این بیانیه نتیجه ماه‌ها گفت‌وگو با شرکای بین‌المللی است و به شدت موضوع را دنبال می‌کنند. ایران، که به‌طور مکرر این اتهامات را رد کرده، بارها تلاش کرده فعالیت‌هایش را مشروع جلوه دهد، اما اسناد و شواهد متعدد خلاف این ادعا را نشان می‌دهد. واکنش‌ها و موضع‌گیری تهران در همین بارە، اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران این اقدام کشورهای غربی  را  «فرافکنی آشکار و تلاش برای انحراف افکار عمومی از نسل‌کشی در فلسطین خوانده و محکوم کرده است.»   بقایی امروز جمعه ۱۰ مردادماه، با رد اتهام‌های امنیتی مطرح‌شده از سوی این کشورها را «اتهام‌زنی این کشورها علیه جمهوری اسلامی ایران، دروغ‌پردازی آشکار و فرار رو به جلو خواند که به گفته او «در راستای کارزار شرارت‌آمیز ایران‌هراسی و با هدف اعمال فشار علیه ملت بزرگ ایران طراحی شده است.»   با این حال، بیش از ۲۰ طرح ترور و ربایش مرتبط با ایران از سال ۲۰۲۲ در بریتانیا خنثی شده است. دولت بریتانیا همچنین در مارس ۲۰۲۵ اعلام کرد که تهران باید تمام فعالیت‌های نفوذ سیاسی خود را به‌طور رسمی ثبت کند، اقدامی که به دلیل افزایش حملات سرویس‌های اطلاعاتی ایران اتخاذ شد.

امیر خنجی فروپاشی ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران نه از مسیر طغیان خیابانی، بلکه از دل فرسایش نهادی و ناتوانی ساختاری در تصمیم‌گیری پیش می‌رود. نهادهای حاکم فربه اما ناکارآمد شده‌اند و بحران‌ها نه با تدبیر، بلکه با تعلیق مدیریت می‌شوند. گریز از تصمیم‌های پرهزینه، سازوکار غالب نظام شده است. این تأخیرهای ممتد، در تحلیل نهادگرایانه، خود گونه‌ای از فروپاشی تدریجی تلقی می‌شود. فروپاشی همیشه با صدای گلوله یا شعار خیابانی آغاز نمی‌شود. گاه در سکوت اتفاق می‌افتد؛ در تاخیرهای ممتد، در نهادهایی که فقط فربه شده‌اند، و در بحران‌هایی که با وعده، نه با تصمیم، مدیریت می‌شوند. بە نظر می رسد نظام سیاسی ایران هم اکنون در مرحله‌ای قرار دارد که نه توان اصلاح را داشتە و نه جرأت فروپاشی را می‌پذیرد. این وضعیت، برخلاف تصور رایج، نه با انقلاب بلکه با پوسیدگی پیش می‌رود. ایرانِ امروز، پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل، دقیقاً در چنین موقعیتی ایستاده است. نه در آستانه یک شورش مردمی، بلکه در پرتگاه فرسودگی نهادی قرار دارد. سیستم نه در خیابان، بلکه در درون خود فرو می‌پاشد، زیرا ساختار دیگر توان پاسخ‌گویی ندارد. بحران اقتصادی، فروپاشی اجتماعی، تحریم خارجی، علت‌های غایی این فروپاشی نیستند بلکه نشانه‌های آن هستند. مسئله ریشه‌ای جمهوری اسلامی ایران، در ساختار قدرتی است که طی چهار دهه، با انتخاب‌های پی‌درپی اشتباه، توان اصلاح درونی را از خود سلب کرده است. نهادگرایی تاریخی به ما می‌گوید که مسیرهای نهادی، حاصل تصمیماتی‌اند که در بزنگاه‌ها اتخاذ شدە یا از آن‌ها پرهیز شده است. در مورد ایران، سه لحظه‌ی تاریخی می‌توانستند آغاز بازسازی سیاست و جامعە و نهادهای آن بە شمار روند: اصلاحات دهه هفتاد، برجام در دهه نود، و فرصت پس از ترامپ. اما در هر سه نوبت، گزینه‌ی حفظ وضع موجود از سوی رأس قدرت انتخاب شد و بدین ترتیب، انسدادی ساختاری رقم خورد. پس از خروج ترامپ از برجام، ایران با دو انتخاب جدی روبه‌رو بود. تن‌دادن به قطع عضو یعنی حذف نیروهای پرهزینه، مهار سیاست‌های تهاجمی منطقه‌ای، و بازگشت به دیپلماسی و یا ادامه تعلیق، گزینه‌های سیستم بود. خامنه‌ای مسیر دوم را برگزید. این تصمیم، نه از سر اقتدار، که نشانه‌ی یکی از ویژگی‌های کلاسیک رژیم‌های متمرکز اقتدارگرا با عنوان گریز از تصمیم‌های پرهزینه است. تحلیل رندال کالینز، اندیشمند علوم سیاسی، از قدرت‌های فرسوده، نشان می‌دهد که رهبران در ساختارهای مطلقه، به‌جای تصمیم‌گیری، زمان می‌خرند. به عقیده او تا آنجا زمان را می‌خرند که دیگر تصمیم‌گیری یا ممکن نیست یا بی‌اثر است. این تأخیر، خود به‌تنهایی شکل دیگری از شکست است. دولت رئیسی، نه راه‌حل بحران، که نماد انکار آن بود. با مرگ او و روی کار آمدن پزشکیان، برخی تصور کردند که هسته سخت قدرت، سرانجام تن به اصلاح داده است. اما این برداشت، با آغاز جنگ ایران و اسرائیل فرو ریخت. این جنگ، محصول مستقیم ناتوانی در بازدارندگی و انسداد در سیاست‌خارجی بود. هیچ تصمیمی برای عقب‌نشینی یا تعدیل گرفته نشد. نظامی که دیگر قدرت ابتکار ندارد، حتی به هشدارهای همسایگان پیش از حمله اسرائیل و متحدان سنتی خود نیز بی‌اعتناست و این دقیقاً آن‌جاست که، به تعبیر نظریه فروپاشی اقتدارگرایی، ائتلاف‌های نخبگان شروع به ترک کشتی قدرت می‌کنند. در این متن، از رقابت میان اصلاح‌طلبان، سپاه یا جانشینی خامنه‌ای سخن نمی‌گوییم. تمرکز این تحلیل، بازی قدرت نیست، بلکه فروپاشی ساختاری است. همان‌گونه که شوروی، بدون شورش، بدون کودتا و تنها با خاموش‌شدن تدریجی موتور دولت فروپاشید. در ایران نیز، ناترازی‌های انرژی، فرسایش سرمایه اجتماعی، و ازکارافتادگی بوروکراسی، مسیر مشابهی را می پیماید. این همان چیزی است که در ادبیات سیاسی آن را «پوسیدگی از درون» می‌نامند. این پوسیدگی نیز نه با انفجار، بلکه با متلاشی‌شدن تدریجی هنجارها و نهادها اتفاق می‌افتد. استعاره‌ی «گیوتین» در این متن، تصویر خشونت نیست. بلکه نماد لحظه‌ای است که سیستم نمی‌تواند خودش را بازتولید کند. لحظه‌ای که دیگر نه ابتکار و نه اقتدار دارد. اگر همین مسیر ادامه یابد، حذف خامنه‌ای محتوم است: یا با سقوط کل سیستم، یا برای جلوگیری از آن. نظریه «امنیت رژیم» به‌درستی نشان می‌دهد که چرا نظام‌های اقتدارگرا از اصلاحات واقعی می‌هراسند: زیرا نهادهایی که باید حذف شوند، دقیقاً همان‌هایی‌اند که بقای رژیم را در بحران‌ها تضمین می‌کنند. جمهوری اسلامی ایران نیز هم‌اکنون میان حذف این محافظان و سقوط قرار گرفته است. و خامنه‌ای، این تصمیم را به تعویق انداخته است؛ شاید برای همیشه. می‌توان تصور کرد که رهبر نظام، با مانوری همچون معرفی جانشین، اصلاحات صوری یا تغییر تاکتیکی، از حذف فوری بگریزد. اما حتی در این حالت، سقوط صرفاً به تأخیر می‌افتد، نه منتفی می‌شود. قدرت بدون مشروعیت، ساختار بدون کارایی، و فرماندهی بدون ابتکار، نه بقا پیدا می کند و نه می‌سازد. آن‌چه رخ خواهد داد، اگر امروز نه، فرداست. حتی