top of page


کارگران زیر آفتاب، بیسایهبان قانون
زریان خالدی تابستان ۱۴۰۵، برای کارگران ایرانی، تنها تابستان یک بحران اقلیمی نیست, بلکە تلاقی چند بحران است؛ موج گرمایی که با رکوردهای تازه همراه شده، شبکهی برقی که زیر فشار جنگ و تحریم بهسختی سرپا مانده و اقتصادی که با تورم سهرقمی، کمترین انگیزه را برای هزینهکردن اضافی روی ایمنی کارگر به کارفرما میدهد. در چنین بستری، پرسش این گزارش ساده است که وقتی دما از پنجاه درجه فراتر میرود، قانون و دولت از چه کسی محافظت میکنند و چه کسی را زیر آفتاب رها میکنند؟ در نظام بینالمللی


چه کسی حق دارد زبان را تعریف کند؟دوگانه زبان و گویش در سایه تمرکز قدرت در ایران
رامیار حسینی زبان را گاه گویشی دانستهاند که ارتش و نیروی دریایی دارد. چنین تعبیری رابطه زبان و قدرت را بهروشنی نشان میدهد. معیارهای زبانشناختی تفاوت میان گونههای زبانی را توضیح میدهند، اما جایگاه اجتماعی و نهادی آنها را تعیین نمیکنند. در ایران، دولت مدرن با رسمیکردن فارسی و گسترش آن در آموزش، اداره، دادگاه و رسانه، همزمان قدرت تعیین منزلت سایر زبانها را نیز متمرکز کرد. از این رو، مناقشه زبان و گویش تنها بحثی زبانشناختی نیست، بلکه به توزیع قدرت، مشروعیت نهادی و دست


زن بهمثابه سوژهی اشغال و اسارت در جنگ
زریان خالدی سوم اوت ۲۰۱۴، در کوهستان شنگال، دهها هزار کُرد ایزدی، همان مردم اسطورهای که باورشان این است کشتی نوح بر همین کوه نشست، این بار نه برای رستگاری که برای مرگ به کوه پناه برده بودند. مردان در دامنهها کشته شدند. زنان، بخش دیگر این رویداد بودند. برخی خود را از صخرهها پایین انداختند، برخی با آهک و نیشتر به جان خود افتادند و هزاران نفر بە قافله اسارتی پیوستند که از موصل تا بە رقه امتداد یافت و سرانجام بخشی از آنان بە سالنهای حراج و در قفسهای شیشهای «پرسیده و فروخت


از سهم امام به سهم ملوکانه: چارچوب ذهنی رضا پهلوی در مصاحبه با رویترز
رامیار حسینی، عارف سلیمی گزارش تحقیقی رویترز درباره فعالیتهای سیاسی، منابع مالی و شیوه رهبری رضا پهلوی، پسر شاه سابق ایران، پرسشی فراتر از تواناییهای فردی او مطرح میکند: آیا چهرهای که فعالیت خود را نه یک حرفه سیاسی، بلکه رسالت و فداکاری داوطلبانه میداند، میتواند نماد گذار به ساختاری دموکراتیک و پاسخگو باشد؟ این یادداشت با مقایسه این نگرش با سنت دیرینه رهبری شخصمحور در «بیت» و «دربار»، ریشههای تاریخی و پیامدهای سیاسی آن را بررسی میکند. گزارش رویترز که بر پایه گفتو


عبدالکریم سروش و تشییع عقلانیت
نصرالله لَشَنی تمجید اخیر عبدالکریم سروش از خامنەای و استناد او به شکوه تشییع پیکرش، صرفاً چرخش یک روشنفکر نیست، بلکه لحظهای است که یکی از تناقضهای بنیادین روشنفکری دینی در ایران را بر ملا میکند. این سنت، هرچند از واژگان عقلانیت انتقادی، لیبرالیسم و فلسفه تحلیلی وام گرفته است، اما در سطح منطق استدلال همچنان از الگوی فقه سیاسی و اقتدار کاریزماتیک گسست نیافته است. از همینرو، امر اجتماعی بهجای آنکه موضوع تحلیل باشد، به منبع مشروعیت بدل میشود، محبوبیت با مشروعیت مردمی خلط م