در سناریوی «پیروزی تاکتیکی»، اگر تغییر ساختاری رخ ندهد، نقطه سقوط تنها چند گام آن‌سوتر خواهد بود. در پایان، جمهوری اسلامی با سه وضعیت محتمل روبه‌رو است: اگر تعلیق ادامه یابد، خامنه‌ای با کل نظام فرو می‌ریزد؛ اگر تصمیم به حذف او گرفته شود، شاید نظام برای مدتی باقی بماند، اما نه بدون دگرگونی سخت؛ و اگر با تاکتیکی موقت زمان بخرد، تنها مسیر فروپاشی را طولانی‌تر کرده است. سناریوی اول: تداوم تعلیق و فروپاشی همزمان رهبر و سیستم اگر وضع موجود ادامه یابد، خامنه‌ای با کل سیستم فرو می‌ریزد. پوسیدگی به نقطه‌ای خواهد رسید که نه جانشینی مؤثر ممکن است، نه ترمیم ساختار چاره کار خواهد بود. سناریوی دوم: حذف خامنه‌ای برای نجات سیستم اگر تصمیم به حذف رهبر گرفته شود، ممکن است سیستم برای مدتی باقی بماند. اما این حذف بدون دگرگونی سخت در ساختارها، صرفاً آغاز یک دوره انتقال بحرانی خواهد بود. سناریوی سوم: خریدن زمان با اصلاحات تاکتیکی در صورت مانور تاکتیکیاز جمله معرفی جانشین، اصلاحات صوری یا چرخش ظاهری، شاید حذف فوری به تأخیر افتد. اما در واقع، مسیر فروپاشی  متوقف نخواهد شد بلکه فقط کش‌دار می‌شود. سایه‌های گیوتین، از خانه‌ی خامنه‌ای عبور کرده‌اند. حتی اگر تیغه هنوز فرود نیامده باشد، مکانیسم بازتولید قدرت، دیگر کار نمی‌کند.اما پرسش همچنان باقی است: آیا جمهوری اسلامی بدون خامنه‌ای می‌تواند خود را بازسازی کند؟ آیا حذف رهبر، انسداد ساختاری را رفع می‌کند یا صرفاً مرحله‌ای تازه از بی‌تصمیمی خواهد بود؟ و آیا قدرتی که نه مشروعیت دارد و نه کارایی، می‌تواند چیزی جز سقوط بی‌صدا برای آینده رقم بزند؟

شیلان سقزی زاگرس به‌عنوان منبعی زیستی و تاریخی برای ساکنان خود، واجد معنای زیستی-سیاسی است؛ جایی که سال‌هاست در کُردستان، سیاستی خاموش و مرگ‌بار از سوی حاکمیت جمهوری اسلامی ایران، آن‌هم با شدتی مضاعف، در جریان است. گویی این جغرافیا در تله‌ی یک دوگانه‌ی مرگ‌بار گرفتار شده است؛ بازتابی از نظمی سیاسی-اقتصادی که با مرکزگرایی، تبعیض، و انکار حق تصمیم‌گیری جمعی، جان انسان و طبیعت را بی‌ارزش کرده است. با این‌حال، مداخله‌ی داوطلبانه و رهایی‌بخش جوانان، کنشی سیاسی در دفاع از زندگی است؛ در نظامی که مرگ را مدیریت و توزیع می‌کند. بن‌بستِ دوگانه‌ی مداخله/عدم‌مداخله در بحران‌های زیست‌محیطی کُردستان، نه یک وضعیت طبیعی یا اخلاقی، بلکه سازوکاری نکروپولیتیکی از سوی دولت است که به‌طور هم‌زمان فعالان را می‌سوزاند و طبیعت را حذف می‌کند؛ و از دل این مرگِ مدیریت‌شده، حافظه‌ی جمعی و عاملیت جمعی شکل می‌گیرد. این گزارش به یاد تمام جان‌هایی نوشته شده که در سایه‌ی سکوت مرگبار و بی‌تفاوتی ساختاری حاکمیت، با دستان خالی برای پاسداری از زیست‌بوم روژهلات تا پایان ایستادند.   وقتی آتش با خون خاموش می‌شود در غیاب سیاست‌گذاری مؤثر و وجود نهادهای کارآمد دولتی، سال‌هاست فعالان انجمن‌های زیست‌محیطی روژهلات (کُردستان ایران) ناگزیر شده‌اند با امکانات ناچیز، مستقیماً به میدان بحران‌هایی همچون آتش‌سوزی جنگل‌ها، تخریب مراتع و خشکسالی ورود کنند که نه تنها ناشی از بی‌توجهی ساختاری دولت، بلکه محصول مستقیم سیاست‌های توسعه‌ستیز و مرکزگرایانه و خود نهاد دولت است. این ایثارگری‌های داوطلبانه در سال‌های اخیر بهای سنگینی داشته‌ است. مرگ تلخ جوانانی همچون شریف باجور، رحمت حکیمی‌نیا، محمد پژوهی و امید کهنه‌پوشی در شهریور ١٣٩٧ در جنگل‌های اطراف روستای پیله و سلسی مریوان، مرگ دردناک مختار خندانی، بلال امیری و یاسین کریمی در خرداد ١٣٩٩ در تلاش برای مهار آتش در منطقه بوزین و مره‌خیل هورامان واکنون مرگ تراژدیک حمید مرادی، چیاکویوسفی‌نژاد، خبات امینی در مرداد ١٤٠٤ در عملیات مهار آتش در کوه آبیدر سنندج. بن‌بست اینجاست کە در خورت مداخلە فعالان محیط زیست با مخاطرات جانی روبه‌رو خواهند شد و اگر نظارهگر باشند، سرزمین‌شان می‌سوزد. این دوگانه نه صرفاً یک بحران زیست‌محیطی، بلکه شکافی عمیق در عدالت سیاسی، مشارکت مدنی و مناسبات ملت٠دولت در ایران را برملا می‌سازد. در حالی‌که در دیگر نقاط ایران فعالیت‌های محیط‌زیستی رسمیت یافتە و نهاد دولت در آن عاملیت دارد، در روژهلات، هرگونه سازمان‌یابی مدنی، ولو با اهداف انسانی، از دریجەای امنیتی نگریسته می‌شود. انجمن‌های زیست‌محیطی کردستان، برخلاف همتایان خود در مناطق مرکزی ایران، نه تنها از حمایت نهادی، حقوقی و دولتی بی‌بهره‌اند، بلکه فعالیت‌شان اغلب در مظان اتهام‌های سیاسی-امنیتی از جنس «سازمان‌یابی مشکوک»، «قوم‌گرایی»یا «مشارکت در اخلال امنیت» قرار می‌گیرد. از همین روست که حمایت از طبیعت در کردستان، نه فقط یک کُنش مدنی، بلکه نوعی مقاومت سیاسی و خطرپذیری پرهزینه تلقی می‌شود. در این راستا سوالاتی مطرح می شود، آیا تخریب ساختاری زیست‌محیطی کُردستان بخشی از سیاست کنترل در قالب استعمار درونی نیست؟ چرا دولت همواره در قبال فجایع زیست‌محیطی کُردستان سکوت کردە یا بە واکنش‌های شعاری دست می زند؟ آیا چنین سیاستی گونەای از عادی سازی مرگ بە شمار نمی رود؟ آیا سیاست تخریب محیط‌زیست کُردستان، بخشی از مهندسی بلندمدت تغییر بافت انسانی و جغرافیای مقاومت نیست؟ آیا می‌توان از دل وضعیت دوگانه‌ «مداخله با مرگ» یا «تماشا تا نابودی»، شکل نوینی از کنش‌گری مردمی خلق کرد که دولت را به عقب‌نشینی وادارد؟ تا چه زمانی زیست‌مدنی در کُردستان باید با رنج، مرگ و حذف معادل باشد؟ آیا زمان آن فرا نرسیده است که از نگاهی مرکزگرا، امنیت‌محور و کنترل‌گر نسبت به سازمان‌های مردمی، به نگاهی مشارکتی، برابر و حقوق‌محور دست یافت؟ آیا راهی برای فراروی از این تله ساختاری وجود دارد؟ چگونە می‌توان از تجربه‌ی سوگواری و مرگ یاران، به سیاست‌ورزی رهایی‌بخش جمعی رسید؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها لازم است به ساختار قدرت ایران ولایی- مذهبی از منظر زیست‌سیاست رجوع کرد، اینکه چگونه با ترکیب ابزارهای نظامی، امنیتی و توسعه‌زدایی هدفمند، کنترل بر زمین، منابع و حتی مرگ را در دست گرفته است. دوراهی ویرانگر مداخله یا سکوت دوگانه‌ی مرگبار «مداخله بدون امکانات» و «عدم مداخله» در زیست‌بوم کُردستان، به یکی از فاجعه‌بارترین معادلات زیست‌محیطی و سیاسی تبدیل شده است؛ معادله‌ای که فعالان را میان دو مرگ انتخاب‌ناپذیر قرار داده، یا در آتش‌سوزی‌ها بسوزند، یا نظاره‌گر سوختن زیست‌بوم خود باشند. در حالت اول، فعالان با آگاهی کامل از فقدان تجهیزات، آموزش، بیمه یا حمایت دولتی، خود را به دل شعله‌ها می‌زنند. این کنش داوطلبانه، نه‌فقط نشانه‌ی مسئولیت‌پذیری، بلکه فریادی علیه رهاشدگی دولتی ا‌ست که نتیجه آن جان‌باختن بهترین فرزندان کُردستاناست. در حالت دوم، اگر فعالان تصمیم به مداخله نگیرند، سرزمین، جنگل و گونه‌های گیاهی و جانوری در آتش می‌سوزند و از بین می‌روند؛ سکوت و انفعال در این موقعیت، به معنای پذیرش مرگ تدریجی اقلیم، فرهنگ و آینده‌ی کُردستان است. هر دو مسیر به مرگ ختم می‌شوندیا مرگ انسان، یا مرگ طبیعت و در نهایت، مرگ امید جمعی. این بن‌بست، نه از سر ناکارآمدی صرف، بلکه محصول نوعی خشونت ساختاری و حذف سیستماتیک مشارکت مدنی است. زمانیکە دولت نه امکاناتی را برای حفاظت از این سرزمین در اختیار نهادها یا فعلان زیست محیطی قرار می‌دهد، نه مسئولیت آتش سوزیها را می‌پذیرد، و نه حتی اجازه‌ی سازمان‌یابی آزاد به فعالان می‌دهد، دوگانه‌ی مرگ- مرگ، به ابزار خاموش‌سازی جامعه مدنی بدل می‌شود. پاسخ اینکه آیا راهی برای فراروی از این بن‌بست وجود دارد، در برهم زدن معادله‌ای‌ست که دولت را ناظر و جامعه را قربانی تعریف کردە و نیز ورود به قلب بحران سه‌لایه فقدان امکانات، انکار سیاست و انسداد کنش جمعیست. تنها با توزیع واقعی قدرت، مشروعیت‌بخشی به نهادهای جمعی، حمایت مالی- حقوقی از سازمان‌های مردمی و پذیرش حق تصمیم‌گیری جمعی می‌توان این چرخه‌ی مرگبار را شکست. تا زمانی‌که کُنش زیست‌محیطی در کُردستان، به‌جای یک حق، یک خطر تعریف می‌شود، راهی جز فاجعه تکرار نخواهد شد. اما واقعیت این است ساخت قدرت در جمهوری اسلامی ایران پتانسیل این تغییر و تحول را در خود ندارد یا حداقل در سیاست داخلی چنین افقی از خود نشان نداده است.   طبیعت‌کُشی با مجوز دولتی تخریب محیط‌زیست در کُردستان، نه فقط روندی تصادفی یا ناشی از ناکارآمدی، بلکه بخشی از منطق مستمر حکمرانی اقتدارگرا بر پیرامون بوده است. این تخریب را می‌توان در چند سطح تحلیلی و در پیوند با الگوهای کنترل سیاسی، نظامی‌سازی فضا و حذف تدریجی خودآیینی پیرامونی بررسی کرد؛ روندی که از دوره پهلوی آغاز شد و در جمهوری اسلامی تعمیق یافت. از دهه‌ی ۱۳۵۰ به بعد کُردستان همواره به‌مثابه منطقه‌ای امنیتی تلقی شده است. جنگ ایران و عراق، قیام‌های کُردی و موقعیت مرزی آن باعث شدە است که بخش بزرگی از خاک این مناطق به میدان جنگ و پس از آن به منطقه‌ی نظامی دائمی بدل شود. مین‌گذاری‌های گسترده در دهه‌ی ۶۰، صدها هزار هکتار از زمین‌های کشاورزی، مراتع و زیستگاه‌های حیاتی را به اراضی ممنوعه تبدیل کردە است که تا بە امروز هم پاک‌سازی نشده‌ و هرساله جان روستاییان، دامداران و فعالان محیط‌زیست را می‌گیرد. ایجاد پادگان‌های گسترده، جاده‌های نظامی و پایگاه‌های مرزی، نه‌تنها فضای اجتماعی را محدود کرد، بلکه دسترسی جامعه کُردستان به منابع طبیعی را نیز مختل ساخت. بسیاری از کوه‌ها و جنگل‌ها اکنون بخشی از مناطق ممنوعه بە شمار می روند. سدسازی‌های گسترده توسط سپاه‌پاسداران انقلاب اسلامی در کُردستان به نام توسعه، اما در عمل با هدف کنترل منابع آب، مسیرهای طبیعی رودخانه‌ها را تغییر دادند و باعث نابودی جنگل‌های بلوط، تخلیه‌ی روستاها و تغییر زیست‌محیطی وسیع شدند. جنگل‌زدایی سازمان‌یافته و بی‌تفاوتی نسبت به آتش‌سوزی‌ها، همسو با پروژه‌های امنیتی تلقی می‌شود، زیرا سوزاندن مراتع و پاکسازی اراضی مرتفع از پوشش جنگلی، دسترسی نظامی را ساده‌تر می‌سازد. در نظام سیاسی ایران و دیدگاه ویرانگر آن به طبیعت، تخریب محیط‌زیست کُردستان تکنیک حکمرانی است.  نابودی تدریجی اکوسیستم، همراه با جلوگیری از سازمان‌یابی مستقل زیست‌محیطی، همزمان مردم را وابسته به نهادهای رسمی بی‌پاسخ می‌سازد و امکان زندگی پایدار را کاهش می‌دهد، مهاجرت را تشویق می‌کند و درنهایت زیست‌جهان را به یک «سرزمین تهی‌شده از قدرت بومی» بدل می‌سازد. در چنین هندسه‌ای، محیط‌زیست نه قربانیِ سیاست، بلکه بخشی از ابزار کنترل است. هر درختی که می‌سوزد، نه‌فقط خاک، بلکه حافظه و حق حاکمیت مردم بر زمین خود را نیز در آتش می‌برد. بازگشت به سیاستِ حیات تجربه‌ی مرگ فعالان مستقل، کُنش از سطح داوطلبی را به سطح تعهد وجودی می‌کشاند. فعالان در چنین شرایطی دیگر صرفاً «دلسوز طبیعت» نیستند؛ آنان تبدیل به حاملان حافظه‌ای می‌شوند که هر بار با شعله‌ای تازه زنده می‌شود و می‌سوزاند. این کنشگری از جنس ادای دین به جان‌های سوخته است. این مرگ‌ها، برخلاف آنچه نظام رسمی می‌خواهد، نه بازدارنده‌اند و نه فراموش‌پذیر. برعکس، تبدیل به بخشی از «حافظه‌ی مقاومتی» می‌شوند که بارِ عاطفی و اخلاقی آن بر دوش فعالان باقی‌مانده سنگینی می‌کند. در چنین فضایی، کنشگری تبدیل به نوعی «وظیفه‌ی عاطفی، تاریخی و در عین حال عمیقا سیاسی» می‌شود. هر فریاد کمک، هر تلاشی برای خاموش‌کردن آتش، پژواکی است از صدای آنانی که رفته‌اند. سوگ، در این فضا، صرفاً اندوه نیست چون مسئله سوگ نیست؛ تبدیل به محرک و نوعی سیاست روزمره می‌شود، سیاستی برآمده از عشق به خاک و از خشم به ساختاری که این مرگ‌ها را ممکن کرده است.   محیط‌زیست در گروگان سیاست سرمایه‌داری امنیتی-استخراجی در جمهوری اسلامی، الگویی است که در آن مناطق غیر‌مرکزی- به‌ویژه مناطق غیر‌فارس‌نشین چون کُردستان، خوزستان، بلوچستان و لرستان نه به‌مثابه بخش‌های برابر در ساختار ملی، بلکه به‌عنوان مستعمره‌های داخلی تعریف می‌شوند. در این ساختار، رابطه‌ی مرکز و پیرامون، مبتنی بر غارت منابع طبیعی، امنیتی‌سازی زیست‌جهان مردمان بومی، و تخریب اکولوژیک به‌مثابه ابزاری برای کنترل سیاسی است. در این نظم، خاک و سرزمین حایز ارزش است؛ اما جان، نه. شیره جان طبیعت باید گرفته شود، تا جایی که خشک شود و ساکنانش تنها تا جایی که مزاحم نباشند، تحمل می‌شوند. اما زمانیکە اعتراض می‌کنند، سرکوب می‌شوند؛ بە وقت فداکاری، نادیده گرفته می‌شوند. به همین دلیل است که اقتصاد حاکم نه مولد بلکه رانتی است و رانت نه از تولید، بلکه از استخراج بی‌رحمانه‌ی منابع نفت، آب، معادن، زمین در مناطق محروم تأمین