روحانیت سنی در کردستان در میانە جامعه و قدرت قرار گرفتە است
رسول گلەبان اقتدار تاریخی ماموستا در کردستان از میانجیگری، آموزش و اعتماد مردم پدید آمده است، نه از انتصابات حکومتی. جمهوری اسلامی ایران پس از ۱۳۵۷، با تاسیس نهادهایی مانند مرکز بزرگ اسلامی غرب کشور، کوشیده است این سرمایه اجتماعی را درون نظم اداری خود سازمان دهد و حدود گفتار مشروع دینی را تعیین کند. اما از سوی دیگر، احضار، بازداشت، ممنوعیت از منبر و سکوت امنیتی روحانیون منتقد نشان میدهد که تولید دانش دینی از مناسبات قدرت جدا نیست. حضور روحانیون در مراسم حکومتی مناقشهای بر


نبردی که ایران برنده آن نیست، اما هنوز نمیخواهد تمامش کند
علیاصغر فریدی ایران پس از کشتهشدن رهبر و فرماندهان ارشد و تخریب گسترده زیرساختهایش در حملات آمریکا، هنوز توان موشکی و شبکه نیابتی خود را حفظ کرده است. این ظرفیت، امکان تهدید کشتیرانی در هرمز و بابالمندب را فراهم میکند، اما موازنه جنگ را تغییر نمیدهد. تورم بالای ۵۰ درصد، خسارتی همسنگ تولید ناخالص داخلی، ابهام هستهای و شکاف میان طرفداران جنگ و مذاکره، انسجام حکومت را فرسودهاند. تهران میتواند جنگ را ادامه دهد، اما نمیتواند آن را ببرد یا متوقف کند. کشوری را تصور کنید ک


عبدالرحمن قاسملو از بهار پراگ بە دموکراسی برای ایران رسید
رامیار حسینی ۱۳ ژوئیه ۲۰۲۶، در سیوهفتمین سالگرد ترور عبدالرحمن قاسملو، بازخوانی اندیشه او در شرایطی انجام میشود که ایران و منطقه بار دیگر با یکی از پیچیدهترین دورههای سیاسی خود روبهرو هستند. تشدید تنشهای نظامی میان ایران، اسرائیل و آمریکا، افزایش نقش نیروهای امنیتی در سیاست و سایه دائمی بحرانهای منطقهای، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که رابطه میان امنیت، قدرت و آزادی در کردستان و ایران چگونه باید تعریف شود. سیوهفت سال پیش، در ۱۳ ژوئیه ۱۹۸۹عبدالرحمن قاسملو دبیرکل


در معماری سیاسی خامنهای، قدرت، ایدئولوژی و زبان به هم میرسند
رامیار حسینی مرگ علی خامنهای پایان زندگی طولانیترین رهبر جمهوری اسلامی بود، اما پایان پروژه سیاسی او نیست. آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، فهم معماری قدرتی است که طی سە دهە توانست دین، ایدئولوژی، نهادهای امنیتی، دستگاه بوروکراتیک و سیاست منطقهای را در قالب یک روایت واحد از حکومت به هم پیوند بزند. علی خامنهای در دوران سی وهفت سالە زمامداری خود کوشید جمهوری اسلامی ایران را بر اساس الگویی از حکمرانی بازسازی کند که در آن بقای نظام بر هر ملاحظه دیگری اولویت داشتە باشد. ام


فوتبال در ایران بهمثابه یک دستگاه عاطفی ملتسازی عمل میکند
شیلان سقزی یکبار در ورزشگاهی نیمهپر، مردی را دیدم که با پیراهن تیمی روی سکو ایستاده بود و با تمام بدنش فریاد میکشید؛ نه فقط با دهان، بلکه با شانهها، با گردن سفت، با رگهای برجستهی دست. لحظهای بعد، همان مرد اگر در خیابان از کنارش رد میشدی شاید کارمندی آرام، پدری خسته یا دانشجویی بیحاشیه به نظر میآمد. اما در آن چند دقیقه، او از خودش بیرون آمده بود و به چیزی بزرگتر و مبهمتر چسبیده بود؛ جمع، پرچم، حریف، تاریخ. فوتبال این نقطە است که معنا پیدا میکند، در لحظهای که بدن