می‌شود، بی‌آنکه کوچک‌ترین بازتوزیعی به سود همان مناطق صورت گیرد. در این الگو، زیست‌بوم ابزار کنترل است، با سدسازی، جنگل‌زدایی، آتش‌سوزی مشکوک یا مدیریت نشده و نظامی‌سازی سرزمین. هر دره‌ی مین‌گذاری شدە، هر کوه به پادگان بدل گشته، و هر رودخانه‌ی خشک شده، نه‌فقط فاجعه‌ای زیست‌محیطی، بلکه تکنیکی برای تسلط بر زمین و جمعیت است. این ساختار مبتنی بر یک نظام ارزش‌زدایی از جان است؛ جایی که مرگ فعال محیط‌زیست در آتش، در خشکسالی، هزینه‌ی قابل قبول سیاست تلقی می‌شود. اگرچه روایت رسمی ممکن است در این بارە سکوت کردە یا مرگ را طبیعی جلوه دهد اما سیاست واقعی در همین سکوت و حذف رقم می‌خورد، مرگ‌ها بی‌صدا، زمین‌ها بی‌آینده، و مردم بی‌قدرت. این سرمایه‌داری امنیتی- استخراجی، تنها نظم اقتصادی نیست؛ بلکه مکانیسمی استعماری برای بازتولید حاشیه‌نشینی، سرکوب و تسلط است و تا زمانی که نقد ریشه‌ای از آن صورت نگیرد، توسعه چیزی جز «مرگِ تدریجی مناطق پیرامون» نخواهد بود. تخریب زیست‌محیطی در این الگو نتیجه طراحی سیاسی آگاهانه‌ برای تضعیف بنیادهای زیست‌پذیری و بازدارندگی توسعه‌ی پایدار در این مناطق است. با خشک‌کردن رودخانه‌ها، انهدام جنگل‌ها، سدسازی‌های مخرب، و رها کردن آتش‌سوزی‌ها، ساختار حاکم زیست‌بوم را به ابزاری برای تعلیق آینده‌ی جوامع بومی بدل می‌کند. این همان جایی است که زیست‌سیاست به شکل مرگ‌محور خود در می‌آید؛ نه برای حفظ حیات، بلکه برای اولویت‌بخشی به بقای نظم مرکزی. در این نظم، نه فقط منابع طبیعی، بلکه فرهنگ، حافظه، و حتی خاکستر بدن‌هایی که در راه حفاظت از طبیعت می‌سوزند، از ارزش تهی می‌شوند. نتیجه، وضعیتی است که در آن مردم مجبورند بین مرگ فیزیکی (در میدان آتش‌سوزی، در مین‌زارها) و مرگ تدریجی (در سکوت و حاشیه‌نشینی) یکی را انتخاب کنند. این ساختار مرگ‌محور، فعالان محیط‌زیست را نه‌فقط در برابر بحران طبیعت، بلکه در برابر نظم سیاسی‌ای قرار می‌دهد که هر کُنش داوطلبانه‌ی آن‌ها را یا بی‌پاسخ رها می‌کند یا به ابزار مشروعیت‌سازی خود تبدیل می‌نماید. زمانیکە جوانی در کوه‌های زاگرس در حین خاموش‌کردن آتش جان می‌بازد، رسانه‌های رسمی ممکن است با «قهرمان‌سازی» لحظه‌ای او را در قاب تجلیل بگذارند، بی‌آنکه مسئولیتی درباره‌ی علت بحران، تکرار فجایع یا نبود امکانات بپذیرند. این شکل از تجلیل، درواقع شیوه‌ای از خنثی‌سازی رادیکالیسم کنش محیط‌زیستی است، مرگ قهرمان می‌شود، تا سیستممرکزی زنده بماند و سازوکار حذف و فرودست‌سازی نامرئی شود. در این میان، انجمن‌های محیط‌زیستی کُردستان، در میانەی استیصال و مسئولیت اخلاقی قرار گرفته‌اند. آن‌ها می‌دانند که حضورشان بدون امکانات حرفه‌ای، می‌تواند به مرگ بینجامد، اما غیبتشان نیز به معنای نابودی زیست‌بوم‌شان است؛ زیست‌بومی که بخشی از حافظه، هویت و زیست‌پذیری جمعی آنان است. این همان دوگانگی مرگبار است که فعالان با آن زیست می‌کنند. مداخله‌ی بی‌پشتوانهیا نظاره‌ی سوزاندن خانه‌ی مشترک. در چنین وضعیتی، اگرچه کُنشگری زیست‌محیطی ظاهری داوطلبانه دارد، اما در حقیقت، برآمده از اضطرار ساختاری و ادامه جنگی است که حکومت‌های مرکزی یک قرن است علیه کردستان اعلام کرده‌اند. وقتی دولت غایب یا عامدانه ناکارآمد است، جامعه ناچار به ورود می‌شود؛ آن‌هم در حالی که ابزار و حمایت ندارد. بدین ترتیب، کُنشگر  تنها می‌ماند؛ هم در برابر طبیعت خشمگین‌شده و هم در برابر نظامی که هم‌زمان عامل بحران و مسئولیت‌گریز از پیامدهای آن است. این چرخه، تا زمانی که ساختار تمرکزگرا، نگاه امنیتی به مناطق حاشیه و اقتصاد استخراج‌محور بر ایران و کُردستان حاکم است، تغییری نخواهد کرد. مسئله فقط محیط‌زیست نیست؛ مسئله قدرت است، عدالت است، و حق زیستن در سرزمینی که نه میدان جنگ باشد و نه معدن رانت. تا آن زمان، آتش‌سوزی‌ها تنها جنگل را نخواهد سوزاند، اعتماد، جان و آینده‌ی جوامع را هم خواهد بلعید. برای خروج از این دوگانه‌ی مرگبار لازم است از سطح فنی یا صرفاً مدیریتی فراتر رفت و بحران را در بافت سیاسی آن تحلیل کرد. راه برون‌رفت نه صرفاً در تجهیز انجمن‌ها، بلکه در کنش عقلانی سرمایه‌های اجتماعی-سیاسی کُردستان است؛ کنشی که در گرو تغییر هندسه‌ی قدرت، بازنگری در نقش دولت، و بازتوزیع اختیار تصمیم‌گیری در قلمروهای پیرامونی‌شده معنا می‌یابد تا زمانی که تصمیم‌گیریهای زیست‌محیطی در مرکز متمرکز باشد، پیرامون، صرفاً میدان اجرا و قربانی سیاست‌های ناکارآمد باقی خواهند ماند. تشکیل نهادهای منتخب جمعی با اختیار اجرایی و بودجه مستقل، پیش‌شرط کاهش عاجل مرگ فعالان است. زمانیکە دولت کنشگران را به چشم تهدید می‌بیند، آنها را از حمایت رسمی محروم می‌کند و فضای مشارکت مدنی را خفه می‌سازد.درنهایت، راه‌حل نه در قهرمان‌سازی فعالان، بلکه در ساختارمند کردن مسئولیت، بازتوزیع اختیار و به رسمیت شناختن حق زندگی و کنش ملت پیرامونی‌شده و مستعمره است. راه دیگر عدالت سیاسی- زیست‌محیطی است، نه ایفای نقش آتش‌نشان در آتش‌هایی که خود دولت به انحاء مختلف به جان محیط‌زیست می‌اندازد. تا زمانی که بحران زیست‌محیطی به‌صورت مشکلی طبیعی یا صرفاً مدیریتی تعریف شود، راه فرار مسئولیت برای دولت باز می‌ماند. باید افشا کرد که دولت ویرانگر امنیتی تمرکزگرا خود اصل و کانون بحران است. باید نشان داد که هر درخت سوخته، هر کوه آتش‌گرفته، نتیجه سیاست‌گذاری سیاسی عامدانه است. محیط‌زیست، میدان سیاست است، پس نه تنها باید برای جنگل جنگید، بلکه باید نظم سیاسی‌ای را که جنگل را می‌سوزاند، هدف گرفت. اینیعنی زیست‌سیاست رهایی‌بخش در برابر زیست‌سیاست مرگ‌آور. تا زمانی که نهاد دولت حاضر به واگذاری قدرت به مردم کُردستان در قالب تمام گونەهای خودمدیریتی، تمرکز زدایی یا به‌رسمیت‌شناختن حق تصمیم‌گیری و توقف پروژه‌های نظامی‌سازی و استخراجی نباشد، یا نه، استقلال ایجابی خود کُردستان بنابر حق طبیعی تعیین سرنوشت، هیچ راه‌حلی پایدار نخواهد بود. طبیعت در آتش می‌سوزد، چون اراده‌ای سیاسی در حال سوزاندن آن است. مقاومت در برابر تخریب زیست‌محیطی، در این شرایط، نه فقط یک کنش زیست‌محیطی، که بیانیه‌ای علیه تمامیت این نظم سیاسی- امنیتی است. زمان آن رسیده که این مقاومت، به زبان سیاست در فرم‌های متفاوت آن و از دل پیرامون سخن بگوید.

نوار غزه امروز گرفتار یکی از فاجعه‌بارترین بحران‌های انسانی جهان است. قریب بە دو میلیون غیرنظامی که در محاصره کامل به سر می‌برند، به سختی می‌توانند بە غذا، آب، دارو یا سرپناه دسترسی پیدا کنند. اما آنچه این وضعیت را به نقطه‌ای بی‌سابقه رسانده، تنها جنگ یا ویرانی نیست؛ بلکه سیاستی حساب‌شده، سازمان‌یافته و هدفمند از سوی اسرائیل برای استفاده از گرسنگی به‌عنوان ابزار جنگی است. دولت اسرائیل از ماه مارس، به‌طور رسمی هرگونه ورود مواد غذایی، سوخت و دارو به نوار غزه را ممنوع اعلام کردە است. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل هدف از این کار را افزایش فشارها بر حماس عنوان کرده و صراحتا اظهار داشته است: ما نمی‌توانیم در حال جنگ، غذا به دشمن برسانیم. هفته نامه اشپیگ ل با اشاره به اظهارات دیگر مقامات اسرائیل و یک نوار صوتی منتسب به وزیر دارایی این کشور یادآوری می‌کند که این تصمیم بخشی از یک دکترین سیاسی گسترده‌تری است که گرسنگی را ابزار مناسب برای فشار بر جمعیت غیرنظامی می داند. وزیر دارایی اسرائیل، بتسلئیل اسموتریچ، صراحتاً می‌گوید: دو میلیون فلسطینی باید گرسنه بمانند، این کار نه تنها لازم است، بلکه درست است. تا پیش از این ممنوعیت، کمک‌های بشردوستانه عمدتاً از طریق نهادهایی مانند UNRWA و برنامه جهانی غذا (WFP) به غزه می‌رسید. اما اعمال محاصره کامل بر غزه، دولت اسرائیل برای دور زدن نهادهای بین‌المللی ساختاری موازی به نام GHF (Gaza Humanitarian Foundation) را با همکاری ایالات متحده ایجاد کرد؛ نهادی غیرشفاف، فاقد پیشینه و تحت نظارت مستقیم ارتش اسرائیل و پیمانکاران امنیتی آمریکایی. در همین بارە، اشپیگل گزارش می‌دهد که این نهاد نه با استانداردهای بین‌المللی تطابق دارد و نه به نهادهای ناظر پاسخ‌گو است. در عوض مسئولیت توزیع غذا و آب را در مناطقی نظامی‌شده بر عهده دارد که مردم ساعت‌ها برای یک وعده غذا صف می‌کشند و بارها هدف تیراندازی قرار گرفته‌اند. سازمان ملل گزارش کرده که از ابتدای عملیاتی شدن طرح اسرائیل با همکاری واشنگتن بیش از ۱۰۰۰ نفر در خلال تلاش برای دریافت کمک و یا در صف گرفتن کمک‌های غذایی توسط نیروهای ارتش اسرائیل هدف قرار گرفته و کشته شده‌اند. اشپیگل در بخش مفصلی از گزارش خود، به تلاش سازمان‌یافته اسرائیل برای تحریف افکار عمومی بین‌المللی می‌پردازد. بنا بر این گزارش، اسرائیل برای توجیه سیاست‌های خود، به چند ابزار تبلیغاتی و اطلاعاتی روی آورده است. اسرائیل در ابتدا پیکان حملات خود را متوجه آژانس امدادرسانی سازمان ملل (UNRWA) کرد و مدعی شد که برخی کارکنان این آژانس در حمله ۷ اکتبر با حماس همکاری کرده‌اند. این ادعاها بدون ارائه هرگونه سندی مطرح شدند، اما منجر به تعلیق کمک مالی کشورهای غربی از جمله آلمان به UNRWA شد. علاوه بر این اسرائیل بارها مدعی شده است که نیروهای حماس کمک‌های وارد شده به غزه را برای تامین نیروهای خود و هزینه جنگ می ربایند و از طریق تکرار این روایت، تلاش کرده است اعتبار سازمان‌های امدادی را زیر سؤال ببرد. در حالی که تاکنون هیچ مدرکی دال بر دزدی سیستماتیک کمک‌ها توسط حماس ارائه نشده است و حتی آژانس ایالات متحده برای توسعه بین‌المللی موسم به USAID نیز اعلام کرده که شواهدی برای تایید این مدعا در دست نیست. اشپیگل در گزارش خود همچنین اشاره می کند که دولت اسرائیل و جریان‌های همسو با این کشور در کمپینی گسترده برای بی اعتبار کردن و و زیر سوال بردن بحران انسانی در غزه تصاویر کودکان گرسنه یا اجساد در صف‌های غذا را جعلی و "ساخته‌شده با هوش مصنوعی" یا "مربوط به مناطق دیگر" قلمداد می کنند. با این حال علیرغم تلاش‌های اسرائیل برای انکار قحطی و گرسنگی، داده‌های مستقل تصویری دیگر ارائه می‌دهند. هفته پیش نهاد ارزیابی امنیت غذایی IPC اعلام کرد که غزە در وضعیت فاز ۵ – قحطی کامل قرار دارد؛ مرحله‌ای که معمولاً فقط در مناطق جنگ‌زده‌ای مانند سومالی یا یمن ثبت می‌شود. اشپیگل در ادامه با استناد به منابع سازمان ملل، تأیید می‌کند که بیش از نیمی از درخواست‌های ارسال کمک به غزه توسط اسرائیل رد شده‌اند. این گزارش می‌افزاید که نه تنها گذرگاه‌های ورودی محدود شده‌اند، بلکه کاروان‌های کمک بارها هدف حمله یا توقف تعمدی قرار گرفته‌اند. دکترین اسرائیل؛ انسان‌زدایی از فلسطینیان آنچه در پشت این سیاست‌ها قرار دارد، نه صرفاً ملاحظات نظامی، بلکه دکترین انسان زدایی از مردم غزه است. در گفتمان رسمی اسرائیل، تمایزی میان غیرنظامی، کودک، پیر یا بیمار با اعضای حماس وجود ندارد. این گفتمان، زمین را برای مشروع‌سازی گرسنگی، بمباران بیمارستان‌ها و نابودی زیرساخت‌های شهری هموار می‌کند. حتی مقاماتی که تلاش کرده‌اند تصویر درستی از وضعیت واقعی غزه به افکار عمومی ارائه دهند، تحت فشار قرار گرفته‌اند. یکی از هماهنگ‌کنندگان امدادی سازمان ملل پس از انتشار اطلاعاتی درباره تیراندازی عمدی به غیرنظامیان در صف غذا از سوی اسرائیل اخراج شد و مجوز اقامتش تمدید نشد. این گزارش هشدار می‌دهد که تداوم این وضعیت، بدون پاسخگویی جدی بین‌المللی، نه تنها فاجعه انسانی در غزه را تعمیق می‌کند، بلکه استانداردهای اخلاقی و حقوقی جهانی را نیز به خطر می‌اندازد. اشپیگل در پایان گزارش خود با اشاره به موفقیت اسرائیل در کمپین انتشار اطلاعات غلط می‌نویسد: وقتی خبرنگاران در برلین و پاریس می‌گویند که درباره‌ی گرسنگی در غزه، ما با "روایت‌ها" مواجه هستیم، نه واقعیت‌ها، این بدان معناست کە کمپین اسرائیل به هدف خود دست یافتە است.