جنگ ۴۰ روزه و آزمون سخت احزاب مسلح
نصرالله لشنی بحرانها، ازجمله جنگها، بیش از هر رویداد سیاسی دیگری، واقعیت را بە آزمون میکشند . بسیاری از نظریهها، راهبردها و ادعاهای سیاسی در دوران صلح میتوانند معتبر به نظر برسند، اما تنها جنگ است که نشان میدهد کدام راهبرد در عمل توان تغییر موازنه قدرت را دارد و کدام صرفاً یک تصور آرمانی بوده است. جنگ هشتساله ایران و عراق نخستین آزمون بزرگ برای احزاب مسلح اپوزیسیون جمهوری اسلامی بود. بیش از سه دهه بعد، جنگ ایران با اسرائیل و ایالات متحده، دومین آزمون تاریخی را رقم زد


در عصر حاضر، جنگ از رویداد بە یک رژیم تبدیل شدە است
شیلان سقزی درک رایج از جنگ هنوز تا حد زیادی بر این تصور استوار است که جنگ رویدادی استثنایی است، یک وقفهای در زندگی عادی، و همان لحظهای است که نظم موجود را بر هم میزند. معمولا صاحبان قدرت مایلند این درک از مفهوم جنگ را بە جامعە تسری دهند، زیرا اگر جنگ صرفاً یک رویداد باشد، میتوانند آن را به روزی خاص، به یک تصمیم سیاسی، یا به یک خطای دیپلماتیک فروبکاهند. تجربە دو دهە اخیر نشان می دهد کە جنگ به شیوهای برای سازماندهی قدرت تبدیل شده است. شکلی از حکمرانی که از طریق آن دولت


نقش میانجیهای منطقهای در توافق اخیر میان ایران و آمریکا
علیاصغر فریدی میانجیگری کشورهای منطقه در تنشهای ایران و آمریکا، طی سالهای اخیر بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. این یادداشت به بررسی نقش پاکستان، قطر و عمان در تسهیل گفتوگوها، ظرفیتها و محدودیتهای این رویکرد، و تأثیر آن بر آینده دیپلماسی و امنیت خاورمیانه میپردازد. در تحولات اخیر دیپلماتیک میان ایالات متحده آمریکا و ایران، کشورهای منطقهای بهویژه پاکستان و قطر نقش برجستهای به عنوان میانجی ایفا کردهاند. این میانجیگریها به امضای توافق موقت صلح، تعلیق برخی تحر


فوتبال به مثابه یک دستگاه ایدئولوژیک
نصرالله لشنی هر جام جهانی که آغاز میشود، میلیاردها انسان پای صفحههای نمایش مینشینند. پرچمها بالا میرود، سرودهای ملی در ورزشگاهها طنینانداز میشود و برای نود دقیقه، جهان به دو دسته تقسیم میشود؛ آنهایی که پیروز میشوند و آنهایی که میبازند. اما آیا این هیجان جمعی چیزی بیش از یک سرگرمی ساده است؟ آیا فوتبال میتواند ابزاری برای کنترل اجتماعی باشد؟ ژان-ماری بروهم، جامعهشناس فرانسوی، پاسخی رادیکال را به این پرسش میدهد. او که بهشدت از سنت نئومارکسیسم و بهویژه مکتب فران


از حماسه تا اسطورهسازی مدرن در آثار سعید سلطانپور
نصرالله لشنی سعید سلطانپور از آن دسته نویسندگان و شاعران ایرانی است که نامش بیش از آنکه با آثارش گره خورده باشد، با سرنوشت سیاسیاش پیوند خورده است. اعدام او در ۳۱ خرداد ۱۳۶۰، تنها چند ماه پس از ازدواجش، چنان تأثیر عاطفی و سیاسی عمیقی بر نسل روشنفکران ایران گذاشت که به تدریج خودِ زندگی او بر آثارش سایه افکند. از این رو بخش بزرگی از آنچه دربارهی سلطانپور نوشته شده، یا در قالب یادبودهای سیاسی و ستایشنامههای ایدئولوژیک باقی مانده یا در کلیشهی آشنای شاعر انقلابی متوقف شده ا
bottom of page