میکروخشونت یا Microaggression به مجموعه‌ای از رفتارها، سخنان و کنش‌های ظریف، غالباً ناخودآگاه و روزمره اطلاق می‌شود که افراد متعلق به گروه‌های به حاشیه رانده‌شده را به‌صورت ضمنی تحقیر، بی‌اعتبار یا حذف می‌کنند. هنگامی‌که این کنش‌ها متوجه زنان می‌شوند، از آن‌ها با عنوان «میکروخشونت‌های جنسیتی» یاد می‌شود؛ اشکالی از خشونت که اگرچه پراکنده، جزئی و حتی شوخی‌گونه به نظر می‌رسند، اما اثراتی عمیق، ماندگار و فرسایشی بر روان، موقعیت اجتماعی و احساس ارزشمندی زنان بر جای می‌گذارند. نخستین بار، این اصطلاح در دهه ۱۹۷۰ توسط چستر پیرس، روانشناس آمریکایی، برای توصیف رفتارهای نژادپرستانه پنهان به‌کار رفت و بعدها توسط پژوهشگرانی چون درالد وینگ سو توسعه یافت تا انواع دیگر تبعیض‌های مذهبی، جنسی، اتنیکی و جنسیتی را نیز دربر گیرد. در نظریه‌های فمینیستی، میکروخشونت‌ها به‌عنوان تجلی خشونت نمادین و ساختاری مردسالارانه تحلیل می‌شوند که به‌صورت پنهان و مداوم، زنان را در موقعیت‌های فرودست تثبیت می‌کند. برخلاف خشونت‌های آشکار فیزیکی یا کلامی، این نوع خشونت به دلیل ماهیت پنهان و انکارپذیرش، کمتر دیده می‌شود اما به مراتب می تواند آسیب‌زننده‌تر باشد. میکروخشونت‌های جنسیتی معمولاً با ویژگی‌هایی مانند نامرئی بودن، تکرار روزمره، انتقال پیام‌های ضمنی تحقیرآمیز، همراه بودن با انکار از سوی عامل خشونت، و فرسایش تدریجی روان زنان همراه‌اند. این خشونت‌ها در قالب‌هایی چون جملات کلیشه‌ای («تو خیلی باهوشی برای یک دختر!»)، قطع صحبت زنان در جلسات کاری، نادیده‌گرفتن در انتصابات، نگاه جنسی در اماکن عمومی، یا تصویرسازی‌های تحقیرآمیز رسانه‌ای بروز پیدا می‌کنند. گزارش سال ۲۰۲۴ مؤسسه مک‌کینزی با عنوان «میکروآزارها همچنان مانعی برای برابری هستند» نشان می‌دهد که بیش از ۵۵٪ از زنان در آمریکا در محیط کار حداقل یک نوع میکروخشونت مرتبط با صلاحیت شغلی را تجربه کرده‌اند. حدود ۴۰٪ از زنان گزارش داده‌اند که صحبت‌هایشان در جلسات کاری نادیده گرفته یا سخنانشان قطع شده و ۳۹٪ نیز گفته‌اند صلاحیتشان زیر سؤال رفته است. زنان حاشیه‌نشین بیش از سایر زنان در معرض این نوع خشونت قرار دارند: زنان دارای معلولیت ۳ برابر بیشتر، و زنان LGBTQ+ ۶.۵ برابر بیشتر از سایرین با قضاوت‌های تبعیض‌آمیز درباره ظاهر یا احساساتشان مواجه‌اند. این تجارب اغلب به فرسودگی روانی، کاهش اعتماد به نفس و افزایش تمایل به ترک محیط کار منجر می‌شوند. این نوع خشونت‌ها، درون ساختارهای مردسالارانه، حتی از سوی خود زنان نسبت به دیگر زنان نیز ممکن است اعمال شوند. هادیه عبدالرحمن، زن مسلمان آمریکایی و فعال حوزه عدالت جنسیتی، تجربه خود از مواجهه با این انتظارات ناعادلانه در محافل فمینیستی را چنین توصیف می‌کند: وقتی به‌عنوان یک زن مسلمان وارد محافل فمینیستی می‌شوم، اغلب انتظار نادرستی بر من تحمیل می‌شود که باید نماینده همه زنان مسلمان باشم... این فشار بسیار طاقت‌فرساست و نه‌تنها مرا منزوی می‌کند، بلکه گفتگوی واقعی را نیز دشوار می‌سازد. بهترین راه، شنیدن داستان‌های فردی هر زن است، نه تحمیل نمایندگی جمعی. در بافت ایران، میکروخشونت‌های جنسیتی در عرصه‌های مختلف قابل شناسایی‌اند. در محیط کار، زنانی که بارها صحبتشان قطع می‌شود، درباره وضعیت تأهل یا فرزندآوری‌شان بازخواست می‌شوند، یا در موقعیت‌های مدیریتی وظایف خدماتی به آن‌ها سپرده می‌شود. در فضای عمومی، نگاه‌های جنسی، نظرات تحقیرآمیز درباره پوشش یا شوخی‌های زن‌ستیز امری رایج است. در دانشگاه‌ها، موفقیت‌های زنان اغلب با نگاه استثناگرایانه مواجه شده، یا با آزار جنسی نادیده گرفته می‌شود، و شوخی‌های جنسیتی بی‌پاسخ می‌مانند. در خانه نیز انتظارات نابرابر در مدیریت داخل خانه و نگه‌داری فرزندان، بی‌ارزش‌شمردن علاقه‌مندی‌های زنانه، و مقایسه‌های تحقیرآمیز رایج‌اند. رسانه‌ها نیز با کلیشه‌سازی، حذف صدا و حاشیه‌نشین‌سازی زنان، این خشونت را بازتولید می‌کنند. پیامدهای این خشونت‌های به ظاهر نامرئی، اما تکرارشونده و سیستماتیک، بسیار عمیق‌اند: از کاهش اعتماد به نفس، احساس ناتوانی، اختلال در پیشرفت شغلی، تا درونی‌سازی تبعیض و تردید در توانمندی‌های خود. شناخت، تحلیل و مقابله با میکروخشونت‌های جنسیتی گامی بنیادین در جهت تحقق عدالت جنسیتی و ساخت فضایی عادلانه‌تر برای زنان در عرصه‌های عمومی و خصوصی است.

آمریکا ۲۰ نهاد فعال در تجارت نفت و پتروشیمی ایران و ۱۰ کشتی را تحریم کرد. تمرکز بر شرکت‌هایی است که میلیون‌ها بشکه نفت ایرانی را جابجا کرده‌اند. شرکت‌هایی از چین، هند، امارات، ترکیه و اندونزی نیز مشمول تحریم‌اند. هم‌زمان، شبکه نفتی حسین شمخانی، فرزند علی شمخانی، شامل ۱۱۵ فرد، شرکت و کشتی به‌دلیل دور زدن تحریم‌ها و تأمین مالی جمهوری اسلامی، هدف قرار گرفت. این تحریم‌ها با هدف کاهش درآمدهای نفتی ایران اعمال شده‌اند. وزارت امور خارجه آمریکا در بیانیه‌ای رسمی، از تحریم ۲۰ نهاد فعال در تجارت نفت، فرآورده‌های نفتی و محصولات پتروشیمی ایران خبر داد و اعلام کرد ۱۰ کشتی نیز به عنوان اموال مسدود شده شناخته شده‌اند. تمرکز این اقدامات بر شرکت‌های پایانه‌دار، مدیریت کشتی‌ها و خریداران عمده‌ای بوده است که به‌طور سیستماتیک در جابجایی میلیون‌ها بشکه نفت و محصولات پتروشیمی با منشأ ایرانی مشارکت داشته‌اند. در میان تحریم‌شدگان، نام یک اپراتور چینی نیز به چشم می‌خورد که علی‌رغم هشدارهای پیشین، نفت خام ایران را از نفتکش‌های تحت تحریم آمریکا دریافت کرده است. همچنین شرکت‌هایی از هند، امارات، ترکیه و اندونزی به دلیل نقش پررنگ در مبادلات پتروشیمی، مشمول تحریم‌های جدید شده‌اند. تحریم امپراتوری شمخانی در اقدامی هم‌زمان، وزارت خزانه‌داری آمریکا بیش از ۱۱۵ فرد، شرکت و کشتی را به دلیل ارتباط با شبکه نفتی حسین شمخانی، فرزند علی شمخانی، مشاور ارشد رهبر جمهوری اسلامی ایران، هدف تحریم قرار داده است. بنا بر گزارش وزارت خزانه‌داری، شمخانی با بهره‌گیری از یک ساختار پیچیده واسطه‌گری، نفت و محصولات روسی و ایرانی را از طریق مسیرهای پنهان به بازار جهانی منتقل کرده و میلیاردها دلار درآمد حاصل از این تجارت را به خزانه جمهوری اسلامی سرازیر کرده است. شمخانی متهم است با سوءاستفاده از ارتباطات سیاسی و فساد ساختاری در تهران، یکی از کلیدی‌ترین شبکه‌های تأمین مالی جمهوری اسلامی را رهبری می‌کند. در مجموع، تحریم‌های جدید ۱۵ شرکت کشتیرانی، ۵۲ کشتی، ۱۲ فرد و ۵۳ نهاد در ۱۷ کشور — از پاناما تا ایتالیا و هنگ‌کنگ — را که در دور زدن تحریم‌ها نقش داشته‌اند، هدف قرار داده است. مقام‌های آمریکایی این بسته تحریمی را بخشی از تلاش مداوم برای کاهش چشمگیر درآمدهای نفتی ایران می‌دانند که طبق گفته آنان، ابزار استمرار نفوذ منطقه‌ای و پشتیبانی از گروه‌های نیابتی هستند. یک مقام ارشد آمریکایی با اشاره به کاهش صادرات نفت ایران از ۱.۸ میلیون بشکه در روز به حدود ۱.۲ میلیون بشکه، اعلام کرد که این روند کاهشی ادامه خواهد داشت و هدف، نزدیک‌کردن مجدد صادرات ایران به سطح چند صد هزار بشکه در روز است، رقمی که در دوره نخست ترامپ تجربه شده بود. با این حال، آمریکا انتظار اختلال پایدار در بازار جهانی نفت را ندارد. ایران تحریم‌ها را محکوم کرد در واکنش بە این اقدامات اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، در اظهاراتی که توسط رسانه‌های داخلی ایران بازتاب یافت، تحریم‌ها را «نمونه آشکار دشمنی آمریکا با ملت ایران» توصیف کرد و آن‌ها را تلاشی «شیطانی» برای ضربه‌زدن به توسعه اقتصادی و رفاه عمومی دانست. او افزود: تحریم‌های یکجانبه و غیرقانونی آمریکا علیه ایران اقدامی جنایتکارانه و ناقض اصول و قواعد بنیادین حقوق بین‌الملل و حقوق بشر بوده و مصداق جنایت علیه بشریت محسوب می‌شود و دولت آمریکا باید به‌خاطر نقض‌های فاحش حقوق بشر ناشی از این تحریم‌های غیرقانونی بازخواست شده و پاسخگو باشد. اگرچه هفته گذشته یک مقام ارشد کاخ سفید اعلام کرد که آمریکا همچنان آماده گفت‌وگوی مستقیم با ایران است، اما دیپلمات‌های اروپایی و ایرانی گفته‌اند که چشم‌انداز ازسرگیری مذاکرات، در وضعیت فعلی تقریباً غیرممکن است. این فضای مسدود دیپلماتیک، بلافاصله پس از حملات هوایی آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران در ماه ژوئن پدید آمد که ترامپ آن را نابودکننده برنامه هسته‌ای ایران توصیف کرد. رئیس‌جمهور سابق آمریکا این هفته هشدار داد که در صورت هرگونه تلاش ایران برای احیای این سایت‌ها، فرمان حمله جدیدی صادر خواهد کرد.

در خاورمیانه، مفاهیمی چون حق تعیین سرنوشت بیش از آنکه تابع اصول حقوقی تعریف شدە در قوانین حقوق بین الملل باشند، در دل روابط قدرت، ژئوپلیتیک منطقه‌ای و توازن نیروها بازتعریف می‌شوند. کُردها در سوریه یکی از معدود نیروهای سیاسی هستند که نه‌تنها از عناصر بنیادین ملت‌سازی برخوردارند، بلکه تلاشی پیوسته برای نهادسازی، خودگردانی و تولید نظم سیاسی محلی را نیز آغاز کرده‌اند. اما این تلاش، در غیاب مشروعیت بین‌المللی، انسجام اقتصادی، و حمایت راهبردی پایدار، در مرز نماد و تا حدی ناتوانی سرگردان مانده است. برخلاف اقلیت‌های مذهبی چون دروزی‌های سوریه که هویت مذهبی‌شان را در چارچوب وفاداری به دولت حفظ کرده‌ و هرگز پروژه ملت‌سازی مستقل را دنبال نکرده‌اند، کُردها مسیر متفاوتی را پیموده‌اند. آنان واجد مؤلفه‌های بنیادین یک «ملت در حال ظهور» هستند. زبان، حافظه جمعی از سرکوب، روایت تاریخی مشترک و نهادهای سیاسی-نظامی خودساخته را می‌توان مولفه‌های شاخص این امر دانست. روژآوا، (منطقە خودمدیریتی شمال-شرق سوریە) به‌مثابه ساختاری غیرمتمرکز، چنداتنیکی-اقلیتی و متکی بر شوراهای محلی، حاصل تلاشی است که بندیکت اندرسن آن را در چارچوب تحلیلی «جوامع تصوری»، ملت می‌نامد. مجموعە تجارب کردها در منطقە خاورمیانە و بە ویژە کُردها در چارچوب مرزهای عراق سوریه را می‌توان به‌عنوان نمونه‌ای کلاسیک نیز از گذار اتنیک به ملت، مطابق با مدل آنتونی اسمیت، تحلیل کرد. اما ملت‌شدن، همان‌طور که نظریه‌پردازان حقوق بین‌الملل نیز تأکید کرده‌اند، لزوماً به معنای دولت‌شدگی نیست. قاعده حفظ مرزهای موجود (uti possidetis juris) و رأی‌های دیوان بین‌المللی دادگستری، از کبک تا کوزوو، نشان داده‌اند که حق جدایی، تنها در شرایط سرکوب مطلق یا انسداد کامل سیاسی قابل استناد است. کُردها در سوریه، گرچه در دوره‌هایی از تبعیض  و سرکوب وحشتناک رنج برده‌اند، اما امروز نه در موقعیت سرکوب مطلق‌اند و نه به‌طور کامل از ساختار سوریه طرد شده‌اند. وضعیت کنونی آنان، ترکیبی از خودمختاری دوفاکتو، محرومیت حقوقی و تهدید مداوم است. از سوی دیگر، آنچه بیش از هر نظریه‌ای در تعیین سرنوشت کردها نقش دارد، واقعیت ژئوپلیتیک منطقه‌ای است. کُردها در سوریه در محاصره سه بازیگر قدرتمند قرار دارند که هر یک به‌نحوی موجودیت آنان را محدود می‌کنند. ترکیه هرگونه ساختار کُردیِ مستقل در مرزهای جنوبی‌اش را تهدیدی وجودی برای خود قلمداد می‌کند. دولت موقت سوریه، همچنان از مشروعیت بین‌المللی و اراده‌ی بازپس‌گیری حاکمیت بر شمال و شرق این کشور برخوردار است و اقلیم کردستان عراق که با وجود پیوندهای نژادی، به دلیل اختلافات ایدئولوژیک و رقابت‌های ژئوپلیتیکی، حاضر به حمایت قاطع از پروژه روژآوا نیست. در واقع، کُردها در سوریه در موقعیتی ایزوله‌شده قرار دارند که نه به‌عنوان بازیگر منطقه‌ای پذیرفته می‌شوند و نه در ساختار جهانی جایی برای آنان تعریف شده است. از منظر اقتصادی نیز، اداره خودگردان کُردی در وضعیت شکننده‌ای قرار دارد. اگرچه برخی میادین نفتی مانند العمر، رمیلان و التنک تحت کنترل نیروهای سوریە دمومکراتیک و ادارە خومدیتی شمال-شرق سوریە قرار داشتە و درآمدهای حاصل از فروش نفت به‌شکل غیررسمی بە یکی از منابع تأمین مالی آنان منجر شدە است، اما فقدان زیرساخت صادراتی، محاصره مرزی و فقدان دسترسی به بازارهای جهانی، باعث شده است که این ساختار به‌جای ادغام در نظم بین‌المللی، به واحدی منزوی تبدیل شود. طبق نظریه وابستگی متقابل پیچیده، دوام هر نهاد سیاسی مستلزم اتصال به زنجیره‌های اقتصادی و نهادی جهانی است؛ امری که برای کُردها فعلاً دور از دسترس است. در چنین شرایطی، آینده کُردها در سوریه را می‌توان با تسامح در سه سناریوی اصلی ترسیم کرد. نخست، تداوم وضعیت موجود و حفظ خودگردانی غیررسمی زیر سایه دمشق؛ ساختاری فدرال‌مانند، اما بدون رسمیت حقوقی، که به بقای نهادهای محلی کُردی بدون استقلال واقعی منجر می‌شود. این سناریو تنها در صورت توازن شکننده میان دمشق، آنکارا و قدرت‌های فرامنطقه‌ای دوام خواهد آورد. دوم، ادغام کُردها در نظم سیاسی جدید سوریه، به‌شرط تغییر قانون اساسی و بازتعریف هویت ملی این کشور به‌مثابه ملتی چنداتنیکی که سناریویی دشوار اما نه محال است. این سناریو درصورتی موفق خواهد شد که فشارهای بین‌المللی و روندهای سیاسی به سود گفت‌وگوهای ملی با تبعیض مثبت نسبت به کُردها حرکت کند. و سوم، سناریوی فروپاشی کامل پروژه روژآوا در اثر خروج نیروهای خارجی، تشدید حملات نظامی ترکیه یا توافق میان دمشق و آنکارا؛ امری که به حذف نهادهای کُردی و بازگشت به وضعیت حاشیه‌ای دهه‌های گذشته خواهد انجامید. در نهایت، مسأله کُرد در سوریه را نمی‌توان صرفاً با معیارهای حقوقی یا حتی نظریه‌های ملت‌سازی تحلیل کرد. تجربه نشان می‌دهد که در خاورمیانه، «ملت بودن» شرط لازم برای تعیین سرنوشت است، اما شرط کافی نیست. در غیاب سرزمین و قلمرو، نهاد، متحد منطقه‌ای و مشروعیت بین‌المللی، حق تعیین سرنوشت حتی اگر بر زبان، تاریخ و خون نیز مکتوب باشد، راهی جز تعلیق ندارد. و این، دقیقاً همان مسئله‌ای است که روژآوا با آن دست‌به‌گریبان است.

در پی تصمیم فرانسه و بریتانیا مبنی بر شناسایی فلسطین، کانادا نیز اعلام کرد در صورت تحقق شروطی چون انتخابات ۲۰۲۶، حذف نقش حماس و پذیرش ماهیت غیرنظامی کشور، در نشست سپتامبر سازمان ملل فلسطین را به رسمیت خواهد شناخت. نخست‌وزیر مارک کارنی گفت وضع موجود پایدار نیست. او به فاجعه انسانی در غزه و تخریب چشم‌انداز راه‌حل دو دولتی اشاره کرد. کشورهای دیگر نیز در حال بررسی اقدام مشابه‌اند. متعاقب اعلام فرانسە و بریتانیا مبنی بر شناسایی فلسطین بە عنوان یک کشور مستقل، کانادا اعلام نیز نمود کە قصد دارد در نشست سپتامبر مجمع عمومی سازمان ملل، فلسطین را به‌عنوان یک کشور مستقل به رسمیت بشناسد. در این بارە، مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، روز چهارشنبه تأکید کرد این تصمیم تنها در صورتی اجرایی خواهد شد که تشکیلات خودگردان فلسطین برگزاری انتخابات در سال ۲۰۲۶، حذف نقش حماس از دولت آینده و پذیرش ماهیت غیرنظامی کشور فلسطین را تضمین کند. به گفته او، ادامه وضع موجود دیگر قابل دوام نیست. کارنی در این بارە افزود: چشم‌انداز راه‌حل دو دولتی، به‌دلیل حملات تروریستی حماس در ۷ اکتبر، گسترش شهرک‌سازی‌های اسرائیلی و مخالفت فزاینده اعضای کابینه اسرائیل با دولت مستقل فلسطینی، به‌شدت آسیب دیده است. او از فاجعه انسانی در غزه نیز به‌عنوان یکی از عوامل تغییر سیاست خارجی کانادا نام برد. افزون بر کانادا، متحدان کلیدی آمریکا نظیر استرالیا و نیوزیلند نیز گفته‌اند چنین تصمیمی را بررسی می‌کنند و کشورهای اتحادیه اروپا از جمله مالت، فنلاند، پرتغال و لوکزامبورگ در حال انجام بررسی‌های مشابه هستند. از سوی دیگر، چهارشنبه شب، بیش از نیمی از سناتورهای دموکرات از دو قطعنامه مهم برای توقف فروش سلاح به اسرائیل حمایت کردند، گرچه این قطعنامه‌ها به دلیل مخالفت جمهوری‌خواهان و ۲۰ دموکرات به تصویب نرسیدند. این دو طرح که توسط برنی سندرز پیشنهاد شد، به‌دنبال توقف فروش ۶۷۵ میلیون دلار تسلیحات و هزاران قبضه سلاح تهاجمی تمام‌خودکار به اسرائیل بودند. برای نخستین‌بار، پتی موری، معاون رئیس کمیته بودجه سنا، و جین شاهین، عضو ارشد کمیته روابط خارجی، به این قطعنامه‌ها رأی مثبت دادند. سندرز گفت: این رأی‌ها نه برای تضعیف اسرائیل، بلکه برای متوقف‌کردن سیاست‌هایی است که منجر به کشتار غیرنظامیان در غزه شده‌اند. در واکنشی دیگر، هلند نیز اعلام کرد که ورود دو وزیر راست‌افراطی اسرائیل، ایتمار بن‌گویر، وزیر امنیت داخلی، و بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی، را به خاک خود ممنوع کرده است. این دو وزیر از حامیان کلیدی شهرک‌سازی‌ها و ادامه جنگ در غزه هستند. کاسپار ولدکمپ، وزیر خارجه هلند، در نامه‌ای رسمی به پارلمان اعلام کرد: جنگ در غزه باید متوقف شود. در پی این اقدام، اتحادیه اروپا پیشنهاد تعلیق بخشی از مشارکت اسرائیل در برنامه علمی–فناوری ۹۰۰ میلیون یورویی موسوم به "هورایزن اروپا" را مطرح کرد. این تعلیق، دسترسی اسرائیل به حدود ۲۰۰ میلیون یورو در حوزه‌هایی مانند پهپادها، هوش مصنوعی و امنیت سایبری را محدود می‌کند؛ حوزه‌هایی که کاربرد نظامی نیز دارند. به گفته کمیسیون اروپا، عملیات نظامی اسرائیل در غزه مفاد توافق‌نامه همکاری با اتحادیه را نقض کرده است. برای تعلیق کامل، رأی ۵۵ درصدی کشورهای عضو اتحادیه لازم است. در واکنش، وزارت خارجه اسرائیل، سفیر هلند را احضار و این تصمیم را محکوم کرد. بزالل اسموتریچ نیز با ادبیاتی خصمانه مدعی شد که اروپا «هیچ‌گاه حامی یهودیان نبوده و نخواهد بود.» تنش با اروپا در شرایطی بالا گرفته است که بریتانیا، کانادا، نیوزیلند، نروژ و استرالیا نیز پیش‌تر تحریم‌هایی علیه همین دو وزیر اسرائیلی وضع کرده بودند.